Home

Η ΟΠΛΙΤΙΚΗ ΦΑΛΑΓΓΑ ΣΕ ΣΥΡΡΑΞΗ (ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ)

4 Comments

03Aναπαράσταση φάσης ωθισμού οπλιτικής σύρραξης από τον Ισπανικό Ιστορικό Σύλλογο Athena Promachos (copyright: Ana Belen Rubio).

.

Παλαιότερο σχετικό άρθρο: ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ: Η ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

.

Η επίθεση της οπλιτικής παράταξης διενεργείτο με τους πολεμιστές των τριών ή των τεσσάρων πρώτων στοίχων να κρατούν τα δόρατα τους σε οριζόντια θέση, προτεταμένα προς τον εχθρό. Τρεις ή τέσσερις αιχμές δοράτων εμπόδιζαν τον εχθρό να φτάσει στον πρώτο στοίχο της φάλαγγας. Οι πολεμιστές των γραμμών που ακολουθούσαν, είχαν τα δόρατα τους σε κεκλιμένη θέση προκειμένου να μην τραυματίσουν με τις αιχμές τους οπλίτες των εμπρόσθιων στοίχων και για να έχουν τους σαυρωτήρες* με κατεύθυνση προς τα κάτω, έτσι ώστε να σκοτώνουν τους τραυματισμένους εχθρούς όταν περνούσαν από πάνω τους. Ο κύριος σκοπός της κλίσης των δοράτων ήταν να ανακόπτουν τα βλήματα που δέχονταν από τους ψιλούς του εχθρού (ακόντια, βέλη, πέτρες, κ.α.).

Η μάχη ξεκινούσε με τις δύο αντίπαλες φάλαγγες να κινούνται η μια εναντίον της άλλης. Η είσοδος στο πεδίο της σύρραξης συνοδευόταν είτε από πολεμικά άσματα, τους παιάνες –όπως συνήθιζαν οι στρατοί των Σπαρτιατών και των άλλων Δωριέων – είτε από πολεμικές ιαχές. Όταν οι οπλιτικοί στρατοί πλησίαζαν μεταξύ τους σε απόσταση περίπου μισού έως ενός σταδίου (89-177 μέτρα), οι πολεμιστές άρχιζαν να τρέχουν με σκοπό να επιπέσουν ορμητικά επί του εχθρού. Αυτό έπραξαν οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς εναντίον των Περσών στον Μαραθώνα. Εξαίρεση σε αυτόν τον γενικό κανόνα αποτελούσαν οι Σπαρτιάτες οι οποίοι βάδιζαν μέχρι την εκ του συστάδην σύρραξη, με οργανωμένο σχηματισμό και συγχρονισμένο βηματισμό, τον ρυθμό του οποίου έδιναν οι ήχοι αυλών. Στόχευαν στην τρομοκράτηση του εχθρού με την ψυχραιμία και την «απάθεια» τους. Μερικοί ερευνητές έχουν υποθέσει ότι και άλλοι στρατοί δωρικών πόλεων ακολουθούσαν αυτήν την τακτική εισόδου στη μάχη.

Συνέχεια

ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ: Η ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

15 Comments

14

Οι Σπαρτιάτες αντιμετωπίζουν τον περσικό στρατό στις Θερμοπύλες με κλειστό σχηματισμό φάλαγγας, σε κλασσικό πλέον πίνακα του Peter Connolly.

Ο οπλιτικός τρόπος πολέμου όπως μας είναι γνωστός από τις πηγές της Κλασσικής περιόδου, είχε πλέον διαμορφωθεί έως τους Μηδικούς πόλεμους (490-479 π.Χ.). Όταν οι στρατοί δύο αντίπαλων πόλεων-κρατών συναντούντο, οι οπλίτες τους σχημάτιζαν φάλαγγα, τασσόμενοι σε μικρή απόσταση  μεταξύ τους, δηλαδή σε κλειστό σχηματισμό (κλειστή τάξη). Ετσι παρατάσσονταν οι στοίχοι και οι ζυγοί της οπλιτικής φάλαγγας. Κάθε οπλίτης διέθετε έκταση περίπου ενός τετραγωνικού μέτρου προκειμένου να μάχεται και να ελίσσεται. Οι οπλίτες δύναντο να παραταχθούν σε ανοικτότερους σχηματισμούς, αν χρειαζόταν (π.χ. η ανοικτότερη τάξη εφαρμοζόταν συχνά κατά τη συντεταγμένη προέλαση έως το πεδίο ή αν το μήκος του εχθρικού μετώπου έπρεπε οπωσδήποτε να καλυφθεί εξολοκλήρου). Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η απόσταση μεταξύ τους αυξανόταν τόσο στο μήκος μετώπου της φάλαγγας όσο και στο «βάθος» της. Από την άλλη πλευρά, αν η φάλαγγα έπρεπε να μετατραπεί στο γνωστό συμπαγές και αδιάρρηκτο «τείχος» από ασπίδες, οι οπλίτες πλησίαζαν τόσο μεταξύ τους, ώστε οι ώμοι τους ακουμπούσαν. Επρόκειτο για την κατάλληλη τακτική όταν η φάλαγγα έπρεπε να ασκήσει  μεγαλύτερη πίεση στον αντίπαλο ή να διασφαλίσει την καλύτερη δυνατή αυτοπροστασία της. Ηταν ο ιδανικός κλειστός σχηματισμός (αν και είχε κάποια μειονεκτήματα) επειδή κατά την εφαρμογή του, η δεξιά ακάλυπτη πλευρά του οπλίτη προστατευόταν από την ασπίδα του συστρατιώτη ο οποίος ήταν ταγμένος στα δεξιά του. Ετσι σχηματιζόταν μια συμπαγής αδιάρρηκτη παράταξη η οποία στηριζόταν στην αλληλοπροστασία και την αλληλεγγύη των μαχίμων της.

Η αποστολή των «προμάχων» των «ηρωικών χρόνων» (Υστερομυκηναϊκής και Γεωμετρικής εποχής), δηλαδή των καλύτερων και περισσότερο ευπατριδών μαχητών οι οποίοι τάσσονταν μπροστά από τους άλλους πολεμιστές, δεν ήταν πλέον οι προσωπικές μονομαχίες με τους προμάχους του εχθρού. Η τωρινή αποστολή τους ήταν να διατηρούν τη συνοχή της φίλιας φάλαγγας και να φονεύουν τους προμάχους της αντίπαλης, με σκοπό να την κλονίσουν και να τη διαρρήξουν. Λόγω αυτής της αποστολής, οι πρόμαχοι παρατάσσονταν στον πρώτο ζυγό της φάλαγγας, ουσιαστικά στην ίδια θέση με εκείνη που κατείχαν στην ασύντακτη παράταξη της Γεωμετρικής περιόδου.

15

Οπλιτική φάλαγγα οκτώ ζυγών (‘βάθος’) και οκτώ στοίχων (μήκος), με τους οπλίτες της σε σχηματισμό μάχης.

Συνεχίστε την ανάγνωση

Ο «ΜΗΔΙΣΜΟΣ» ΤΗΣ ΘΗΒΑΣ ΚΑΙ ΒΟΙΩΤΙΑΣ: ΜΥΘΟΣ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

2 Comments

 

 a1

Αρκετοί  σύγχρονοι   μελετητές  και ιστορικοί  (με  σημαντικότερο  τον  Καναδό  Μπακ)  θεωρούν  ότι  ο   «μηδισμός»  της  Θήβας  και  των  περισσότερων  πόλεων  της  Βοιωτίας  δεν  είχαν  την  διάσταση  που  τους  προσέδωσε  ο  αρχαίος  ιστορικός  Ηρόδοτος,  η  κύρια  πηγή  για  τους  Περσικούς  πολέμους.  Είναι  φανερό  από  τα  γραπτά  του  Ηροδότου,  ότι  μεροληπτούσε  υπέρ  της  Αθήνας  και  της  Σπάρτης,  σε   βάρος  της  Θήβας,  του  Αργους  κ.α.  Για  τη  Μακεδονία, τη  Θεσσαλία  και  το  Άργος, άλλα  ελληνικά  κράτη  που  έχουν  επίσης  «κατηγορηθεί»  για  φιλοπερσική  στάση  την  ίδια  εποχή,  έχει  αναγνωρισθεί  ότι  αυτή  δεν ήταν  ιδιαίτερα  έντονη.  Οι  πόλεις  της  Βοιωτίας (κυρίως  η  Θήβα)  φέρουν  το  μεγαλύτερο  βάρος  αυτής  της  «κατηγορίας»  λόγω  του  Ηροδότου  που  μάλλον  παραποίησε  την  ιστορική  αλήθεια,  υπερτονίζοντας  τον  «μηδισμό»  τους, ο  οποίος  δεν  ήταν  περισσότερο  έντονος  από  εκείνον  των  προαναφερόμενων  κρατών.  Οι  Θηβαίοι  και  οι  Βοιωτoί  πράγματι  επιθυμούσαν  νίκη  των  Περσών,  μόνο  λόγω  της εχθρότητας  τους  προς  τους  Αθηναίους.  Γι’  αυτό  μαλλον  δεν  συμμετείχαν  στην  ελληνική  κοινή  συμμαχία (αν  και  αυτό  στην  πραγματικότητα  δεν  είναι  καθόλου  βέβαιο)  επειδή  εκείνη  είχε  ως  ηγέτιδες  πόλεις  την  Αθήνα  και  την  Σπάρτη.  Το  ίδιο  συνέβη  με  το  Άργος  λόγω  της  εχθρότητας  του  προς  τη  Σπάρτη.

b

Βοιωτική  περικεφαλαία.  Αρχικά  χρησιμοποιείτο  από  τους  Βοιωτούς  πεζούς  και  ιππείς  αλλά  αργότερα  έγινε  δημοφιλής  σε  όλους  τους  Ελληνες  ιππείς  (φωτογραφία  από  τον  Βρετανικό  Συλλογο   Ιστορικών   Μελετών  Comitatus).

Συνεχιστε την αναγνωση

Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΠΛΑΤΑΙΩΝ (479 π.Χ.) – ΜΕΡΟΣ Β΄

1 Comment

Plataea1

Τα  διαγράμματα  του   αρθρου  προέρχονται  από  τον  Ιστορικό  Ατλαντα  Κωνσταντίνου  Π.  Κοντορλή,  Αθηνα 1967.  Πηγή:  agiostherapon.blogspot.gr/

Συνέχεια  από  το  Α΄  μέρος

Οι  Έλληνες  πολεμιστές  είχαν  καταπονηθεί  από  το  συνεχές  σφυροκόπημα  του  περσικού  ιππικού, με  αποτέλεσμα  να  δημιουργηθεί  αναστάτωση  στις  μονάδες  τους  και  αυτές  να  μετακινηθούν  προς  τη  νέα (τρίτη) θέση  χωρίς  οργάνωση  και  τάξη.  Αυτή  η  σύγχυση  επέφερε  τη  διασκόρπιση  των  ελληνικών  σωμάτων  και  την  κατάληψη  θέσεων  που  δεν  ήταν  αυτές  οι  οποίες  είχαν  αποφασιστεί  στο  στρατιωτικό  συμβούλιο.  Τα  ελληνικά  σώματα  του  κέντρου  του  μετώπου  μάχης (Μεγαρείς, Κορίνθιοι,  Φλειάσιοι  κ.α.), ήταν  αυτά  που  είχαν  υποφέρει  περισσότερο  από  τις  επιθέσεις  του  περσικού  ιππικού.  Οι  άνδρες  τους  περιπλανήθηκαν  και  εντέλει  εγκαταστάθηκαν  στο  Ηραίον, κοντά  στα  τείχη  των  Πλαταιών.  Οι  Αθηναίοι  άρχισαν  να  κινούνται  προς  τα  βόρεια, αντίθετα  από  την  κατεύθυνση  την  οποία  ακολούθησαν  οι  μετακινούμενοι  Σπαρτιάτες.  Ο Ηρόδοτος  αναφέρει  ότι  οι  Αθηναίοι  ήταν ενοχλημένοι  από  τους  τελευταίους  επειδή  «άλλα  σκέπτονταν  και  άλλα  έλεγαν».  Αυτή  η  συμπεριφορά  των  Σπαρτιατών  δεν  έχει  να  κάνει  με  έλλειψη  εμπιστοσύνης  ή  εκτίμησης  στους  Αθηναίους  αλλά  με  την  μόνιμη  τάση  των  πρώτων  προς  την  μυστικοπάθεια  και  την  απόκρυψη  όσο  γινόταν  περισσότερων  πληροφοριών  γύρω  από  την  τακτική  που  ακολουθούσαν, ακόμη  και  αν  αυτοί  από  τους  οποίους  γινόταν  η  απόκρυψη  ήταν  οι  Έλληνες  συμπολεμιστές  τους!  Οι  Αθηναίοι,  απηυδησμένοι  μάλλον  από  τη  γενική  έλλειψη  συντονισμού, πήραν  τη  γενναία  απόφαση  να  κινηθούν  προς  τον  Ασωπό,  προς  το  πεδινό  έδαφος  της  Παρασωπίας.  Φαίνεται  ότι  ήθελαν  να  πολεμήσουν  μόνοι  τους  τον  εχθρό, τον  οποίο  γνώριζαν  καλά  από  τη  νίκη  τους  στον  Μαραθώνα, και  να  πετύχουν  νέο  θρίαμβο.

Οι  Σπαρτιάτες  φέρθηκαν  πιο  συνετά  και  ακολούθησαν  την  αντίθετη  πορεία, προς  τα  νότια, εγκαθιστάμενοι  τελικά  στους  πρόποδες  του  Κιθαιρώνα.  Ο  Ηρόδοτος  αναφέρει  ότι  ο  Αμομφάρετος, διοικητής  ενός  από  τους  σπαρτιατικούς  λόχους, του  Πιτανάτου, αρνήθηκε  αρχικά  να  υποχωρήσει  μπροστά  στον  εχθρό  αλλά  όταν  ο  υπόλοιπος  στρατός  της  Σπάρτης  τον  εγκατέλειψε, ακολούθησε  με  τον  λόχο  του  την  αναδίπλωση  στη  νέα  προστατευμένη  θέση.  Το  εν  λόγω  «επεισόδιο  του  Αμομφάρετου», παρά  το  γεγονός  ότι  οι  Σπαρτιάτες  ανώτεροι  διοικητές  είχαν  τάση  προς  ανάληψη  πρωτοβουλιών  ανεξάρτητων  από  τις  αποφάσεις  του  αρχιστράτηγου  τους, δεν  φαίνεται  να  συνέβη  στην  πραγματικότητα.  Πρόκειται  μάλλον  για  μια  ιστορία  που  προσπαθεί  να  εξηγήσει  την  αργοπορημένη  υποχώρηση  του  Πιτανάτου  λόχου.  Το  πιθανότερο  είναι  ότι  ο  Πιτανάτης  λειτούργησε  ως  οπισθοφυλακή  η  οποία  κάλυψε  την  σπαρτιατική  μετακίνηση  στην τρίτη  θέση.  Επιπλέον, ο  λόχος  του  Αμομφάρετου  φαίνεται  ότι  είχε  την  ακόμη  σημαντικότερη  αποστολή  να  παρασύρει  τον Μαρδόνιο  σε  επίθεση  εναντίον  των  Σπαρτιατών.  Ο  Πέρσης  αρχιστράτηγος, βλέποντας  έναν  λόχο  να  είναι  αποκομμένος  από  τον  υπόλοιπο  σπαρτιατικό  στρατό, θα  πίστεψε  ότι  ο  τελευταίος  βρισκόταν  γενικά  σε  κατάσταση  σύγχυσης  και  αταξίας.  Ανάλογη  τακτική  είχαν  χρησιμοποιήσει  οι  Σπαρτιάτες  και  στην  μάχη  των  Θερμοπυλών, όταν  προσποιήθηκαν  υποχώρηση  μπροστά  στους  Ασιάτες  προκειμένου  αυτοί  να  παρασυρθούν  σε  άτακτη  επίθεση.  Τότε  οι  άνδρες  του  Λεωνίδα  σταμάτησαν  αιφνίδια, ανασυντάχθηκαν  και  επιτέθηκαν  στους  ασύντακτους  βαρβάρους  κατατροπώνοντας  τους.

Thorax2

Μυώδης  οπλιτικός  θώρακας.

 –

Συνεχίστε την ανάγνωση

Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΠΛΑΤΑΙΩΝ (479 π.Χ.) – ΜΕΡΟΣ Α΄

Leave a comment

Thorax1

  Κωδωνόσχημος  θώρακας  της  αρχαϊκής  περιόδου  με  εκτεταμένη  την  κωδωνοειδή  προεξοχή  της μέσης,  για  την  αποστράκιση  των  εχθρικών  βλημάτων (βελών, λίθων  κτλ).

Περσικοι πολεμοι χάρτης

Χάρτης των Περσικών πολέμων. Με πράσινο χρώμα το Περσικό Κράτος και με καφέ χρώμα τα ελληνικά κράτη που αντιστάθηκαν στην εισβολή. Τα υπόλοιπα ελληνικά κράτη (με ‘ουδέτερο’ χρώμα) έμειναν ουδέτερα ή αναγκάσθηκαν να συνταχθουν με τους Ασιάτες. Η πράσινη γραμμή (συνεχόμενη και διακεκομμένη) συμβολίζει την πορεία του στρατού και του Ξέρξη. Plataea: Πλαταιές, Salamis: Σαλαμις, Marathon: Μαραθώνας, Thermopylae: Θερμοπύλαι.

.

Η μεγάλη νίκη των Ελλήνων στη ναυμαχία της Σαλαμίνας επί του στόλου των Περσών, εξασφάλισε τον έλεγχο της θάλασσας για την συμμαχία τους. Ο εχθρικός στόλος εξουδετερώθηκε και υποχώρησε στο ανατολικό Αιγαίο. Όμως, ο περσικός στρατός παρέμενε σχεδόν άθικτος. Ο Ξέρξης, φοβούμενος την πιθανότητα να αποκλειστεί στην Ελλάδα και τελικά να αιχμαλωτιστεί σε περίπτωση χερσαίας ήττας του, αποχώρησε «διακριτικά» στην Ασία θεωρώντας ότι οι στόχοι της εκστρατείας είχαν επιτευχθεί. Πριν φύγει, άφησε τον εξάδελφο και γαμβρό του, Μαρδόνιο, επικεφαλής του στρατού, προκειμένου να συνεχίσει τις επιχειρήσεις. Ο Μαρδόνιος ήταν επίμονος και γενναίος (το όνομα του σήμαινε «ανδρειωμένος» στην γλώσσα του, προερχόμενο από την ιρανική λέξη «mard» – «άνδρας»). Από την άλλη πλευρά, τον χειμώνα του 479 επήλθε μια αλλαγή στην σπαρτιατική στρατιωτική ηγεσία, η οποία αποδείχτηκε πολύ σημαντική για την ελληνική άμυνα απέναντι στους Πέρσες. Λίγο μετά την Σαλαμίνα, πέθανε ο Σπαρτιάτης βασιλικός επίτροπος (αντιβασιλέας) Κλεόμβροτος. Την θέση του κατέλαβε ο γιος του, Παυσανίας.
Ο Μαρδόνιος προσπάθησε αρχικά να προσεταιρισθεί τους Αθηναίους. Όμως οι μεγάλοι νικητές του Μαραθώνα απέρριψαν αγέρωχα δύο φορές τις δελεαστικότατες προτάσεις του, διαβεβαιώνοντας τους Σπαρτιάτες απεσταλμένους που παρευρίσκονταν στη Σαλαμίνα (ορμητήριο του αθηναϊκού στρατού και στόλου) ότι δεν θα πρόδιδαν ποτέ τους άλλους Έλληνες. Έως εκείνη την στιγμή οι Σπαρτιάτες χρονοτριβούσαν αποφεύγοντας να αντιμετωπίσουν τον Μαρδόνιο. Τότε δέχθηκαν ακόμη πιο έντονες τις πιέσεις των Αθηναίων, των Μεγαρέων, των Πλαταιέων και των Αιγινητών που οι χώρες τους είτε είχαν καταληφθεί από τους Πέρσες, είτε απειλούντο άμεσα από αυτούς. Οι Σπαρτιάτες υποχώρησαν μπροστά στο αίτημα των Ελλήνων συμμάχων τους και έστειλαν τον σπαρτιατικό στρατό με αρχηγό τον Παυσανία, να αντιμετωπίσει τους βαρβάρους οι οποίοι είχαν καταλάβει για δεύτερη φορά την Αττική.

More

%d bloggers like this: