Home

Η ΟΠΛΙΤΙΚΗ ΦΑΛΑΓΓΑ ΣΕ ΣΥΡΡΑΞΗ (ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ)

4 Comments

03Aναπαράσταση φάσης ωθισμού οπλιτικής σύρραξης από τον Ισπανικό Ιστορικό Σύλλογο Athena Promachos (copyright: Ana Belen Rubio).

.

Παλαιότερο σχετικό άρθρο: ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ: Η ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

.

Η επίθεση της οπλιτικής παράταξης διενεργείτο με τους πολεμιστές των τριών ή των τεσσάρων πρώτων στοίχων να κρατούν τα δόρατα τους σε οριζόντια θέση, προτεταμένα προς τον εχθρό. Τρεις ή τέσσερις αιχμές δοράτων εμπόδιζαν τον εχθρό να φτάσει στον πρώτο στοίχο της φάλαγγας. Οι πολεμιστές των γραμμών που ακολουθούσαν, είχαν τα δόρατα τους σε κεκλιμένη θέση προκειμένου να μην τραυματίσουν με τις αιχμές τους οπλίτες των εμπρόσθιων στοίχων και για να έχουν τους σαυρωτήρες* με κατεύθυνση προς τα κάτω, έτσι ώστε να σκοτώνουν τους τραυματισμένους εχθρούς όταν περνούσαν από πάνω τους. Ο κύριος σκοπός της κλίσης των δοράτων ήταν να ανακόπτουν τα βλήματα που δέχονταν από τους ψιλούς του εχθρού (ακόντια, βέλη, πέτρες, κ.α.).

Η μάχη ξεκινούσε με τις δύο αντίπαλες φάλαγγες να κινούνται η μια εναντίον της άλλης. Η είσοδος στο πεδίο της σύρραξης συνοδευόταν είτε από πολεμικά άσματα, τους παιάνες –όπως συνήθιζαν οι στρατοί των Σπαρτιατών και των άλλων Δωριέων – είτε από πολεμικές ιαχές. Όταν οι οπλιτικοί στρατοί πλησίαζαν μεταξύ τους σε απόσταση περίπου μισού έως ενός σταδίου (89-177 μέτρα), οι πολεμιστές άρχιζαν να τρέχουν με σκοπό να επιπέσουν ορμητικά επί του εχθρού. Αυτό έπραξαν οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς εναντίον των Περσών στον Μαραθώνα. Εξαίρεση σε αυτόν τον γενικό κανόνα αποτελούσαν οι Σπαρτιάτες οι οποίοι βάδιζαν μέχρι την εκ του συστάδην σύρραξη, με οργανωμένο σχηματισμό και συγχρονισμένο βηματισμό, τον ρυθμό του οποίου έδιναν οι ήχοι αυλών. Στόχευαν στην τρομοκράτηση του εχθρού με την ψυχραιμία και την «απάθεια» τους. Μερικοί ερευνητές έχουν υποθέσει ότι και άλλοι στρατοί δωρικών πόλεων ακολουθούσαν αυτήν την τακτική εισόδου στη μάχη.

Συνέχεια

ΟΙ ΘΩΡΑΚΕΣ ΤΩΝ ΣΠΑΡΤΙΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΩΝ

4 Comments

Metropolitan museum of art

Ο τυπικός αρχαίος ελληνικός μυώδης θώρακας της Υστερης Κλασσικής και της Ελληνιστικής περιόδου. Ο συγκεκριμένος ανήκει στον 4ο αι. πΧ. Μετά τη μάχη των Λευκτρων, ο Σπαρτιατικός και οι άλλοι ελληνικοί οπλιτικοί στρατοί  υιοθέτησαν τη χρήση του  (Metropolitan Museum of Art,  photo by ‘Emiliano Zapata’).

Ο  παλαιός κωδωνόσχημος θώρακας (προερχόμενος από τη Γεωμετρική περιοδο) αποτέλεσε τον βασικό θώρακα του Έλληνα οπλίτη της Αρχαϊκής (700-479 πΧ) και ήταν ο πλέον δημοφιλής για τους Σπαρτιάτες της εποχής. Περί τα τέλη του 6ου αιώνα πΧ, οι οπλίτες που έφεραν μεταλλικό θώρακα προσάρμοσαν σε αυτόν μια μονή και αργότερα διπλή σειρά από μεταλλικές, δερμάτινες ή λινές λωρίδες (πτέρυγες), συμπληρώνοντας την προστασία του κάτω μέρους του σώματος τους. Την ίδια εποχή υπήρξε μια μαζική στροφή των Ελλήνων οπλιτών προς τον λινό θώρακα, και δευτερευόντως προς τον δερμάτινο. Κατά τον 5ο αιώνα π.Χ. ο λινός εκτόπισε σε μεγάλο βαθμό τον δερμάτινο και περιόρισε την χρήση του μεταλλικού, γινόμενος ο πιο δημοφιλής ελληνικός θώρακας. Οι λινοί και οι δερμάτινοι θώρακες δεν χρησιμοποιήθηκαν σε αξιόλογο βαθμό από τους Σπαρτιάτες (ομοίους), ωστόσο φαίνεται ότι επικρατούσαν στις άλλες κατηγορίες Λακεδαιμόνιων. Οι θώρακες από εύκαμπτο υλικό μπορούσαν να είναι εν μέρει καλυμμένοι με ορειχάλκινες φολίδες ή πλάκες που ήταν ραμμένες στην βάση (υποκάμισο) από λινό ή δέρμα. Αυτές οι παραλλαγές δεν φαίνεται να χρησιμοποιήθηκαν ποτέ από τους Σπαρτιάτες ή γενικά τους Λακεδαιμόνιους.
Μετά τους Περσικούς πόλεμους, η εγχάρακτη απόδοση της ανδρικής ανατομίας του κωδωνόσχημου θώρακα έγινε ανάγλυφη, εξελίσσοντας τον σε νέο τύπο, τον μυώδη ή ανατομικό. Παράλληλα η κωδωνοειδής απόληξη του «κατέβηκε» βαθμιαία προς τα κάτω, καλύπτοντας την κοιλιά και την βουβωνική περιοχή, υποκαθιστώντας έτσι την αρχαϊκή μήτρα. Στην τελική μορφή του ανατομικού θώρακα, οι μύες αποδίδονται πιστά επί της επιφάνειας του. Παράλληλα η προστασία του κάτω μέρους του κορμού δίδεται από δύο σειρές δερμάτινων ή λινών πτερύγων (αλλά όχι πλέον ορειχάλκινων). Ο μυώδης θώρακας ήταν αυτός που επικρατούσε συντριπτικά μεταξύ των ομοίων (πλήρεις πολίτες). Επρόκειτο για έναν ακριβό θώρακα, ωστόσο ήταν ο επικρατέστερος στους Σπαρτιάτες οπλίτες της επειδή η μόνη πολυτέλεια που τους επιτρεπόταν ουσιαστικά, ήταν η αγορά ακριβού στρατιωτικού εξοπλισμού.

Συνεχεια ανάγνωσης

ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ: Η ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

15 Comments

14

Οι Σπαρτιάτες αντιμετωπίζουν τον περσικό στρατό στις Θερμοπύλες με κλειστό σχηματισμό φάλαγγας, σε κλασσικό πλέον πίνακα του Peter Connolly.

Ο οπλιτικός τρόπος πολέμου όπως μας είναι γνωστός από τις πηγές της Κλασσικής περιόδου, είχε πλέον διαμορφωθεί έως τους Μηδικούς πόλεμους (490-479 π.Χ.). Όταν οι στρατοί δύο αντίπαλων πόλεων-κρατών συναντούντο, οι οπλίτες τους σχημάτιζαν φάλαγγα, τασσόμενοι σε μικρή απόσταση  μεταξύ τους, δηλαδή σε κλειστό σχηματισμό (κλειστή τάξη). Ετσι παρατάσσονταν οι στοίχοι και οι ζυγοί της οπλιτικής φάλαγγας. Κάθε οπλίτης διέθετε έκταση περίπου ενός τετραγωνικού μέτρου προκειμένου να μάχεται και να ελίσσεται. Οι οπλίτες δύναντο να παραταχθούν σε ανοικτότερους σχηματισμούς, αν χρειαζόταν (π.χ. η ανοικτότερη τάξη εφαρμοζόταν συχνά κατά τη συντεταγμένη προέλαση έως το πεδίο ή αν το μήκος του εχθρικού μετώπου έπρεπε οπωσδήποτε να καλυφθεί εξολοκλήρου). Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η απόσταση μεταξύ τους αυξανόταν τόσο στο μήκος μετώπου της φάλαγγας όσο και στο «βάθος» της. Από την άλλη πλευρά, αν η φάλαγγα έπρεπε να μετατραπεί στο γνωστό συμπαγές και αδιάρρηκτο «τείχος» από ασπίδες, οι οπλίτες πλησίαζαν τόσο μεταξύ τους, ώστε οι ώμοι τους ακουμπούσαν. Επρόκειτο για την κατάλληλη τακτική όταν η φάλαγγα έπρεπε να ασκήσει  μεγαλύτερη πίεση στον αντίπαλο ή να διασφαλίσει την καλύτερη δυνατή αυτοπροστασία της. Ηταν ο ιδανικός κλειστός σχηματισμός (αν και είχε κάποια μειονεκτήματα) επειδή κατά την εφαρμογή του, η δεξιά ακάλυπτη πλευρά του οπλίτη προστατευόταν από την ασπίδα του συστρατιώτη ο οποίος ήταν ταγμένος στα δεξιά του. Ετσι σχηματιζόταν μια συμπαγής αδιάρρηκτη παράταξη η οποία στηριζόταν στην αλληλοπροστασία και την αλληλεγγύη των μαχίμων της.

Η αποστολή των «προμάχων» των «ηρωικών χρόνων» (Υστερομυκηναϊκής και Γεωμετρικής εποχής), δηλαδή των καλύτερων και περισσότερο ευπατριδών μαχητών οι οποίοι τάσσονταν μπροστά από τους άλλους πολεμιστές, δεν ήταν πλέον οι προσωπικές μονομαχίες με τους προμάχους του εχθρού. Η τωρινή αποστολή τους ήταν να διατηρούν τη συνοχή της φίλιας φάλαγγας και να φονεύουν τους προμάχους της αντίπαλης, με σκοπό να την κλονίσουν και να τη διαρρήξουν. Λόγω αυτής της αποστολής, οι πρόμαχοι παρατάσσονταν στον πρώτο ζυγό της φάλαγγας, ουσιαστικά στην ίδια θέση με εκείνη που κατείχαν στην ασύντακτη παράταξη της Γεωμετρικής περιόδου.

15

Οπλιτική φάλαγγα οκτώ ζυγών (‘βάθος’) και οκτώ στοίχων (μήκος), με τους οπλίτες της σε σχηματισμό μάχης.

Συνεχίστε την ανάγνωση

Ο ΑΛΛΟΣ ‘ΜΑΡΑΘΩΝΑΣ’: Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΝΙΚΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ (1000 πΧ)

12 Comments

File written by Adobe Photoshop¨ 4.0Απεικόνιση  μαχίμων  από  το  περίφημο  «Αγγείο  των  Πολεμιστών»  της  Υστερομυκηναϊκής  ή  Υπομυκηναϊκής  περιόδου.  Φαίνεται  πως  οι  πλήρως  εξοπλισμένοι  Αττικοί/Αθηναίοι  πολεμιστές  αλλά  και  οι  Δωριείς  αντίπαλοι  τους  ήταν  οπλισμένοι  σχεδόν   όπως  οι  εικονιζόμενοι. 

 attica1

            Κατά  το  πρώτο  μισό  της  2ης  προχριστιανικής  χιλιετίας,  η  Αττική  ήταν  διηρημένη  σε  αρκετές  ανεξάρτητες  κοινότητες.  Η  Αθήνα  (ταυτιζόμενη  ουσιαστικά  με  την  Ακρόπολη)  ήταν  μία  από  τις  ισχυρότερες  κοινότητες,  πιθανώς  κυβερνώμενη  από  Δαναούς  ηγεμόνες.  Η  κομβική  θέση  της  στο  μέσο  σχεδόν  της  απόστασης  από  την  Ερένεια  έως  το  Σούνιο  (ακραία  σημεία  της  Αττικής  προς  τα  βορειοδυτικά  και  τα  νοτιοανατολικά  αντιστοίχως),  η  σχετικά  εύφορη  γη  που  την  περιέβαλε  και  η  δυσπρόσβλητη  θέση  της  Ακρόπολης,  ήταν  μερικές  παράμετροι  οι  οποίες  έδωσαν  στην  Αθήνα  κάποιο  προβάδισμα  έναντι  των  ανταγωνιστικών  της  κοινοτήτων-κρατιδίων  για  την  τελική  επικράτηση  στην  Αττική,  κυρίως  έναντι  της  Ελευσίνας  και  της  Παλλήνης.  Η  Αθήνα  ήταν  η  τελική  νικήτρια  στον  ενδο-αττικό    αγώνα.

Συνεχιστε την αναγνωση

ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΗ ΖΩΗ – ΜΕΡΟΣ Β΄

6 Comments

1

Ο  ποταμός  Ευρώτας  κοντά  στη  Σπάρτη.

Από  την  άλλη  πλευρά,  η  σπαρτιατική  κοινωνία  δεν  ήταν  τόσο  άκαμπτη  και στιβαρή, όσο  έχει  θεωρηθεί.  Όταν  δεν  εξασκείτο, ο  Σπαρτιάτης  διασκέδαζε  με  συμπόσια, χορούς, τραγούδι, κυνήγι, συμμετοχή  σε  εορτές  και  συνδιαλέξεις  στην  Αγορά.  Άνδρες  που  γνώριζαν  όσο  κανένας  άλλος  το  σκληρό  πρόσωπο  του  πολέμου, γνώριζαν  εξίσου  καλά  πως  να  χαίρονται  την  ζωή. Οι  πολίτες  της  Σπάρτης  απέρριπταν  μόνο  τα  υλικά  αγαθά  και  τις  ανέσεις, τα  οποία  θεωρούσαν –δικαιολογημένα– ως  διαφθορείς  των  ανθρώπων.  Παρά  το  ότι  ήταν  στην  ουσία  πλούσιοι  γαιοκτήμονες, η  ζωή  τους  συνολικά, ήταν  πιο  λιτή  και  φτωχική  από  αυτήν  ενός  μέσου  Έλληνα  οποιουδήποτε  άλλου  ελληνικού  κράτους.

            Αλίμονο  σε  όποιον  Σπαρτιάτη  έδινε  στους  συμπολεμιστές  του  έστω  και  υποψία  δειλίας  στη  μάχη.  Και  περισσότερο  σε  αυτόν  που  θα  υποχωρούσε  στη  μάχη, ακόμη  και  αν  ήθελε  να  αποφύγει  έναν  αδικαιολόγητο  θάνατο  που  δεν  θα  είχε  κάποιο  ουσιαστικό  όφελος  για  την  πόλη.  Στην  υπόλοιπη ζωή  του  θα  αντιμετώπιζε  κάθε  είδους  μειώσεις, πολιτικές, κοινωνικές και  προσωπικές, που  έφταναν  ή  ξεπερνούσαν  τα  όρια  του  εξευτελισμού.   Επρόκειτο  για  την  κατεξοχήν  έκφραση  σκληρότητας  της  σπαρτιατικής  κοινωνίας, που  δεν  συγχωρούσε  το  παράπτωμα  της  υστέρησης  έναντι  του  βασικού  κανόνα  της  πόλης. Ο «τρέσας» –αυτός  που  τρέμει  από  φόβο – όπως  συνήθιζαν  να  ονομάζουν  σκωπτικά  όσους  έδειξαν  αυτή  την  υστέρηση, γνώριζε  τη  γενική  περιφρόνηση.   Τα  «φαρμακερά» πειράγματα  και  η  κοινωνική  απομόνωση  τον  συνόδευαν  παντού.  Ήταν  υποχρεωμένος  από  τους  νόμους, να  φοράει  ρούχα  από  χρωματιστά  τεμάχια  υφάσματος  ραμμένα  σε  αυτά  και  να  έχει  ξυρισμένα  τα  μισά  γένια  του.  Κάθε  πολίτης  είχε  το  δικαίωμα  να  τον  κτυπήσει  ατιμώρητα  και  κανείς  δεν  του  έδινε  την  κόρη  του  ως  σύζυγο.  Αυτή  η  κατάσταση  αγαμίας  επέφερε  και  πρόστιμο  από  την  πόλη  του,  επειδή  την  στερούσε  από  νέους  πολεμιστές.  Επιπροσθέτως  έχανε  τα  πολιτικά  δικαιώματα  του,  με  ότι  άλλο  συνεπαγόταν  αυτό  ως  προς  την  επιβίωση  του. Αποκλειόταν  ακόμη  και  από  την  δυνατότητα  να  κάνει  επίσημες  νομικά  συμφωνίες  ή  συμβόλαια. Ακόμη  και  αν  ο  τρέσας  δεν  αποκλειόταν  από  το  πολιτικό  σώμα, οι  ταπεινώσεις  του  δεν  σταματούσαν.  Οι  συμπολεμιστές  του  θεωρούσαν  ντροπή  να  τον  έχουν  ως  σύσκηνο  τους  ή  να  γυμνάζονται  παλεύοντας  μαζί  του.  Στον  πυρρίχη (πολεμικό  χορό)  έστελναν  τον  τρέσα  στις  χειρότερες  θέσεις.  Όταν  ο  τελευταίος  συναντούσε  στον  δρόμο  τους  συμπολίτες  του, ακόμη  και  τους  νεότερους, ήταν  υποχρεωμένος  να  παραμερίζει  μπροστά  τους.   Το  φάσμα  μιας  τέτοιας  ζωής  εξηγεί  εν  μέρει  το  απίστευτο  θάρρος  του  Σπαρτιάτη  οπλίτη, ακόμη  και  όταν  χρειάστηκε  να  αντιμετωπίσει  τα  ανθρώπινα  «κύματα» των  εκατοντάδων  χιλιάδων  Ασιατών  στο  στενό  των Θερμοπυλών, ακόμη  και  όταν  γνώριζε  ότι  ο  θάνατος  ήταν  αναπόφευκτος.  Όπως  αναφέρθηκε,  αυτοί  που  υστερούσαν  υποβιβάζονταν  στην  τάξη  των  υπομειόνων.  Έχαναν  τα  πολιτικά  τους  δικαιώματα, τον  κλήρο  τους, έπαυαν  γενικά  να  είναι  «όμοιοι»  και  αποτελούσαν  ελεύθερους  Λακεδαιμόνιους  που  δεν  ανήκαν  πλέον  στην  κυβερνώσα  τάξη  και  που  βρίσκονταν  πιο  χαμηλά  στην  εκτίμηση  της  από  τους  περιοίκους.

  Διαβαστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΗ ΖΩΗ – ΜΕΡΟΣ Α΄

Leave a comment

11

Σύγκρουση  Ελλήνων  οπλιτών  της  Αρχαϊκής  περιόδου.  Αγγειογραφία.

Στα  18  του  ο  Σπαρτιάτης  έφηβος  γινόταν  «είρην», δηλαδή  ενήλικος  άνδρας  και  πολίτης.  Έως  τα  19  του  υπηρετούσε  ως  «πρωτείρας», δηλαδή  αρχηγός  μιας  ίλης.  Το  τελευταίο  στάδιο  της  εκπαίδευσης  του  ήταν  η  «κρυπτεία», η  υπηρεσία  στις  ομάδες  εξόντωσης  επικίνδυνων  ειλώτων, για  εκφοβισμό  των  υπολοίπων.  Οι  Σπαρτιάτες  που  βρίσκονταν  σε  ηλικία  περίπου  20  ετών  εντάσσονταν  σε  μυστικές  ομάδες, που  περιπολούσαν  τη  νύχτα  στην  ύπαιθρο. Ήταν  οπλισμένοι  μόνο  με  εγχειρίδια  και  σκότωναν  όσους  είλωτες  συναντούσαν  να  κυκλοφορούν.  Λόγω  της  μυστικότητας  της  δραστηριότητας  αυτής, κατά  την  διάρκεια  της  ημέρας  οι  νεαροί  Σπαρτιάτες  κρύβονταν  σε  απόμερα  ορμητήρια.  Μερικές  φορές  επιτίθονταν  και  κατά  την  ημέρα  στους  είλωτες  που  εργάζονταν  στα  χωράφια, σκοτώνοντας  όσους  είχαν  θεωρηθεί  από  τις  αρχές  ως  ύποπτοι  για  υποκίνηση  εξέγερσης.   Για  να  μην  υπάρχει  άγος  έναντι  των  θεών  λόγω  των  φόνων  της  κρυπτείας, το  κράτος  κατά  καιρούς  κήρυσσε  επίσημα  τον  πόλεμο  στους είλωτες.  Ετσι  ο  πόλεμος  της  Σπάρτης  των  «Σκοτεινών  Αιώνων»  και  της  Γεωμετρικής  Περιόδου  εναντίον  των  Αχαιών  της  κοιλάδας  του Ευρώτα  και  εναντίον  των  Δωριέων  και  Προδωριέων  της  κοιλάδας  του  Παμίσου,  από  τους  οποίους  κατάγονταν  συνολικά  οι  είλωτες,  είχε  καταστεί  αέναος.  Στην  ουσία  τερματίστηκε  λίγο  πριν  το  200 π.Χ.,  όταν  απελευθερώθηκαν  και  οι  τελευταίοι  είλωτες.

Για  τους  Σπαρτιάτες, ο  φόνος  των  πιο  επικίνδυνων  δουλοπάροικων  τους  δεν  ήταν  αδικαιολόγητο  έγκλημα, επειδή  θεωρούσαν  ότι  οι  είλωτες  ήταν  ένας  «δορύκτητος»  πληθυσμός,  με  τον  οποίο  βρίσκονταν  μονίμως  σε  εμπόλεμη  κατάσταση.  Επομένως  θεωρούσαν  τους  φονευμένους  είλωτες  ως  απώλειες  του  εχθρού  στον  αναφερομενο  αέναο  πόλεμο, συνεχιζόμενο  επί  αιώνες  μετά  την  κατάκτηση  της  Λακωνίας  και  της  Μεσσηνίας.   Παλαιότερα  πιστευόταν  ότι  η  κρυπτεία  λειτουργούσε  μόνο  ως  μέτρο  ασφαλείας  του  κράτους.   Όπως  αποδείχθηκε,  λειτουργούσε  εξίσου  ως  πράξη  μυήσεως  τον  εκπαιδευόμενων  στην  φυσική  εξόντωση  των  εχθρών, ένα  είδος  εμβάπτισης  του  πολεμιστή  στο  «πρώτο  αίμα».  Στην  πραγματικότητα, η  κρυπτεία  δεν  εφαρμοζόταν  συνεχώς, παρά  μόνο  σε  περιπτώσεις  που  υπήρχαν  βάσιμες  υποψίες  για  επανάσταση  των  ειλώτων.  Αν  εφαρμοζόταν  μονίμως, θα  είχε  το  αντίθετο  αποτέλεσμα: τις  διαρκείς  ειλωτικές  εξεγέρσεις.  Οι  είλωτες  παρέμεναν  ένας  σκληροτράχηλος  πληθυσμός  λόγω  της  σκληρής  ζωής  που  διήγαν, και  όχι  τόσο  απόλεμοι  όσο  θεωρούνται.  Ειδικά  εκείνοι  της  Μεσσηνίας  ήταν  πιο  απειλητικοί  επειδή  η  περιοχή  τους  βρισκόταν  μακριά  από  την  Σπάρτη.  Όπως  παρατηρεί  ο  ιστορικός  Grundy σχετικά  με  τους  Μεσσήνιους  είλωτες  «η  Σπάρτη  κρατούσε  έναν  λύκο  από  τον  λαιμό».   Ιδιαίτερα  επίφοβοι  ήταν  και  οι  είλωτες  της  κάτω  κοιλάδας  του  Ευρώτα, οι  παλαιοί  Αχαιοί  του  Έλους.

  Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ – ΜΕΡΟΣ B΄

4 Comments

Core

Αρχαϊκή κόρη. Οι γυναίκες είχαν καίρια θέση στην σπαρτιατική κοινωνία και οι Λακεδαιμόνιες μητέρες συνέβαλαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση των ακαταμάχητων μαχίμων της  πόλης.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ Α΄ ΜΕΡΟΣ

Ιδιαίτερα  σημαντική  ήταν η  εορτή  των «γυμνοπαιδιών» που  γινόταν κάθε  χρόνο  στην  Σπάρτη, περί  τα  μέσα  του  καλοκαιριού (τον  μήνα  Εκατομβαιώνα, που  αντιστοιχεί  στον  Ιούλιο).  Τα  αγόρια  ετοιμάζονταν  για  αυτή  την  εορτή  που  περιελάμβανε  αθλητικούς  αγώνες  και  γινόταν  προς  τιμήν  των  αδερφών  Απόλλωνα  και  Αρτέμιδος, της  μητέρας  τους  Λητούς  και  του  Διονύσου.  Από  την  χρονιά  της  πεντηκοστής  ένατης  Ολυμπιάδας (544  π.Χ.) η  εορτή  των  γυμνοπαιδιών  τιμούσε  εκτός  από  αυτούς  τους  θεούς, και  τους  νεκρούς  της  Σπάρτης  που  έπεσαν  στη λεγόμενη  «μάχη  των  προμάχων»  για  την  απόσπαση  της  Θυρεάτιδας από τους  Αργείους.  Οι  Σπαρτιάτες  σταματούσαν  τον  πόλεμο  κατά  την  διάρκεια  αυτής  της  εορτής  στην  οποία  συμμετείχαν  και  κορίτσια,  καθώς  και  ενήλικες  άνδρες.  Κατά  τον  χορό  που  συνόδευε  την  εορτή, τα  αγόρια  πραγματοποιούσαν  ασκήσεις  γυμναστικής  οι  οποίες  αναπαριστούσαν  τα  αθλήματα  της  πάλης  και  του  παγκρατίου.  Ταυτόχρονα  τραγουδούσαν  ως  παιάνες  τα  ποιήματα  του  Αλκμάνα  και  του  Θαλή  προς  τιμήν  των  πεσόντων  ανδρών  της  Σπάρτης.  Ο  Πλάτων  επισημαίνει  ότι  στις  γυμνοπαιδίες  γίνονταν  «δειναί  καρτερήσεις», παρατήρηση  η  οποία  δείχνει  το  επίπεδο  της  σκληρής  εκγύμνασης.  Νεότεροι  ερευνητές  θεωρούν  ότι  οι  γυμνοπαιδίες  δεν  είχαν  συμβολικό  χαρακτήρα  αλλά  ουσιαστικά  αγωνιστικό.

Ο  αγώνας  που  χρειαζόταν  τη  μεγαλύτερη ψυχική  αντοχή  ήταν  αυτός  της  «διαμαστίγωσης»,  δηλαδή  ο  διαγωνισμός  αντοχής  στον  πόνο.  Οι  διαγωνιζόμενοι  ήταν  έφηβοι  Σπαρτιάτες  εκπαιδευόμενοι  που  μαστιγώνονταν  μπροστά  σε  θεατές.  Ανάμεσα  σε  αυτούς  βρίσκονταν  οι  γονείς  των αγοριών  που  τα  ενεθάρρυναν  να  αντέξουν  τον  πόνο  ή  τα  απειλούσαν  όταν  τα  έβλεπαν  να  λιποψυχούν (Λουκιανός).  Μερικές  φορές  συνέβαινε  το  μοιραίο, ο  θάνατος  λόγω  του  μαστιγώματος (όπως  μας  πληροφορεί  ο  Πλούταρχος  στον  Βίο  του  Λυκούργου).  Η  νίκη  σε  αυτό  το  αγώνισμα  υπέρτατης  καρτερίας  και  αντοχής, ψυχικής  και  σωματικής, ήταν  εξαιρετικά  τιμητική.  Οι  νικητές  καλούντο  «βωμονίκες»  και  η  πολιτεία  έστηνε  τους  ανδριάντες  τους  σε  δημόσια  μέρη  έτσι  ώστε  να  τους  βλέπουν  όλοι  και  να  παραδειγματίζονται  από  το  κουράγιο  τους.

Συνεχιστε την αναγνωση

Η ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ – ΜΕΡΟΣ Α΄

4 Comments

spartan agoge

Κορίτσια  και  αγόρια  της  Σπάρτης  σε  ηλικία  εκπαίδευσης,  σε  κλασσικό  ευρωπαϊκό  πίνακα.

Η  περίφημη  σπαρτιατική  ή  λακωνική  αγωγή  είχε  διαμορφωθεί  περί  το  τέλος  της  Αρχαϊκής  περιόδου (7ος αι. – 479 π.Χ.). Αυτό  το  σύστημα  στρατιωτικής  και  πολιτικής  εκπαίδευσης  αποδίδεται  από  την  παράδοση  στον  Λυκούργο.  Στην  πραγματικότητα  ο  Λυκούργος  καθιέρωσε  τον  8ο  αιώνα  μια  πρώιμη  μορφή  της  αγωγής, που  πέρασε  από  διάφορες  φάσεις  εξέλιξης  και βελτίωσης  για  να  πάρει  την  κλασσική  της  μορφή. Η  σπαρτιατική  εκπαίδευση  είχε  πολλά  κοινά  με  αυτήν  αρκετών  δωρικών  πόλεων  της  Κρήτης.  Εκτός  από  την  κοινή  δωρική  προέλευση  τους, μερικές  πόλεις  της  μεγαλονήσου  ήταν  σπαρτιατικά  ιδρύματα  και  θεωρείται  γενικά  ότι  υπήρξε  αλληλεπίδραση  ανάμεσα  στις  δύο  περιοχές, Σπάρτη  και  Κρήτη,  ως  προς  την  διαμόρφωση  των  στρατιωτικών  και  εκπαιδευτικών  συστημάτων  τους.

Για  μια  κατεξοχήν   στρατοκρατική  πολιτεία  όπως  ήταν  η  σπαρτιατική, η  στρατιωτική  εκπαίδευση  ήταν  ιδιαίτερα  σημαντική.  Αν  ο  νεαρός  Σπαρτιάτης  δεν  διένυε  τα  στάδια  της  δεν  μπορούσε  να  εισέλθει  στην  τάξη  των  «ομοίων», να  συμμετάσχει  στην  Απέλλα, την  σπαρτιατική  Εκκλησία  του  δήμου  και  αργότερα  στην  Γερουσία, ούτε  μπορούσε  να  εκλεγεί  στην  ομάδα  των  πέντε  εφόρων.  Αυτή  η  σκληρή  εκπαίδευση  που  άγγιζε  τα  όρια  της  ανθρώπινης  αντοχής  από  την  παιδική  ηλικία, έχει  γίνει  αντικείμενο  κριτικής, θετικής  και  αρνητικής,  ήδη  από  την  αρχαιότητα.  Ο  Αριστοτέλης  στα  «Πολιτικά»  του  επικρίνει  τους  Σπαρτιάτες  για  το  εκπαιδευτικό  τους  σύστημα, θεωρώντας  ότι  συμπεριφέρονται  στα  παιδιά  τους  με  τρόπο  ζωώδη  λόγω  των  σκληρών  ασκήσεων  στις  οποίες  τα  υπέβαλλαν.  Πρέπει  όμως, να  μην  λησμονείται  ότι  ο  Αριστοτέλης  ήταν  Αθηναίος  πολίτης (και  γεννημένος  στις  ιωνικές  αποικίες  στο  Βόρειο  Αιγαίο).  Αντίθετα  ο Ξενοφών,  Αθηναίος  εκ  γενετής, επισήμανε  τις   αρετές  που  εξασφάλιζε  στους  Σπαρτιάτες  η  νομοθεσία  και  το  σύστημα  του  Λυκούργου.  Ο  θαυμασμός  του  Ξενοφώντος  για  τους  Σπαρτιάτες  επέφερε  την  απόρριψη  του  από  πολλούς  συμπολίτες  του.

More

ΟΙ ΑΣΠΙΔΕΣ ΤΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

2 Comments

vase painti

Αγγειογραφία με παράσταση οπλίτη, 5ος αιώνας π.Χ. Ο πολεμιστής φέρει ορειχάλκινο  θώρακα, ξίφος και ασπίδα οπλιτικού τύπου. Στην ασπίδα διακρίνονται  η αντιλαβή, ο πόρπακας και οι τελαμώνες ανάρτησης (Παρίσι, Μουσείο  Λούβρου)

Η  Γεωμετρική  περίοδος (11ος-8ος  αι.  πΧ)  προηγήθηκε  της  εμφάνισης  του  οπλιτικού  πολέμου  και  του  οπλίτη.  Οι  ασπίδες  της  Γεωμετρικής  περιόδου  ανήκαν  σε  δύο  κύριους  τύπους: στην  ασπίδα  τύπου  «Διπύλου» και  σε  εκείνη  του  γενικού  τύπου  «Χέρτσπρουνγκ» (Herzsprung).  Η  πρώτη  έλαβε  την  ονομασία  της  από  την  αθηναϊκή  πύλη  του  Διπύλου  όπου  ανακαλύφθηκαν  αγγεία  με  τις  πρώτες  απεικονίσεις  της.  Είχε  μεγάλο  μέγεθος, καλύπτοντας  τον  πολεμιστή  από  το  πηγούνι  έως  τα  γόνατα.  Ήταν  κατασκευασμένη  από  λυγαριά  και  δέρμα, χωρίς  να  αποκλείεται   η  περαιτέρω  ενίσχυση  της  με  ξύλινα  μέρη. Παρά  το  μέγεθος  της  ήταν  ελαφριά  λόγω  των  υλικών  από  τα  οποία  ήταν  κατασκευασμένη  και  ήταν  κυρτή  σε  βαθμό  που  να  «αγκαλιάζει» το  σώμα  του  πολεμιστή.  Στο  μέσο  της  επιφάνειας  της  είχε  δύο  ημικυκλικές  εγκοπές  που  διευκόλυναν  τον  χειρισμό  των  επιθετικών  όπλων, λόγχης  ή  ξίφους.  Οι  εγκοπές  διευκόλυναν  και  την  ανάρτηση  της  ασπίδας  Διπύλου  στην  πλάτη  του  πολεμιστή,  προκειμένου  να  μην  περιορίζει  τους  αγκώνες  του  όταν  αυτός  βάδιζε.  Η  ασπίδα  είχε  τουλάχιστον  μια  κεντρική  λαβή  από  όπου  την  κρατούσε  ο  πολεμιστής  την  ώρα  της  μάχης  και  έναν  ή  περισσότερους  ιμάντες  ανάρτησης  της  στην  πλάτη  του  όταν  δεν  την  χρησιμοποιούσε.  Οι  ιμάντες  αυτοί  καλούντο  τελαμώνες. Το  σχήμα  της  ασπίδας  Διπύλου  δείχνει  ότι  κατάγεται  από  την  περίφημη  μινωική  και  μετέπειτα  μυκηναϊκή  οκτώσχημη  ασπίδα.  Κατά  την  αρχαϊκή  περίοδο  κατασκευάζεται  σε  μικρότερο  μέγεθος, με  υλικό  πλέον το  μέταλλο. Πρόκειται  για  τον  «βοιωτικό»  τύπο  ασπίδας.

Συνεχίστε την αναγνωση

ΤΟ ΑΠΟΓΕΙΟ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΪΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΣΤΟΛΟΥ (325-322 π.Χ.)

1 Comment

Αφιερώνεται  στη  σύζυγο  μου,  Νέλλυ,   για  την  έμπνευση  και  την  ενθάρυνση  που  μου  προσφέρει.

trial

Η  σύγχρονη  τριήρης   «Ολυμπιάς». 

ΠΙΝΑΚΑΣ:  Η  ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ  ΔΥΝΑΜΗ  ΤΟΥ  ΑΘΗΝΑΪΚΟΥ  ΣΤΟΛΟΥ  ΚΑΤΑ  ΤΟΥΣ  5ο-4ο  αι  πΧ

Χρονολογία Αριθμός  πλοίων
Περί  το  500 πΧ 50  πεντηκόντοροι
Ναυμαχία  Σαλαμίνας  480  πΧ  (μαζί  με  τους Αθηναίους  κληρούχους  στη  Χαλκίδα) 200 τριήρεις
468 πΧ 200 τριήρεις
Μετά  την  αποτυχημένη εκστρατεία στην Αίγυπτο 200 τριήρεις
Αρχή Πελοποννησιακού  πολέμου (431 πΧ) 300 τριήρεις
Νικίειος  Ειρήνη (421 πΧ) 300 τριήρεις
Σικελική  καταστροφή (413 πΧ) 108 τριήρεις
Ναυμαχία  Αργινουσών (406 πΧ) 180 τριήρεις
Στους  Αιγός  Ποταμούς (405 πΧ) 180 τριήρεις
Μετά  την  τελική  ήττα  της  Αθήνας (404  πΧ) 12   τριήρεις
370  πΧ 100 τριήρεις
Περί  το  350 πΧ 300 τριήρεις
325-3  πΧ 417  πολεμικά, τα  οποία  είναι : τριήρεις (360), τετρήρεις (50) και πεντήρεις (7).

Η  Αθήνα  δεν  αποτελούσε  μια  από  τις  παραδοσιακές  ναυτικές  δυνάμεις  της  Ελλάδας.  Ο  στόλος της  γύρω  στο  500  πΧ  ήταν  μάλλον  ασήμαντος  μπροστά  στους  ισχυρούς  στόλους  τριήρων  και  διήρων  της  Κορίνθου, της  Μιλήτου, της  Σάμου, της Αίγινας  και  άλλων  πόλεων, αποτελούμενος  από  50  απηρχαιωμένες  πεντηκοντόρους.  Το  ναυτικό  της  είναι  σχετικά  νεότευκτο  αφού  ναυπηγήθηκε  χάρη  στη  επιμονή  του  Θεμιστοκλή,  στην  ουσία  λίγα  χρόνια  πριν  τη  μεγαλειώδη  νίκη  του  στη  Σαλαμίνα (480  πΧ) επί  του  στόλου  των  Αχαιμενιδών.  Στο  μεγαλύτερο  μέρος  του  «χρυσού» 5ου  αιώνα πΧ,  ο  αθηναϊκός  στόλος  αποτελείτο  από  300  τριήρεις  από  τις  οποίες  επανδρώνονταν  συνήθως  οι  200,  ή  το  πολύ  250.  Ένα  μέρος  των  πληρωμάτων  δεν  ήταν  Αθηναίοι  ή  μέτοικοι  της  Αττικής,  αλλά  μισθοφόροι  και  σύμμαχοι  από  τις  διάφορες  ναυτικές  πόλεις  του  Αιγαίου.  Εκτός  από  αυτόν  τον  στόλο,  η  Αθήνα  είχε  υπό  τον  έλεγχο  της  και  τις 180  τριήρεις  των  ναυτικών  συμμάχων  της, ήτοι  της  Χίου,  Λέσβου  και  Σάμου.  Έτσι   το  σύνολο  των  τριήρων  που  διέθετε  έφθανε  τις  480.  Όταν  η  πόλη  της  Παλλάδας  νικήθηκε  τελικά  στον  Πελοποννησιακό  πόλεμο,  οι  Σπαρτιάτες  της  επέτρεψαν  να  διατηρήσει  μόνο  12  τριήρεις  ως  ακτοφυλακή  της  Αττικής,  έναντι  πειρατών  ή  άλλων  απειλών (404  πΧ).  Ίσως  πίστεψαν  ότι  έτσι  εξουδετέρωσαν  το  αθηναϊκό  ναυτικό,  όμως  έσφαλαν.  Η  θαλάσσια  δύναμη  της  Αθήνας  δεν  βρισκόταν  στα  σκάφη  του  στόλου  της.  Όπως  αποδείχθηκε, ακόμη  και  αν  τα  έχανε  κατά  εκατοντάδες,  τα  ναυπηγεία  του  Πειραιά  μπορούσαν  να  τα  αντικαταστήσουν.  Η  ναυτική  ισχύς  της  Αθήνας  βρισκόταν  στη  ναυτική  και  ναυπηγική  δεινότητα  των  ανδρών  της,  αλλά  και  στην  επιμονή  του  λαού  της.

Plan

Διάγραμματα  τριήρους  κατά  τον  J.F. Coates.

Συνεχίστε την αναγνωση

Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΠΛΑΤΑΙΩΝ (479 π.Χ.) – ΜΕΡΟΣ Β΄

1 Comment

Plataea1

Τα  διαγράμματα  του   αρθρου  προέρχονται  από  τον  Ιστορικό  Ατλαντα  Κωνσταντίνου  Π.  Κοντορλή,  Αθηνα 1967.  Πηγή:  agiostherapon.blogspot.gr/

Συνέχεια  από  το  Α΄  μέρος

Οι  Έλληνες  πολεμιστές  είχαν  καταπονηθεί  από  το  συνεχές  σφυροκόπημα  του  περσικού  ιππικού, με  αποτέλεσμα  να  δημιουργηθεί  αναστάτωση  στις  μονάδες  τους  και  αυτές  να  μετακινηθούν  προς  τη  νέα (τρίτη) θέση  χωρίς  οργάνωση  και  τάξη.  Αυτή  η  σύγχυση  επέφερε  τη  διασκόρπιση  των  ελληνικών  σωμάτων  και  την  κατάληψη  θέσεων  που  δεν  ήταν  αυτές  οι  οποίες  είχαν  αποφασιστεί  στο  στρατιωτικό  συμβούλιο.  Τα  ελληνικά  σώματα  του  κέντρου  του  μετώπου  μάχης (Μεγαρείς, Κορίνθιοι,  Φλειάσιοι  κ.α.), ήταν  αυτά  που  είχαν  υποφέρει  περισσότερο  από  τις  επιθέσεις  του  περσικού  ιππικού.  Οι  άνδρες  τους  περιπλανήθηκαν  και  εντέλει  εγκαταστάθηκαν  στο  Ηραίον, κοντά  στα  τείχη  των  Πλαταιών.  Οι  Αθηναίοι  άρχισαν  να  κινούνται  προς  τα  βόρεια, αντίθετα  από  την  κατεύθυνση  την  οποία  ακολούθησαν  οι  μετακινούμενοι  Σπαρτιάτες.  Ο Ηρόδοτος  αναφέρει  ότι  οι  Αθηναίοι  ήταν ενοχλημένοι  από  τους  τελευταίους  επειδή  «άλλα  σκέπτονταν  και  άλλα  έλεγαν».  Αυτή  η  συμπεριφορά  των  Σπαρτιατών  δεν  έχει  να  κάνει  με  έλλειψη  εμπιστοσύνης  ή  εκτίμησης  στους  Αθηναίους  αλλά  με  την  μόνιμη  τάση  των  πρώτων  προς  την  μυστικοπάθεια  και  την  απόκρυψη  όσο  γινόταν  περισσότερων  πληροφοριών  γύρω  από  την  τακτική  που  ακολουθούσαν, ακόμη  και  αν  αυτοί  από  τους  οποίους  γινόταν  η  απόκρυψη  ήταν  οι  Έλληνες  συμπολεμιστές  τους!  Οι  Αθηναίοι,  απηυδησμένοι  μάλλον  από  τη  γενική  έλλειψη  συντονισμού, πήραν  τη  γενναία  απόφαση  να  κινηθούν  προς  τον  Ασωπό,  προς  το  πεδινό  έδαφος  της  Παρασωπίας.  Φαίνεται  ότι  ήθελαν  να  πολεμήσουν  μόνοι  τους  τον  εχθρό, τον  οποίο  γνώριζαν  καλά  από  τη  νίκη  τους  στον  Μαραθώνα, και  να  πετύχουν  νέο  θρίαμβο.

Οι  Σπαρτιάτες  φέρθηκαν  πιο  συνετά  και  ακολούθησαν  την  αντίθετη  πορεία, προς  τα  νότια, εγκαθιστάμενοι  τελικά  στους  πρόποδες  του  Κιθαιρώνα.  Ο  Ηρόδοτος  αναφέρει  ότι  ο  Αμομφάρετος, διοικητής  ενός  από  τους  σπαρτιατικούς  λόχους, του  Πιτανάτου, αρνήθηκε  αρχικά  να  υποχωρήσει  μπροστά  στον  εχθρό  αλλά  όταν  ο  υπόλοιπος  στρατός  της  Σπάρτης  τον  εγκατέλειψε, ακολούθησε  με  τον  λόχο  του  την  αναδίπλωση  στη  νέα  προστατευμένη  θέση.  Το  εν  λόγω  «επεισόδιο  του  Αμομφάρετου», παρά  το  γεγονός  ότι  οι  Σπαρτιάτες  ανώτεροι  διοικητές  είχαν  τάση  προς  ανάληψη  πρωτοβουλιών  ανεξάρτητων  από  τις  αποφάσεις  του  αρχιστράτηγου  τους, δεν  φαίνεται  να  συνέβη  στην  πραγματικότητα.  Πρόκειται  μάλλον  για  μια  ιστορία  που  προσπαθεί  να  εξηγήσει  την  αργοπορημένη  υποχώρηση  του  Πιτανάτου  λόχου.  Το  πιθανότερο  είναι  ότι  ο  Πιτανάτης  λειτούργησε  ως  οπισθοφυλακή  η  οποία  κάλυψε  την  σπαρτιατική  μετακίνηση  στην τρίτη  θέση.  Επιπλέον, ο  λόχος  του  Αμομφάρετου  φαίνεται  ότι  είχε  την  ακόμη  σημαντικότερη  αποστολή  να  παρασύρει  τον Μαρδόνιο  σε  επίθεση  εναντίον  των  Σπαρτιατών.  Ο  Πέρσης  αρχιστράτηγος, βλέποντας  έναν  λόχο  να  είναι  αποκομμένος  από  τον  υπόλοιπο  σπαρτιατικό  στρατό, θα  πίστεψε  ότι  ο  τελευταίος  βρισκόταν  γενικά  σε  κατάσταση  σύγχυσης  και  αταξίας.  Ανάλογη  τακτική  είχαν  χρησιμοποιήσει  οι  Σπαρτιάτες  και  στην  μάχη  των  Θερμοπυλών, όταν  προσποιήθηκαν  υποχώρηση  μπροστά  στους  Ασιάτες  προκειμένου  αυτοί  να  παρασυρθούν  σε  άτακτη  επίθεση.  Τότε  οι  άνδρες  του  Λεωνίδα  σταμάτησαν  αιφνίδια, ανασυντάχθηκαν  και  επιτέθηκαν  στους  ασύντακτους  βαρβάρους  κατατροπώνοντας  τους.

Thorax2

Μυώδης  οπλιτικός  θώρακας.

 –

Συνεχίστε την ανάγνωση

Older Entries

%d bloggers like this: