Home

Η ΟΠΛΙΤΙΚΗ ΦΑΛΑΓΓΑ ΣΕ ΣΥΡΡΑΞΗ (ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ)

4 Comments

03Aναπαράσταση φάσης ωθισμού οπλιτικής σύρραξης από τον Ισπανικό Ιστορικό Σύλλογο Athena Promachos (copyright: Ana Belen Rubio).

.

Παλαιότερο σχετικό άρθρο: ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ: Η ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

.

Η επίθεση της οπλιτικής παράταξης διενεργείτο με τους πολεμιστές των τριών ή των τεσσάρων πρώτων στοίχων να κρατούν τα δόρατα τους σε οριζόντια θέση, προτεταμένα προς τον εχθρό. Τρεις ή τέσσερις αιχμές δοράτων εμπόδιζαν τον εχθρό να φτάσει στον πρώτο στοίχο της φάλαγγας. Οι πολεμιστές των γραμμών που ακολουθούσαν, είχαν τα δόρατα τους σε κεκλιμένη θέση προκειμένου να μην τραυματίσουν με τις αιχμές τους οπλίτες των εμπρόσθιων στοίχων και για να έχουν τους σαυρωτήρες* με κατεύθυνση προς τα κάτω, έτσι ώστε να σκοτώνουν τους τραυματισμένους εχθρούς όταν περνούσαν από πάνω τους. Ο κύριος σκοπός της κλίσης των δοράτων ήταν να ανακόπτουν τα βλήματα που δέχονταν από τους ψιλούς του εχθρού (ακόντια, βέλη, πέτρες, κ.α.).

Η μάχη ξεκινούσε με τις δύο αντίπαλες φάλαγγες να κινούνται η μια εναντίον της άλλης. Η είσοδος στο πεδίο της σύρραξης συνοδευόταν είτε από πολεμικά άσματα, τους παιάνες –όπως συνήθιζαν οι στρατοί των Σπαρτιατών και των άλλων Δωριέων – είτε από πολεμικές ιαχές. Όταν οι οπλιτικοί στρατοί πλησίαζαν μεταξύ τους σε απόσταση περίπου μισού έως ενός σταδίου (89-177 μέτρα), οι πολεμιστές άρχιζαν να τρέχουν με σκοπό να επιπέσουν ορμητικά επί του εχθρού. Αυτό έπραξαν οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς εναντίον των Περσών στον Μαραθώνα. Εξαίρεση σε αυτόν τον γενικό κανόνα αποτελούσαν οι Σπαρτιάτες οι οποίοι βάδιζαν μέχρι την εκ του συστάδην σύρραξη, με οργανωμένο σχηματισμό και συγχρονισμένο βηματισμό, τον ρυθμό του οποίου έδιναν οι ήχοι αυλών. Στόχευαν στην τρομοκράτηση του εχθρού με την ψυχραιμία και την «απάθεια» τους. Μερικοί ερευνητές έχουν υποθέσει ότι και άλλοι στρατοί δωρικών πόλεων ακολουθούσαν αυτήν την τακτική εισόδου στη μάχη.

Συνέχεια

ΟΠΛΙΤΙΚΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ: Η ΠΑΡΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

15 Comments

14

Οι Σπαρτιάτες αντιμετωπίζουν τον περσικό στρατό στις Θερμοπύλες με κλειστό σχηματισμό φάλαγγας, σε κλασσικό πλέον πίνακα του Peter Connolly.

Ο οπλιτικός τρόπος πολέμου όπως μας είναι γνωστός από τις πηγές της Κλασσικής περιόδου, είχε πλέον διαμορφωθεί έως τους Μηδικούς πόλεμους (490-479 π.Χ.). Όταν οι στρατοί δύο αντίπαλων πόλεων-κρατών συναντούντο, οι οπλίτες τους σχημάτιζαν φάλαγγα, τασσόμενοι σε μικρή απόσταση  μεταξύ τους, δηλαδή σε κλειστό σχηματισμό (κλειστή τάξη). Ετσι παρατάσσονταν οι στοίχοι και οι ζυγοί της οπλιτικής φάλαγγας. Κάθε οπλίτης διέθετε έκταση περίπου ενός τετραγωνικού μέτρου προκειμένου να μάχεται και να ελίσσεται. Οι οπλίτες δύναντο να παραταχθούν σε ανοικτότερους σχηματισμούς, αν χρειαζόταν (π.χ. η ανοικτότερη τάξη εφαρμοζόταν συχνά κατά τη συντεταγμένη προέλαση έως το πεδίο ή αν το μήκος του εχθρικού μετώπου έπρεπε οπωσδήποτε να καλυφθεί εξολοκλήρου). Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η απόσταση μεταξύ τους αυξανόταν τόσο στο μήκος μετώπου της φάλαγγας όσο και στο «βάθος» της. Από την άλλη πλευρά, αν η φάλαγγα έπρεπε να μετατραπεί στο γνωστό συμπαγές και αδιάρρηκτο «τείχος» από ασπίδες, οι οπλίτες πλησίαζαν τόσο μεταξύ τους, ώστε οι ώμοι τους ακουμπούσαν. Επρόκειτο για την κατάλληλη τακτική όταν η φάλαγγα έπρεπε να ασκήσει  μεγαλύτερη πίεση στον αντίπαλο ή να διασφαλίσει την καλύτερη δυνατή αυτοπροστασία της. Ηταν ο ιδανικός κλειστός σχηματισμός (αν και είχε κάποια μειονεκτήματα) επειδή κατά την εφαρμογή του, η δεξιά ακάλυπτη πλευρά του οπλίτη προστατευόταν από την ασπίδα του συστρατιώτη ο οποίος ήταν ταγμένος στα δεξιά του. Ετσι σχηματιζόταν μια συμπαγής αδιάρρηκτη παράταξη η οποία στηριζόταν στην αλληλοπροστασία και την αλληλεγγύη των μαχίμων της.

Η αποστολή των «προμάχων» των «ηρωικών χρόνων» (Υστερομυκηναϊκής και Γεωμετρικής εποχής), δηλαδή των καλύτερων και περισσότερο ευπατριδών μαχητών οι οποίοι τάσσονταν μπροστά από τους άλλους πολεμιστές, δεν ήταν πλέον οι προσωπικές μονομαχίες με τους προμάχους του εχθρού. Η τωρινή αποστολή τους ήταν να διατηρούν τη συνοχή της φίλιας φάλαγγας και να φονεύουν τους προμάχους της αντίπαλης, με σκοπό να την κλονίσουν και να τη διαρρήξουν. Λόγω αυτής της αποστολής, οι πρόμαχοι παρατάσσονταν στον πρώτο ζυγό της φάλαγγας, ουσιαστικά στην ίδια θέση με εκείνη που κατείχαν στην ασύντακτη παράταξη της Γεωμετρικής περιόδου.

15

Οπλιτική φάλαγγα οκτώ ζυγών (‘βάθος’) και οκτώ στοίχων (μήκος), με τους οπλίτες της σε σχηματισμό μάχης.

Συνεχίστε την ανάγνωση

ΟΙ ΑΣΠΙΔΕΣ ΤΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

2 Comments

vase painti

Αγγειογραφία με παράσταση οπλίτη, 5ος αιώνας π.Χ. Ο πολεμιστής φέρει ορειχάλκινο  θώρακα, ξίφος και ασπίδα οπλιτικού τύπου. Στην ασπίδα διακρίνονται  η αντιλαβή, ο πόρπακας και οι τελαμώνες ανάρτησης (Παρίσι, Μουσείο  Λούβρου)

Η  Γεωμετρική  περίοδος (11ος-8ος  αι.  πΧ)  προηγήθηκε  της  εμφάνισης  του  οπλιτικού  πολέμου  και  του  οπλίτη.  Οι  ασπίδες  της  Γεωμετρικής  περιόδου  ανήκαν  σε  δύο  κύριους  τύπους: στην  ασπίδα  τύπου  «Διπύλου» και  σε  εκείνη  του  γενικού  τύπου  «Χέρτσπρουνγκ» (Herzsprung).  Η  πρώτη  έλαβε  την  ονομασία  της  από  την  αθηναϊκή  πύλη  του  Διπύλου  όπου  ανακαλύφθηκαν  αγγεία  με  τις  πρώτες  απεικονίσεις  της.  Είχε  μεγάλο  μέγεθος, καλύπτοντας  τον  πολεμιστή  από  το  πηγούνι  έως  τα  γόνατα.  Ήταν  κατασκευασμένη  από  λυγαριά  και  δέρμα, χωρίς  να  αποκλείεται   η  περαιτέρω  ενίσχυση  της  με  ξύλινα  μέρη. Παρά  το  μέγεθος  της  ήταν  ελαφριά  λόγω  των  υλικών  από  τα  οποία  ήταν  κατασκευασμένη  και  ήταν  κυρτή  σε  βαθμό  που  να  «αγκαλιάζει» το  σώμα  του  πολεμιστή.  Στο  μέσο  της  επιφάνειας  της  είχε  δύο  ημικυκλικές  εγκοπές  που  διευκόλυναν  τον  χειρισμό  των  επιθετικών  όπλων, λόγχης  ή  ξίφους.  Οι  εγκοπές  διευκόλυναν  και  την  ανάρτηση  της  ασπίδας  Διπύλου  στην  πλάτη  του  πολεμιστή,  προκειμένου  να  μην  περιορίζει  τους  αγκώνες  του  όταν  αυτός  βάδιζε.  Η  ασπίδα  είχε  τουλάχιστον  μια  κεντρική  λαβή  από  όπου  την  κρατούσε  ο  πολεμιστής  την  ώρα  της  μάχης  και  έναν  ή  περισσότερους  ιμάντες  ανάρτησης  της  στην  πλάτη  του  όταν  δεν  την  χρησιμοποιούσε.  Οι  ιμάντες  αυτοί  καλούντο  τελαμώνες. Το  σχήμα  της  ασπίδας  Διπύλου  δείχνει  ότι  κατάγεται  από  την  περίφημη  μινωική  και  μετέπειτα  μυκηναϊκή  οκτώσχημη  ασπίδα.  Κατά  την  αρχαϊκή  περίοδο  κατασκευάζεται  σε  μικρότερο  μέγεθος, με  υλικό  πλέον το  μέταλλο. Πρόκειται  για  τον  «βοιωτικό»  τύπο  ασπίδας.

Συνεχίστε την αναγνωση

ΤA ΞΙΦH ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΠΛΙΤΩΝ

Leave a comment

Κοπις

Σύγχρονη  ανακατασκευή  μίας  κοπίδας  και  ενός  οπλιτικού  δερμάτινου  θώρακα. (ευγενική    χορηγία    του    Συλλόγου    Ιστορικών    Μελετών    ‘Κορύβαντες‘ )

.

Το  ελληνικό  οπλιτικό  ξίφος  ήταν  αμφίκοπο.  Η  λάμα  του  ήταν  πλατύτερη  στο  μέσον  του  μήκους  της  έτσι  ώστε  το  βάρος  της  να  συγκεντρώνεται  σε  αυτό το  σημείο  κάνοντας  το  θλαστικό  κτύπημα  στον  εχθρό  ακόμη  πιο  συντριπτικό.  Το  ελληνικό  ξίφος  χρησιμοποιείτο  εξίσου  και  για  διατρητικό  κτύπημα.

Το  ξίφος  ήταν  επικουρικό  όπλο  για  τους  Έλληνες  οπλίτες, που  το  χρησιμοποιούσαν  συνήθως  όταν  έσπαζε  το  δόρυ  ή  όταν  το  τελευταίο  δεν  μπορούσε  να  χρησιμοποιηθεί  λόγω  περιορισμένου  χώρου.  Ωστόσο  δεν  υστερούσαν  στη  ξιφομαχία, συγκριτικά  με  τη  δορυμαχία.  Διάφοροι  μελετητές  υπονοούν  συχνά  ότι  οι  Ρωμαίοι  λεγεωνάριοι  της  εποχής  της  μεγάλης  ακμής  τους, ήταν  καλύτεροι  ξιφομάχοι  συγκριτικά  με  άλλους  λαούς  που  δεν  προτιμούσαν  την  χρήση  του  ξίφους, ανάμεσα  στους  οποίους  βρίσκονται  οι  αρχαίοι  Έλληνες.  Όμως,  πρέπει  να  παρατηρηθεί  ότι  οι  Ρωμαίοι  χρησιμοποιούσαν  το  βαρύ  ξίφος  τύπου  «γκλαντιους» (gladius  italiensis  και  αργότερα  το  ισχυρότερο  gladius  hispaniensis) που  δε  χρειαζόταν  ιδιαίτερη  επιδεξιότητα  στην  χρήση  του. Οι  Ρωμαίοι  χρησιμοποιούσαν  το  βάρος  και  το  σχήμα  του,  το  οποίο  επέτρεπε   την  πλήρη  εκμετάλλευση  αυτού  του  βάρους, προκειμένου  να  πετύχουν  συντριπτικό  κτύπημα  έναντι  του  αντιπάλου  τους, καταστρέφοντας  και  την  ασπίδα  του  αν  αυτή  δεν  ήταν  μεταλλική (όπως  συνέβαινε  συνήθως  με  τις  ασπίδες  των  εχθρών  της  Ρώμης).  Αντίθετα, τα  ελληνικά  ξίφη  ήταν  σχετικά  ελαφρά,  με  την  εξαίρεση  της  κοπίδας (ή  «μάχαιρα»  ή  falcata, falx  όπως  ήταν  γνωστή  στην  δυτική  Μεσόγειο)  και  λίγων  άλλων  τύπων.  Αυτό  το  στοιχείο  δείχνει  ότι  οι  Έλληνες  χρησιμοποιούσαν   ειδική  τεχνική  στη  χρήση  του  ξίφους  προκειμένου  να  τραυματίσουν  ή  να  σκοτώσουν  τον  αντίπαλο  τους.  Εξάλλου  αυτός   ο  αντίπαλος  ήταν  συνήθως  Έλληνας  οπλίτης  και  δεν  υπήρχε  ξίφος  που  θα  μπορούσε  με  άτεχνα  δυνατά  κτυπήματα,  να  συντρίψει  τη  στιβαρή  ορειχάλκινη  οπλιτική  ασπίδα  του.  Επιπρόσθετα, ο  οπλίτης  ήταν  καλά  θωρακισμένος  με  κράνος  και  θώρακα  διαφόρων  τύπων.  Ο  μόνος  τρόπος  που  ο  Έλληνας  οπλίτης  μπορούσε  να  κτυπήσει  με  το  ξίφος  του  την  σάρκα  του  ομοεθνούς  αντιπάλου  του  ήταν  η  ανάπτυξη  της  δεξιότητας  του  στην  χρήση  αυτού  του  όπλου.  Συμπερασματικά, οι  Ρωμαίοι  απλά  προτιμούσαν  τη  χρήση  του  ξίφους  περισσότερο  από  τους  Έλληνες, χωρίς να  είναι  καλύτεροι  ξιφομάχοι  από  τους  τελευταίους. Συνεχίστε την ανάγνωση

%d bloggers like this: