Home

Τεσσαρακοντήρης, το «αεροπλανοφόρο» της Αρχαιότητας

Leave a comment

40eres

Απεικόνιση μιας τεσσαρακοντήρους κατά την άποψη του L. Casson.

.

Π. Δεληγιάννης

.

Οι Διάδοχοι και οι Επίγονοι τους, ναυπήγησαν στόλους αποτελούμενους από πολυάριθμες πολυήρεις, φτάνοντας μέχρι την κατασκευή κολοσσιαίων σκαφών όπως η εικοσήρης και η τεσσαρακοντήρης. Όπως θα δούμε, επρόκειτο για πραγματικά πλωτά φρούρια που θύμιζαν αναλογικά τα σύγχρονα θωρηκτά και αεροπλανοφόρα πλοία. Ειδικά η τεσσαρακοντήρης έφερε συνολικό πλήρωμα το οποίο έφθανε τους 6.000 άνδρες, περίπου όσους διαθέτει ένα σύγχρονο αεροπλανοφόρο.

More

Advertisements

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ο ΦΩΚΑΕΥΣ

1 Comment

Phocaea

Ancient_theatre_Focaea
Η θέση της Φώκαιας στη μικρασιατική ακτή μεταξύ της αιολικής Κύμης και της ιωνικής Σμύρνης. Κάτω: Το θέατρο της ελληνιστικής Φωκαιας.

Το 494/493 π.Χ. μια μικρή αλλά ισχυρή ελληνική ναυτική δύναμη έκανε την εμφάνιση της στις θάλασσες περί τη Σικελία, η οποία δημιούργησε σοβαρά προβλήματα σε Καρχηδόνιους και Ετρούσκους αντιπάλους των Ελλήνων της Δύσης. Λίγους μήνες νωρίτερα, η Ιωνική Επανάσταση των Ελλήνων της Μικράς Ασίας (κυρίως Ιωνων και Αιολέων) εναντίον των Περσών βάδιζε στο τέλος της. Ο πόλεμος κρίθηκε στην ατυχή για τους Ίωνες ναυμαχία της Λάδης. Διοικητής του ελληνικού στόλου ήταν ο Φωκαέας Διονύσιος, ο ικανότερος Ίων ναύαρχος. Ο Διονύσιος προσπαθούσε να επιβάλει πειθαρχία στα απειροπόλεμα ιωνικά πληρώματα και να τα εξασκήσει εντατικά προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον φοινικικό στόλο των Αχαιμενιδών. Οι ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας είχαν μακρά ναυτική και στρατιωτική παράδοση και ισχυρούς πολεμικούς στόλους, όμως περνούσαν φάση παρακμής σε αυτόν τον τομέα. Οι προηγούμενοι αιώνες άνθησης είχαν προκαλέσει εφησυχασμό στους πολίτες τους οι οποίοι ενώ παλαιότερα ήταν περιζήτητοι μισθοφόροι στους στρατούς της Μέσης Ανατολής (αιγυπτιακό, λυδικό, περσικό κ.α.), τώρα είχαν παραμελήσει την πολεμική και ναυτική ετοιμότητα τους. Αυτήν την κατάσταση προσπάθησε να αλλάξει ανεπιτυχώς ο Διονύσιος, γνωρίζοντας ότι ο ιωνικός στόλος θα έπρεπε να αντιμετωπίσει τους δεινούς ναυτικούς της Φοινίκης. Οι φοινικικές πόλεις ήταν υποτελείς των Περσών με υποχρέωση παροχής των στόλων τους σε περίπτωση πολέμου. Όμως σε κάθε περίπτωση θα συνέβαλαν στην πολεμική προσπάθεια των Αχαιμενιδών, αν επρόκειτο να βλάψουν τους Ελληνες εμπορικούς και ναυτικούς ανταγωνιστές τους.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΠΕΝΤΗΡHΣ (QUINQUEREME)- ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ, ΝΑΥΠΗΓΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ και ιστορικά στοιχεία (ΜΕΡΟΣ B΄)

9 Comments

Syracuse ortygia Β

Οι  Συρακούσιοι  ήταν  οι  επινοητές  της  πεντήρους.  Στην εικόνα: άλλη άποψη  του νησιού  της  Ορτυγίας,  ακρόπολης  των  αρχαίων  Συρακουσών.

.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ  ΑΠΟ  ΤΟ  Α΄ ΜΕΡΟΣ

.

Η  πεντήρης  ήταν  η  πιο  επιτυχημένη  από  τις  πολυήρεις  που  εμφανίστηκαν  κατά  την  ελληνιστική  περίοδο,  επειδή  βρισκόταν  σε  μια  ενδιάμεση  θέση  μεταξύ  της  κλασσικής  τριήρους    και  των  εξήρων,  οκτήρων,  δεκήρων,  κ.α.   Διατηρούσε  σημαντικό  μέρος  από  την  ταχύτητα  και  την  ευελιξία  της  πρώτης  ενώ  ταυτόχρονα  ήταν  προικισμένη  με  το  εκτόπισμα  και  την  σταθερότητα  που  απαιτούσαν  οι  νέες  συνθήκες.  Επρόκειτο  για  μια    σχετικά    ελαφριά    κατασκευή    μικρού    βυθίσματος,  αλλά  αρκετά    βαρύτερη    και    ισχυρότερη    από    την  τριήρη.  Είναι  γνωστό  ότι  η  τελευταία  μπορούσε  να  τραβηχτεί  με  τα  χέρια  των  ανδρών  της  σε  μια  ακτή,  κάτι  που  φαίνεται  ότι  συνέβαινε  και  με    την  πεντήρη.    Όπως  και  στην  τριήρη,  τα  κουπιά  της  πεντήρους  έπρεπε  να  ξεκινούν  από  τα  πλευρά  της – προκειμένου  να  συναντήσουν  την  επιφάνεια  του  νερού – ευθυγραμμισμένα  μεταξύ  τους,  ξεκινώντας  από  το  ίδιο  κάθετο  επίπεδο.  Κάτι  τέτοιο  θα  ήταν  αδύνατον  αν  ξεκινούσαν  απευθείας  από  τις  καμπύλες  πλευρές  του  πλοίου.  Την  ευθυγράμμιση  τους  εξασφάλιζε  ένα  είδος  παραλληλόγραμμου  κιβωτιόσχημου  ζυγοστάτη,  ο  οποίος  προεξείχε  από  τα  πλευρά  του  πλοίου  και  είχε  την  ονομασία  «παρεξειρεσία»  (ή  «πάραδος»).  Ο  ίδιος  ζυγοστάτης  παρατηρείται  και  στις  ιταλικές  αναγεννησιακές  γαλέρες,  όπως  και  πολλά  άλλα  στοιχεία  τα  οποία  δεν  αφήνουν  αμφιβολία  ότι  οι  Ιταλοί,  οι  Ισπανοί  και  άλλοι  Ευρωπαίοι  ναυπηγοί  της  περιόδου  στηρίχθηκαν  σε  αρχαιοελληνικά  πρότυπα  ναυπήγησης.    Η  παρεξειρεσία  των  πεντήρων  και  των  άλλων  πολυήρων  ήταν  κατάφρακτη,  δηλαδή  καλυμμένη  από  το  κατάστρωμα  του  πλοίου,  χαρακτηριστικό  που  της  έδινε  το  σχήμα  επιμήκους  κιβωτίου.  Αυτή  η  κάλυψη  προστάτευε  τους  θρανίτες  ερέτες,  ενώ  ταυτόχρονα  λόγω  της  εκτεταμένης  προεξοχής  της  παρεξειρεσίας  από  το  καθαυτό  σκάφος,  χρησίμευε  και  ως  εξέδρα  από  όπου  οι  πεζοναύτες  της  πεντήρους  μπορούσαν  να  αποβιβαστούν  στο  εχθρικό  κατάστρωμα  (το  γνωστό  «ρεσάλτο»).  Αυτό  το  στοιχείο  ήταν  ιδιαίτερα  χρήσιμο  στην  ελληνιστική  περίοδο,  επειδή  οι  ναυμαχίες  κρίνονταν  πολύ  συχνά  ως  «πεζομαχίες»,  δηλαδή  από  την  συμπλοκή  των  αντίπαλων  πεζοναυτών  στα  καταστρώματα.  Οι  Ρωμαίοι  είχαν  ενισχύσει  την  παρεξειρεσία  των  δικών  τους  πεντήρων  ειδικά  για  αυτόν  τον  σκοπό.

More

ΠΕΝΤΗΡHΣ (QUINQUEREME)– ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ, ΝΑΥΠΗΓΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ και ιστορικά στοιχεία (ΜΕΡΟΣ Α΄)

1 Comment

quinquereme c

Πλάγια  όψη  πεντήρους (copyright: Peter Connolly)

.

Π. Δεληγιάννης

.

            Οι  Συρακούσιοι  προχώρησαν  στη  ναυπήγηση  πλοίων  μεγαλύτερων  από  την  τριήρη,  προκειμένου  να  υπερκεράσουν  αποφασιστικά  την  καρχηδονιακή  ναυτική  δύναμη.    Οι  πολυμήχανοι  Σικελιώτες  επινόησαν  τις  τετρήρεις  και  τις  πεντήρεις,  όπως  και    εξελιγμένους  καταπέλτες  και  άλλες  βαλλιστικές  μηχανές.  Οι  άλλες  ναυτικές  δυνάμεις  ακολούθησαν  τις  ναυπηγικές  εξελίξεις,  με  αποτέλεσμα  να  ξεκινήσει  ένας  αγώνας  εξοπλιστικού  ανταγωνισμού,  ο  οποίος  χαρακτηριζόταν  από  τη  ναυπήγηση  διαρκώς  μεγαλύτερων  πολεμικών  σκαφών.  Αυτός  ο  αγώνας  διήρκεσε  σχεδόν  τέσσερις  αιώνες,  τελειώνοντας  το  31  π.Χ.

            Παλαιότερα,  οι  ειδικοί  στα  ναυτικά  και  ναυπηγικά  θέματα  δυσκολεύονταν  να  κατανοήσουν  το  σύστημα  κατανομής  των  ερετών  στις  αρχαίες    τετρήρεις,  στις  πεντήρεις  και  γενικά  στις  πολυήρειςΑυτές  οι  ονομασίες  πλοίων  δεν  αναφέρονταν  στις  οριζόντιες    σειρές  κουπιών,  όπως  ισχύει  στις  περιπτώσεις  της  διήρους  και  της  τριήρους.    Ο  αριθμός  των  οριζοντίων  σειρών  δεν  μπορούσε  να  είναι  μεγαλύτερος  από  τρεις,  όπως  διαπιστώθηκε  από  τις  πειραματικές  απόπειρες  των  ιταλικών    ναυτικών  πόλεων  της  Αναγέννησης  (Βενετία,  Γένουα  κ.α.).  Το  ίδιο  διαπιστώνεται  από  τα  ρωμαϊκά  ανάγλυφα  τα  οποία  ποτέ  δεν  εικονίζουν  πλοία  με  περισσότερες  από  τρεις  οριζόντιες  σειρές  κουπιών.    Αν  υπήρχε  τέταρτη  ή  πέμπτη  σειρά  πάνω  από  τις  τρεις  συνήθεις  μιας  τριήρους,  θα  ήταν  αδύνατον  να  χρησιμοποιηθούν  τα  κουπιά  των  πρώτων,  λόγω  του  ιδιαίτερα  μεγάλου  μήκους  τους  (απαραίτητο  προκειμένου  να  φτάσουν  μέχρι  την  επιφάνεια  του  νερού)  και  της  μικρής  γωνίας  που  θα  σχημάτιζαν  με  το  κήτος  του  σκάφους.    Επομένως  μετά  από  την  διήρη  και  την  τριήρη,  οι  αριθμοί  4,  5,  6,  κ.ο.κ.  που  αντιστοιχούν  στις  τετρήρεις,  πεντήρεις,  εξήρεις,  κ.ο.κ.  δεν  μπορούσαν  να  αντιστοιχούν  σε  οριζόντιες  σειρές  κουπιών.  Η  επόμενη  λογική  σκέψη  πάνω  σε  αυτό  το  πρόβλημα,  έγινε  πάλι  σε  αναλογία  με  τις  μεσαιωνικές  γαλέρες.  Οι  προαναφερόμενοι  αριθμοί  των  πολυήρων  πρέπει  να  αντιστοιχούσαν  στον  αριθμό  των  ερετών  που  χειρίζονταν  ένα  κουπί.  Στην  τριήρη,  κάθε  κουπί  χειριζόταν  από  έναν  ερέτη.  Εντούτοις,  λόγω  του  αριθμητικού  περιορισμού  των  οριζοντίων  σειρών  έως  τρεις,  είναι  βέβαιο  ότι  στις  μεγαλύτερες  πολυήρεις  θα  αντιστοιχούσαν  περισσότεροι  κωπηλάτες  σε  κάθε  κουπί.    Επομένως  μια  πεντήρης  θα  ήταν  κατά  αναλογία  με  τις  αναγεννησιακές  «a  scaloccio»  γαλέρες  της  Βενετίας,  μια  μονήρης  με  πέντε  ερέτες  σε  κάθε  κουπί,  ενώ  μια  δεκήρης  θα  είχε  δέκα  κωπηλάτες  σε  κάθε  κουπί.  Αλλά  ούτε  αυτή  η  εκδοχή  είναι  ορθή,  επειδή  όπως  διαπιστώθηκε  στην  αναγεννησιακή  Ιταλία,  ο  μέγιστος  αριθμός  ερετών  που  μπορούσαν  να  χειριστούν  ένα  κουπί  ήταν  οκτώ.

  More

ΠΛΟΙΑ ΚΑΙ ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

2 Comments

ploia_007

Ο  άνθρωπος και η θάλασσα

Δεν μπορούμε να πούμε με σιγουριά πότε ο άνθρωπος βγήκε στην ανοιχτή θάλασσα· αυτή η ερώτηση δε θα απαντηθεί ποτέ με απόλυτη βεβαιότητα. Ο μεγάλος ιστιοπλόος και πρωτοπόρος της ναυτικής πειραματικής αρχαιολογίας, Thor Heyerdahl, πολύ ορθά έγραψε: «Ο άνθρωπος έμαθε να χρησιμοποιεί ένα κουπί και ένα πανί προτού καβαλήσει τη ράχη ενός ζώου και κατασκευάσει μια σέλα».

Η περιπέτεια του ανθρώπου πάνω στο νερό ξεκίνησε πιθανότατα 700.000 χρόνια από σήμερα κατά την Πρώιμη Παλαιολιθική περίοδο. Η διάσχιση του συντομότερου θαλάσσιου δρόμου μεταξύ Αφρικής και Ευρώπης, των Στενών του Γιβραλτάρ, τοποθετείται πλέον 200.000-500.000 χρόνια πριν από τη σημερινή εποχή, ενώ μια ακόμη παλαιότερη χρονολογία έχει προταθεί για το πέρασμα του Βερίγγειου πορθμού.

Είναι πιθανό ότι ένα από τα πρώιμα μέσα μεταφοράς του ανθρώπου που αποκαλούμε “homo erectus” (όρθιος άνθρωπος), κατά τη μετακίνησή του στις λίμνες, τα ποτάμια και στους υδάτινους δρόμους της ξηράς γενικότερα, ήταν κάποιες πρωτόγονες σχεδίες, απλές στην κατασκευή τους. Οτιδήποτε μπορούσε να επιπλεύσει και διέθετε επαρκή πλευστότητα ώστε να κρατήσει τον άνθρωπο πάνω από το νερό ήταν αρκετό για να επανενώσει τα μέλη μιας φυλής που είχαν σκορπιστεί λόγω μιας πλημμύρας. Τέτοια εξελιγμένα πλεούμενα χρησιμοποιούνταν επίσης για το ψάρεμα κατά μήκος των ακτών της θάλασσας και μπορούσαν να κατασκευαστούν με τα πλέον απλούστερα λίθινα εργαλεία που οι άνθρωποι είχαν στη διάθεσή τους.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΡΗΡΗΣ, ΠΕΝΤΗΡΗΣ, ΔΕΚΗΡΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΟΛΥΗΡΕΙΣ (ΜΕΡΟΣ Β΄) Τα μεγάλα πολεμικά πλοία της Ελληνιστικής

Leave a comment

 Polyeres

Ρωμαϊκή πολυήρης με πολεμικούς πυργίσκους στο κατάστρωμα της.

.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

.

Από τις ναυμαχίες  και τις άλλες θαλάσσιες συρράξεις μεταξύ των πρώιμων  ελληνιστικών κρατών  ξεχωρίζουν η  ναυμαχία  της  Σαλαμίνας  της  Κύπρου (306 π.Χ.)  και  η  επακόλουθη  πολιορκία  της  Ρόδου  από  τον  Δημήτριο  τον  Πολιορκητή. Οι πολυήρεις χρωστούν πολλά στον πολυμήχανο Δημήτριο που συνέβαλε αποφασιστικά στην εξέλιξη τους.

Μετά  το  280  π.Χ. η πολιτική  κατάσταση  αποκρυσταλλώθηκε  και  σχηματίστηκαν  οι  νέες  μεγάλες ναυτικές  δυνάμεις.  Το  κράτος  των  Λαγιδών (Πτολεμαίων) με  τις  336  πεντήρεις του και  τα  2.000  σκάφη  μικρότερου  εκτοπίσματος  ήταν  η  μεγαλύτερη δύναμη, όχι  μόνο  μεταξύ  των Ελλήνων  αλλά και συγκριτικά  με  την  Ρώμη  και  την  Καρχηδόνα,  παρά  την  υπερπροσπάθεια  των  δύο τελευταίων στον μεταξύ τους ναυτικό πόλεμο.  Προκειμένου να επανδρωθεί ο πτολεμαϊκός στόλος απαιτούνταν 150.000  άντρες-χωρίς τους «επιβάτες» (πεζοναύτες). Οι  περισσότεροι προέρχονταν από τους ικανότερους ναυτικούς του τότε γνωστού κόσμου, τους  Έλληνες  και τους Φοίνικες. Με  βάση  το  εκτόπισμα  των  πλοίων, τον  αριθμό  και  την  ικανότητα  των  πληρωμάτων της ήταν  η  μεγαλύτερη  ναυτική  δύναμη της  αρχαιότητας, ανώτερη φυσικά και από την Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ. Μερικοί ερευνητές έχουν αμφισβητήσει τον αριθμό των 336 πεντήρων καθώς και αυτούς των μικρότερων σκαφών και των συνολικών πληρωμάτων που χρειάζονταν για την επάνδρωση τους (αντίθετα ο Ταρν υπεραμύνθηκε αυτών των αριθμών). Αρκεί ένας κατάλογος των παράκτιων χωρών, πόλεων και νήσων που ήλεγχαν οι Πτολεμαίοι περί τα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ., προκειμένου να αποδειχθεί η ορθότητα των αριθμών: Αίγυπτος, Αλεξάνδρεια Αιγύπτου (με πολλούς Έλληνες και Φοίνικες κατοίκους), Κυρηναϊκή, Φιλισταία, σχεδόν ολόκληρη η Φοινίκη, Σελεύκεια του Ορόντη, Κύπρος, Τραχεία Κιλικία, Λυκία, Αλικαρνασσός, Μίλητος, Έφεσος, Σάμος, Κως, Χίος, Λέσβος, Ερυθραί, Κυκλάδες, Ίτανος Κρήτης, Θρακική χερσόνησος μαζί με την Λυσιμάχεια, Άβυδος, Θάσος και αρκετές μικρότερες ναυτικές πόλεις.

More

Older Entries

%d bloggers like this: