Home

ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΗ ΖΩΗ – ΜΕΡΟΣ Β΄

6 Comments

1

Ο  ποταμός  Ευρώτας  κοντά  στη  Σπάρτη.

Από  την  άλλη  πλευρά,  η  σπαρτιατική  κοινωνία  δεν  ήταν  τόσο  άκαμπτη  και στιβαρή, όσο  έχει  θεωρηθεί.  Όταν  δεν  εξασκείτο, ο  Σπαρτιάτης  διασκέδαζε  με  συμπόσια, χορούς, τραγούδι, κυνήγι, συμμετοχή  σε  εορτές  και  συνδιαλέξεις  στην  Αγορά.  Άνδρες  που  γνώριζαν  όσο  κανένας  άλλος  το  σκληρό  πρόσωπο  του  πολέμου, γνώριζαν  εξίσου  καλά  πως  να  χαίρονται  την  ζωή. Οι  πολίτες  της  Σπάρτης  απέρριπταν  μόνο  τα  υλικά  αγαθά  και  τις  ανέσεις, τα  οποία  θεωρούσαν –δικαιολογημένα– ως  διαφθορείς  των  ανθρώπων.  Παρά  το  ότι  ήταν  στην  ουσία  πλούσιοι  γαιοκτήμονες, η  ζωή  τους  συνολικά, ήταν  πιο  λιτή  και  φτωχική  από  αυτήν  ενός  μέσου  Έλληνα  οποιουδήποτε  άλλου  ελληνικού  κράτους.

            Αλίμονο  σε  όποιον  Σπαρτιάτη  έδινε  στους  συμπολεμιστές  του  έστω  και  υποψία  δειλίας  στη  μάχη.  Και  περισσότερο  σε  αυτόν  που  θα  υποχωρούσε  στη  μάχη, ακόμη  και  αν  ήθελε  να  αποφύγει  έναν  αδικαιολόγητο  θάνατο  που  δεν  θα  είχε  κάποιο  ουσιαστικό  όφελος  για  την  πόλη.  Στην  υπόλοιπη ζωή  του  θα  αντιμετώπιζε  κάθε  είδους  μειώσεις, πολιτικές, κοινωνικές και  προσωπικές, που  έφταναν  ή  ξεπερνούσαν  τα  όρια  του  εξευτελισμού.   Επρόκειτο  για  την  κατεξοχήν  έκφραση  σκληρότητας  της  σπαρτιατικής  κοινωνίας, που  δεν  συγχωρούσε  το  παράπτωμα  της  υστέρησης  έναντι  του  βασικού  κανόνα  της  πόλης. Ο «τρέσας» –αυτός  που  τρέμει  από  φόβο – όπως  συνήθιζαν  να  ονομάζουν  σκωπτικά  όσους  έδειξαν  αυτή  την  υστέρηση, γνώριζε  τη  γενική  περιφρόνηση.   Τα  «φαρμακερά» πειράγματα  και  η  κοινωνική  απομόνωση  τον  συνόδευαν  παντού.  Ήταν  υποχρεωμένος  από  τους  νόμους, να  φοράει  ρούχα  από  χρωματιστά  τεμάχια  υφάσματος  ραμμένα  σε  αυτά  και  να  έχει  ξυρισμένα  τα  μισά  γένια  του.  Κάθε  πολίτης  είχε  το  δικαίωμα  να  τον  κτυπήσει  ατιμώρητα  και  κανείς  δεν  του  έδινε  την  κόρη  του  ως  σύζυγο.  Αυτή  η  κατάσταση  αγαμίας  επέφερε  και  πρόστιμο  από  την  πόλη  του,  επειδή  την  στερούσε  από  νέους  πολεμιστές.  Επιπροσθέτως  έχανε  τα  πολιτικά  δικαιώματα  του,  με  ότι  άλλο  συνεπαγόταν  αυτό  ως  προς  την  επιβίωση  του. Αποκλειόταν  ακόμη  και  από  την  δυνατότητα  να  κάνει  επίσημες  νομικά  συμφωνίες  ή  συμβόλαια. Ακόμη  και  αν  ο  τρέσας  δεν  αποκλειόταν  από  το  πολιτικό  σώμα, οι  ταπεινώσεις  του  δεν  σταματούσαν.  Οι  συμπολεμιστές  του  θεωρούσαν  ντροπή  να  τον  έχουν  ως  σύσκηνο  τους  ή  να  γυμνάζονται  παλεύοντας  μαζί  του.  Στον  πυρρίχη (πολεμικό  χορό)  έστελναν  τον  τρέσα  στις  χειρότερες  θέσεις.  Όταν  ο  τελευταίος  συναντούσε  στον  δρόμο  τους  συμπολίτες  του, ακόμη  και  τους  νεότερους, ήταν  υποχρεωμένος  να  παραμερίζει  μπροστά  τους.   Το  φάσμα  μιας  τέτοιας  ζωής  εξηγεί  εν  μέρει  το  απίστευτο  θάρρος  του  Σπαρτιάτη  οπλίτη, ακόμη  και  όταν  χρειάστηκε  να  αντιμετωπίσει  τα  ανθρώπινα  «κύματα» των  εκατοντάδων  χιλιάδων  Ασιατών  στο  στενό  των Θερμοπυλών, ακόμη  και  όταν  γνώριζε  ότι  ο  θάνατος  ήταν  αναπόφευκτος.  Όπως  αναφέρθηκε,  αυτοί  που  υστερούσαν  υποβιβάζονταν  στην  τάξη  των  υπομειόνων.  Έχαναν  τα  πολιτικά  τους  δικαιώματα, τον  κλήρο  τους, έπαυαν  γενικά  να  είναι  «όμοιοι»  και  αποτελούσαν  ελεύθερους  Λακεδαιμόνιους  που  δεν  ανήκαν  πλέον  στην  κυβερνώσα  τάξη  και  που  βρίσκονταν  πιο  χαμηλά  στην  εκτίμηση  της  από  τους  περιοίκους.

  Διαβαστε περισσότερα

Advertisements

ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΗ ΖΩΗ – ΜΕΡΟΣ Α΄

Leave a comment

11

Σύγκρουση  Ελλήνων  οπλιτών  της  Αρχαϊκής  περιόδου.  Αγγειογραφία.

Στα  18  του  ο  Σπαρτιάτης  έφηβος  γινόταν  «είρην», δηλαδή  ενήλικος  άνδρας  και  πολίτης.  Έως  τα  19  του  υπηρετούσε  ως  «πρωτείρας», δηλαδή  αρχηγός  μιας  ίλης.  Το  τελευταίο  στάδιο  της  εκπαίδευσης  του  ήταν  η  «κρυπτεία», η  υπηρεσία  στις  ομάδες  εξόντωσης  επικίνδυνων  ειλώτων, για  εκφοβισμό  των  υπολοίπων.  Οι  Σπαρτιάτες  που  βρίσκονταν  σε  ηλικία  περίπου  20  ετών  εντάσσονταν  σε  μυστικές  ομάδες, που  περιπολούσαν  τη  νύχτα  στην  ύπαιθρο. Ήταν  οπλισμένοι  μόνο  με  εγχειρίδια  και  σκότωναν  όσους  είλωτες  συναντούσαν  να  κυκλοφορούν.  Λόγω  της  μυστικότητας  της  δραστηριότητας  αυτής, κατά  την  διάρκεια  της  ημέρας  οι  νεαροί  Σπαρτιάτες  κρύβονταν  σε  απόμερα  ορμητήρια.  Μερικές  φορές  επιτίθονταν  και  κατά  την  ημέρα  στους  είλωτες  που  εργάζονταν  στα  χωράφια, σκοτώνοντας  όσους  είχαν  θεωρηθεί  από  τις  αρχές  ως  ύποπτοι  για  υποκίνηση  εξέγερσης.   Για  να  μην  υπάρχει  άγος  έναντι  των  θεών  λόγω  των  φόνων  της  κρυπτείας, το  κράτος  κατά  καιρούς  κήρυσσε  επίσημα  τον  πόλεμο  στους είλωτες.  Ετσι  ο  πόλεμος  της  Σπάρτης  των  «Σκοτεινών  Αιώνων»  και  της  Γεωμετρικής  Περιόδου  εναντίον  των  Αχαιών  της  κοιλάδας  του Ευρώτα  και  εναντίον  των  Δωριέων  και  Προδωριέων  της  κοιλάδας  του  Παμίσου,  από  τους  οποίους  κατάγονταν  συνολικά  οι  είλωτες,  είχε  καταστεί  αέναος.  Στην  ουσία  τερματίστηκε  λίγο  πριν  το  200 π.Χ.,  όταν  απελευθερώθηκαν  και  οι  τελευταίοι  είλωτες.

Για  τους  Σπαρτιάτες, ο  φόνος  των  πιο  επικίνδυνων  δουλοπάροικων  τους  δεν  ήταν  αδικαιολόγητο  έγκλημα, επειδή  θεωρούσαν  ότι  οι  είλωτες  ήταν  ένας  «δορύκτητος»  πληθυσμός,  με  τον  οποίο  βρίσκονταν  μονίμως  σε  εμπόλεμη  κατάσταση.  Επομένως  θεωρούσαν  τους  φονευμένους  είλωτες  ως  απώλειες  του  εχθρού  στον  αναφερομενο  αέναο  πόλεμο, συνεχιζόμενο  επί  αιώνες  μετά  την  κατάκτηση  της  Λακωνίας  και  της  Μεσσηνίας.   Παλαιότερα  πιστευόταν  ότι  η  κρυπτεία  λειτουργούσε  μόνο  ως  μέτρο  ασφαλείας  του  κράτους.   Όπως  αποδείχθηκε,  λειτουργούσε  εξίσου  ως  πράξη  μυήσεως  τον  εκπαιδευόμενων  στην  φυσική  εξόντωση  των  εχθρών, ένα  είδος  εμβάπτισης  του  πολεμιστή  στο  «πρώτο  αίμα».  Στην  πραγματικότητα, η  κρυπτεία  δεν  εφαρμοζόταν  συνεχώς, παρά  μόνο  σε  περιπτώσεις  που  υπήρχαν  βάσιμες  υποψίες  για  επανάσταση  των  ειλώτων.  Αν  εφαρμοζόταν  μονίμως, θα  είχε  το  αντίθετο  αποτέλεσμα: τις  διαρκείς  ειλωτικές  εξεγέρσεις.  Οι  είλωτες  παρέμεναν  ένας  σκληροτράχηλος  πληθυσμός  λόγω  της  σκληρής  ζωής  που  διήγαν, και  όχι  τόσο  απόλεμοι  όσο  θεωρούνται.  Ειδικά  εκείνοι  της  Μεσσηνίας  ήταν  πιο  απειλητικοί  επειδή  η  περιοχή  τους  βρισκόταν  μακριά  από  την  Σπάρτη.  Όπως  παρατηρεί  ο  ιστορικός  Grundy σχετικά  με  τους  Μεσσήνιους  είλωτες  «η  Σπάρτη  κρατούσε  έναν  λύκο  από  τον  λαιμό».   Ιδιαίτερα  επίφοβοι  ήταν  και  οι  είλωτες  της  κάτω  κοιλάδας  του  Ευρώτα, οι  παλαιοί  Αχαιοί  του  Έλους.

  Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ – ΜΕΡΟΣ B΄

4 Comments

Core

Αρχαϊκή κόρη. Οι γυναίκες είχαν καίρια θέση στην σπαρτιατική κοινωνία και οι Λακεδαιμόνιες μητέρες συνέβαλαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση των ακαταμάχητων μαχίμων της  πόλης.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ Α΄ ΜΕΡΟΣ

Ιδιαίτερα  σημαντική  ήταν η  εορτή  των «γυμνοπαιδιών» που  γινόταν κάθε  χρόνο  στην  Σπάρτη, περί  τα  μέσα  του  καλοκαιριού (τον  μήνα  Εκατομβαιώνα, που  αντιστοιχεί  στον  Ιούλιο).  Τα  αγόρια  ετοιμάζονταν  για  αυτή  την  εορτή  που  περιελάμβανε  αθλητικούς  αγώνες  και  γινόταν  προς  τιμήν  των  αδερφών  Απόλλωνα  και  Αρτέμιδος, της  μητέρας  τους  Λητούς  και  του  Διονύσου.  Από  την  χρονιά  της  πεντηκοστής  ένατης  Ολυμπιάδας (544  π.Χ.) η  εορτή  των  γυμνοπαιδιών  τιμούσε  εκτός  από  αυτούς  τους  θεούς, και  τους  νεκρούς  της  Σπάρτης  που  έπεσαν  στη λεγόμενη  «μάχη  των  προμάχων»  για  την  απόσπαση  της  Θυρεάτιδας από τους  Αργείους.  Οι  Σπαρτιάτες  σταματούσαν  τον  πόλεμο  κατά  την  διάρκεια  αυτής  της  εορτής  στην  οποία  συμμετείχαν  και  κορίτσια,  καθώς  και  ενήλικες  άνδρες.  Κατά  τον  χορό  που  συνόδευε  την  εορτή, τα  αγόρια  πραγματοποιούσαν  ασκήσεις  γυμναστικής  οι  οποίες  αναπαριστούσαν  τα  αθλήματα  της  πάλης  και  του  παγκρατίου.  Ταυτόχρονα  τραγουδούσαν  ως  παιάνες  τα  ποιήματα  του  Αλκμάνα  και  του  Θαλή  προς  τιμήν  των  πεσόντων  ανδρών  της  Σπάρτης.  Ο  Πλάτων  επισημαίνει  ότι  στις  γυμνοπαιδίες  γίνονταν  «δειναί  καρτερήσεις», παρατήρηση  η  οποία  δείχνει  το  επίπεδο  της  σκληρής  εκγύμνασης.  Νεότεροι  ερευνητές  θεωρούν  ότι  οι  γυμνοπαιδίες  δεν  είχαν  συμβολικό  χαρακτήρα  αλλά  ουσιαστικά  αγωνιστικό.

Ο  αγώνας  που  χρειαζόταν  τη  μεγαλύτερη ψυχική  αντοχή  ήταν  αυτός  της  «διαμαστίγωσης»,  δηλαδή  ο  διαγωνισμός  αντοχής  στον  πόνο.  Οι  διαγωνιζόμενοι  ήταν  έφηβοι  Σπαρτιάτες  εκπαιδευόμενοι  που  μαστιγώνονταν  μπροστά  σε  θεατές.  Ανάμεσα  σε  αυτούς  βρίσκονταν  οι  γονείς  των αγοριών  που  τα  ενεθάρρυναν  να  αντέξουν  τον  πόνο  ή  τα  απειλούσαν  όταν  τα  έβλεπαν  να  λιποψυχούν (Λουκιανός).  Μερικές  φορές  συνέβαινε  το  μοιραίο, ο  θάνατος  λόγω  του  μαστιγώματος (όπως  μας  πληροφορεί  ο  Πλούταρχος  στον  Βίο  του  Λυκούργου).  Η  νίκη  σε  αυτό  το  αγώνισμα  υπέρτατης  καρτερίας  και  αντοχής, ψυχικής  και  σωματικής, ήταν  εξαιρετικά  τιμητική.  Οι  νικητές  καλούντο  «βωμονίκες»  και  η  πολιτεία  έστηνε  τους  ανδριάντες  τους  σε  δημόσια  μέρη  έτσι  ώστε  να  τους  βλέπουν  όλοι  και  να  παραδειγματίζονται  από  το  κουράγιο  τους.

Συνεχιστε την αναγνωση

%d bloggers like this: