Home

Τεσσαρακοντήρης, το «αεροπλανοφόρο» της Αρχαιότητας

Leave a comment

40eres

Απεικόνιση μιας τεσσαρακοντήρους κατά την άποψη του L. Casson.

.

Π. Δεληγιάννης

.

Οι Διάδοχοι και οι Επίγονοι τους, ναυπήγησαν στόλους αποτελούμενους από πολυάριθμες πολυήρεις, φτάνοντας μέχρι την κατασκευή κολοσσιαίων σκαφών όπως η εικοσήρης και η τεσσαρακοντήρης. Όπως θα δούμε, επρόκειτο για πραγματικά πλωτά φρούρια που θύμιζαν αναλογικά τα σύγχρονα θωρηκτά και αεροπλανοφόρα πλοία. Ειδικά η τεσσαρακοντήρης έφερε συνολικό πλήρωμα το οποίο έφθανε τους 6.000 άνδρες, περίπου όσους διαθέτει ένα σύγχρονο αεροπλανοφόρο.

More

Advertisements

Δύο σημαντικές στρατιωτικές αναπαραστάσεις αρχαίων ελληνικών αγγειογραφιών και νωπογραφιών

Leave a comment

edit

Η αγγειογραφία ναυτικής σύρραξης στο «αγγείο του Αριστόνοθου» στα αριστερά και η νωπογραφία της «Μάχης στο Ποτάμι» στα δεξιά, μαζί με τις σύγχρονες αναπαραστάσεις του Ανχελ Πίντο (image credit: Angel G. Pinto).

.

Περικλής Δεληγιάννης

.

Σε αυτό το άρθρο, θέλω να αναφερθώ σε δύο σημαντικές αναπαραστάσεις αρχαίων ελληνικών ζωγραφικών έργων από έναν από τους προσφιλέστερους μου εικονογράφους στρατιωτικών και ναυτικών θεμάτων, συγκεκριμένα τον Angel G. Pinto (βλ. στο Blogroll: PincelHistoria).

Τα μάλλον πρωτότυπα θέματα που επέλεξε για δύο από τις πρόσφατες καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις του προκάλεσαν το ενδιαφέρον μου, ήτοι η «Μάχη στο Ποτάμι» – μία μυκηναϊκή τοιχογραφία του 13ου αιώνα από το ανάκτορο της Πύλου – και η αγγειογραφία ναυτικής σύρραξης στο «αγγείο του Αριστόνοθου» (περίπου 700-650 π.Χ.) της Πρώιμης Αρχαϊκής Εποχής.

Θα ξεκινήσω με το αρχαιότερο έργο, τη «Μάχη στο Ποτάμι» όπως αποκλήθηκε από τους αρχαιολόγους. Αυτή η νωπογραφία βρέθηκε στο μυκηναϊκό ανάκτορο της Πύλου, το κράτος της οποίας ήταν ένα από τα ισχυρότερα της Μυκηναϊκής «Κοινοπολιτείας» και ενδεχομένως το καλύτερα οργανωμένο. Η Πύλος ήταν ένα αντίβαρο ισχύος στην Πελοπόννησο για το Κράτος των Μυκηνών αν και φαίνεται ότι συχνά, αν όχι συνήθως, ήταν σύμμαχος του.

More

Η ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΑΡΜΑΔΑ ΚΑΤΑΚΤΑ ΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ (1588): ΕΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ –Μέρος B΄

11 Comments

portuguese galleonΠορτογαλικό γαλεόνι της εποχής. Το πορτογαλικό ναυτικό ελεγχόταν από τον Φίλιππο.
.

mapΧάρτης της χερσαίας κατάκτησης της Αγγλίας. Τα βέλη δείχνουν τις επιχειρήσεις των Ισπανών και των συμμάχων τους (Ουαλών και Ιρλανδών) για την κατάληψη του Λονδίνου, του Μπρίστολ και άλλων πόλεων.
.
ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ  Α΄ ΜΕΡΟΣ
.
Την επόμενη ημέρα, ο Σάντα Κρούζ ειδοποίησε τον Δούκα της Πάρμας ο οποίος περίμενε με τον στρατό του στην Δουνκέρκη και τα γειτονικά λιμάνια, να είναι έτοιμος για τον απόπλου των αποβατικών σκαφών του με προορισμό την αγγλική ακτή. (σημείωση)
Η αγγλική μοίρα του Ντόβερ (Dover), η οποία επιτηρούσε έως τότε τoν Πάρμας, είχε ενωθεί με τον κύριο στόλο του Χάουαρντ κατά την προσπάθεια του να ανακτήσει το Πόρτσμουθ. Οι Άγγλοι υπολόγιζαν ότι ο συμμαχικός τους ολλανδικός στόλος θα επιτηρούσε τον Πάρμας αλλά έσφαλαν. Οι Ολλανδοί δεν εμπιστεύθηκαν ποτέ πραγματικά την αγγλική λυκοφιλία, παρότι η ήττα της Ελισάβετ θα σήμαινε και την δική τους υποταγή στην Ισπανία. Είχαν γίνει έξαλλοι από το γεγονός ότι η Αγγλίδα βασίλισσα συνέχιζε τις διαπραγματεύσεις σύναψης συνθήκης ειρήνης με τον Πάρμας, αγνοώντας τον δικό τους πόλεμο εναντίον του. Φοβούνταν ότι η Ελισάβετ και ο Δούκας είχαν πλησιάσει πολύ στην σύναψη ειρήνης η οποία θα άφηνε τους Ισπανούς απερίσπαστους να υποτάξουν την Ολλανδία. Ο Πάρμας είχε συμβάλει στην σύγχυση τους, διαχέοντας παραπλανητικές πληροφορίες ότι ο αποβατικός στόλος του δεν θα κατευθυνόταν στην Αγγλία αλλά στην ολλανδική ακτή. Μετά από αυτά, οι Ολλανδοί δεν δίστασαν να κρατήσουν τα πολεμικά τους αγκυροβολημένα στα λιμάνια τους προκειμένου να προστατευθούν από την απειλή της απόβασης του στρατού του Πάρμας.
.

Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΑΣ

Η κακοκαιρία που ξέσπασε καθυστέρησε τις επιχειρήσεις για δύο ημέρες. Ο Σάντα Κρούζ επειγόταν να επιχειρήσει επειδή οι Άγγλοι συγκέντρωναν ταχέως χερσαίες δυνάμεις στο γειτονικό Σάουθάμπτον προκειμένου να ανακαταλάβουν το Πόρτσμουθ. Με την καλυτέρευση του καιρού, τα πλοία της Αρμάδας κάλυψαν τον θαλάσσιο χώρο από το Πόρτσμουθ έως την Δουνκέρκη προκειμένου να προστατεύσουν τα αβαθή αποβατικά σκάφη του Πάρμας. Ο εξουθενωμένος αγγλικός στόλος κινήθηκε για την ύστατη προσπάθεια αποτροπής. Οι Άγγλοι πολέμησαν λυσσαλέα, κατορθώνοντας με καταιγισμό οβίδων να καταστρέψουν αρκετά γαλιόνια του Σάντα Κρούζ και να βυθίσουν λίγα από τα σκάφη του Πάρμας. Αλλά τελικά αποκρούσθηκαν με βαριές απώλειες από τους Ισπανούς ναυτικούς οι οποίοι κράτησαν αδιάρρηκτο το «ξύλινο τείχος» που είχαν στήσει στα νερά της Μάγχης. Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις του αγγλικού στρατού υπό τον Λέστερ (από το Σαουθάμπτον) εναντίον της ισπανικής φρουράς του Πόρτσμουθ, δεν είχαν αποτέλεσμα επειδή οι πεζοναύτες και οι μισθοφόροι που είχε εγκαταστήσει στην πόλη ο Σάντα Κρουζ ήταν εμπειροπόλεμοι στρατιώτες και προστατευμένοι από ισχυρές οχυρώσεις. Ετσι σε δύο ημέρες, 17.000 στρατιώτες του Πάρμας βρίσκονταν στην αγγλική ακτή, έτοιμοι για την χερσαία εισβολή. Σύντομα, τα σχεδόν απροστάτευτα λιμάνια του Μπράιτον (Brighton) και του Ντόβερ έπεσαν στα χέρια τους.

More

Η ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΑΡΜΑΔΑ ΚΑΤΑΚΤΑ ΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ (1588): ΕΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ –Μέρος Α΄

3 Comments

armada1

Απεικόνιση της Ισπανικής Αρμάδας.
.

Neptune Spanish galleonΜία σύγχρονη ανακατασκευή ενός ισπανικού γαλιονιού.
.
Αυτό είναι ένα «ιστορικό σενάριο» που έχω γράψει σχετικά με το τι θα είχε συμβεί αν το 1588 η Ισπανική Αρμάδα είχε νικήσει τον Αγγλικό στόλο και κατακτούσε την Αγγλία. Το σενάριο επεκτείνεται στην αποφασιστική επίδραση που θα είχε αυτό τα γεγονός στη συνολική Ιστορία της Ευρώπης και του κόσμου. Παρότι είναι γραμμένο σε μορφή «ιστορικού αφηγήματος» (επειδή μου είχε ζητηθεί να το γράψω με αυτή τη μορφή) είναι βασισμένο σε πραγματικά και ελπίζω αδιάσειστα ιστορικά επιχειρήματα. Ελαβα κυρίως υπόψη κάποιους τυχαίους παράγοντες οι οποίοι στην πραγματική Ιστορία λειτούργησαν υπέρ των Αγγλων, ενώ στο παρόν σενάριο θεωρώ ότι αυτό δεν συνέβη, π.χ. οι καιρικές συνθήκες οι οποίες στην πραγματικότητα ευνόησαν πολύ τους Αγγλους.
Αρχικά παραθέτω μία εισαγωγή με τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα έως τον απόπλου της Αρμάδας. Έπειτα ακολουθεί μία δική μου σύνθεση του πως θα είχαν τα γεγονότα σε περίπτωση ισπανικής υπερίσχυσης.

.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κατά τον 16ο αιώνα η Προτεσταντική Μεταρρύθμιση των «Διαμαρτυρομένων» έναντι των αυθαιρεσιών του Παπισμού και της Ιεράς Εξέτασης είχε διαιρέσει τον Δυτικό χριστιανικό κόσμο. Περί το 1587, οι υποστηρικτές του Καθολικισμού είχαν συσπειρωθεί γύρω από τους Αψβούργους των οποίων οι δυναστείες κατείχαν τους δύο από τους τρεις ισχυρότερους ευρωπαϊκούς θρόνους, της Ισπανίας και της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας των Γερμανών. Επιπροσθέτως, στο ισπανικό κράτος είχαν προσαρτηθεί μεγάλες εκτάσεις της Ευρώπης (Πορτογαλία, Φλάνδρα, το ήμισυ της Ιταλίας, κ.α.) ενώ άλλες περιοχές (ιταλικά κράτη κ.α.) αποτελούσαν προτεκτοράτα του. Το τρίτο μεγάλο ευρωπαϊκό βασίλειο, η Γαλλία, βρισκόταν υπό τον έλεγχο της Καθολικής Λίγκας. O Γάλλος βασιλέας Ερρίκος Γ΄ ήταν ουσιαστικά «όμηρος» του ηγέτη της Λίγκας, Δούκα του Γκιζ (Guise) ο οποίος με την σειρά του ελεγχόταν από τον Ισπανό βασιλέα.
Οι επίμονοι Γάλλοι Προτεστάντες (Ουγενότοι), παρά την εκατόμβη της νύκτας του Αγίου Βαρθολομαίου, αριθμούσαν ακόμη σχεδόν 1.000.000 πιστούς, προκαλώντας αστάθεια στην Γαλλία και δίνοντας την ευκαιρία στην Καθολική Λίγκα να υποκαταστήσει την βασιλική εξουσία. Η Ισπανία είχε επιπλέον προσαρτήσει το εκτεταμένο δίκτυο των πορτογαλικών αποικιών. Η Ισπανική αυτοκρατορία ήλεγχε συνολικά τα παραγωγικότερα και πλουσιότερα τμήματα της Αμερικής και τις πολυάριθμες πορτογαλικές και ισπανικές αποικιακές βάσεις στον υπόλοιπο κόσμο. Ο άφθονος αμερικανικός χρυσός ο οποίος μεταφερόταν από τις ισπανικές νηοπομπές στα βασιλικά θησαυροφυλάκια της Μαδρίτης, εξασφάλιζε την υπεροχή του βασιλείου έναντι οποιουδήποτε άλλου στην Ευρώπη. Κατά την άποψη πολλών, η Ισπανική αυτοκρατορία ήταν η ισχυρότερη του πλανήτη, ισχυρότερη από τις σύγχρονες της των Οθωμανών, των Μουγκάλ (Mughal, «Μογγόλων») της Ινδίας ή των Μινγκ της Κίνας.
Από την άλλη πλευρά, ο Προτεσταντισμός είχε επικρατήσει επίσημα στα κράτη της Αγγλίας, της Σκωτίας, των σκανδιναβικών, των βορείων γερμανικών και των βαλτικών χωρών. Παρά ταύτα, μεγάλο μέρος των υπηκόων του Άγγλου βασιλέα παρέμενε καθολικό επειδή όλοι οι Ιρλανδοί και σημαντικό ποσοστό των Άγγλων και των Ουαλών παρέμενε πιστό στην παπική εκκλησία. Στην Σκωτία είχε επικρατήσει το προτεσταντικό δόγμα του Καλβίνου, ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος των Ορεσίβιων Σκώτων (Highlanders- Χάιλάντερς) και σημαντικό ποσοστό των Πεδινών (Lowlanders) παρέμεναν Καθολικοί. Οι Γερμανοί Προτεστάντες των Κάτω Χωρών είχαν επαναστατήσει από καιρό εναντίον των Ισπανών επικυρίαρχων τους. Ο αγώνας για την ελευθερία, σε συνδυασμό με άλλες παραμέτρους, οδήγησε στην βαθμιαία διαφοροποίηση τους από το υπόλοιπο γερμανικό έθνος. Έτσι διαμορφώθηκε κατά τους 16ο-17ο αιώνες το ολλανδικό έθνος.

Συνεχεια αναγνωσης

ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ – ΜΕΡΟΣ Β΄

4 Comments

argo

Σύγχρονη ανακατασκευή της Αργούς, του σκάφους των Αργοναυτών ή πιθανώς της ναυαρχίδας τους, από τον Σύλλογο “Αργοναύτες 2008” (τους οποίους με την ευκαιρία συγχαίρω για το έργο τους). Επρόκειτο μάλλον για μία πρώιμη πεντηκόντορο της εποχής του Χαλκού.
.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ Α΄ ΜΕΡΟΣ

.
Οι Αργοναύτες στάθμευσαν πρώτα στη Λήμνο, όπου ο Ιάσων συνδέθηκε ερωτικά με τη βασίλισσα Υψιπύλη, από την οποία απέκτησε δύο γιους. Ενας από αυτούς, ο Εύηνος, βασίλευε στο νησί κατά τον Τρωικό πόλεμο. Το συγκεκριμένο επεισόδιο ερμηνεύεται ενίοτε ως αποικισμός της Λήμνου και της γειτονικής Ιμβρου από Μινύες (Τόυνμπη, Μάιρς κ.α.). Κατά τα Τρωικά, τα αναφερόμενα νησιά δεν συντάχθηκαν με τους Αχαιούς, τουλάχιστον από την αρχή, όμως αυτό δεν σημαίνει πως δεν κατοικούντο τουλάχιστον μερικώς από Ελληνες, επειδή βρίσκονταν κοντά στις ακτές της Τρωάδας και της Θράκης και θα ήταν υποχρεωμένα να ενταχθούν στην τρωική συμμαχία. Εξάλλου τα εμπορικά τους συμφέροντα πιθανώς ταυτίζονταν με εκείνα των Τρώων. Άλλες πηγές μας πληροφορούν πως μετά την καταστροφή της Τροίας, η Λήμνος και η Ιμβρος καταλήφθηκαν από Πελασγούς, οι οποίοι δεν ήταν ελλαδικοί Πελασγοί αλλά μη-Ελληνες Τυρρηνοί από τη Λυδία, πρόγονοι των Ετρούσκων της Ιταλίας. Οι Πελασγοί/Τυρρηνοί εκδίωξαν τους Μινύες. Τα δύο νησιά κατέστησαν πάλι ελληνικά στους Αρχαϊκούς χρόνους, όταν οι Αθηναίοι τα κατέλαβαν, εκδίωξαν τους Τυρρηνούς/Τυρσηνούς και τα αποίκισαν.

mycenaean2 Συνεχεια αναγνωσης

ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ – ΜΕΡΟΣ Α΄

3 Comments

Dendra2

Dendra1Η  μυκηναϊκή πανοπλία των Δενδρών της Αργολίδας (15ος αι. π.Χ.) ανήκει στην ίδια περίοδο κατά την οποία κατά την άποψη μου, έλαβε χώρα η Αργοναυτική εκστρατεία. Στην κορυφή της πανοπλίας διακρίνεται η χαρακτηριστική Οδοντόφρακτη περικεφαλαία η οποία σε αυτήν την περίπτωση έχει χάλκινες παραγναθίδες για την προστασία του επέτη.
.
ΠΙΝΑΚΑΣ: ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ

Οι δύο πρωτες στήλες αφορούν τους ήρωες της εκστρατείας και την πόλη προέλευσης τους σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς. Συνέταξα και πρόσθεσα την τρίτη στήλη του πίνακα, προκειμένου να παρουσιάσω τα φύλα-φορείς των παραδόσεων ή λατρειών των αντίστοιχων ηρώων ή τα φύλα που κατοικούσαν τις αναφερόμενες πόλεις. Ο Ηρακλής αναφέρεται ως Θηβαίος, ωστόσο ήταν ήρωας των Αχαιών, ίσως και ο Υλας. Γι’ αυτό τον λόγο αντιστοιχώ στη Θήβα τους Καδμείους, οι οποίοι την ήλεγχαν με βεβαιότητα επί Αργοναυτικών.

ΗΡΩΑΣ/     ΠΕΡΙΟΧΗ  Ή ΠΟΛΗ/      ΦΥΛΟ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ
Ιάσων/    Ιωλκός/    Μινύες
Ακαστος/    Ιωλκός/    Μινύες
Αδμητος/    Φερές/    Μινύες
Πηλέας/    Φθία/   Αχαιοί
Αιθαλίδης/   Αλόπη/   Αχαιοί
Ε(ύ)ρυτος/   Αλόπη/   Αχαιοί
Εχίων/   Αλόπη/   Αχαιοί
Ευρυδάμας/   Κτιμένη/   Δόλοπες
Αστερίων/   Πειρεσίες/   Λαπίθες
Πολύφημος/    Λάρισα/   Λαπίθες
Κόρωνος/   Γυρτών/   Λαπίθες
Ιφικλος/   Φυλάκη/   Μινύες
Μόψος/   Τίταρος/   Λαπίθες

ΘΡΑΚΗ
Ορφέας/   -/   Θράκες
Κάλαϊς/   -/   Θράκες
Ζήτης/   -/   Θράκες

ΑΙΤΩΛΙΑ
Μελέαγρος/   Καλυδών/   Αιτωλοί(;)
Λαοκόων/   Καλυδών/   Αιτωλοί(;)
Ιφικλος/   Πλευρών/  Αιτωλοί(;)

Συνεχεια αναγνωσης

Older Entries