Κατά καιρούς δέχομαι e-mails με τα οποία οι αναγνώστες μου ζητούν να τους προτείνω κάποιες μελέτες, sourcebooks κτλ για επιμέρους ιστορικά ή στρατιωτικά θέματα. Επειδή δυστυχώς, δεν έχω πλέον τον χρόνο να απαντώ σε κάθε έναν ξεχωριστά (για αυτό επίσης αναγκάστηκα να απενεργοποιήσω τα σχόλια στα άρθρα), αποφάσισα να δημοσιεύω συχνά κάποια σχόλια για βιβλία που έχω μελετήσει για τέτοιου είδους θέματα. Επειδή είναι γνωστό ότι έχω γράψει και δύο ιστορικά μυθιστορήματα, μερικοί αναγνώστες με ρωτούν ποια είναι τα δικά μου αγαπημένα ιστορικά μυθιστορήματα, για αυτό θα προτείνω και μερικά τέτοια έργα, κυρίως πρόσφατα αλλά και μερικά παλαιότερα.

Θα ξεκινήσω αυτήν τη νέα ενότητα με ένα σημαντικό έργο του γνωστού Βυζαντινολόγου John Haldon, το οποίο έχει μεταφρασθεί από τα αγγλικά (The Byzantine Wars). Η Βυζαντινή αυτοκρατορία κατά την υπερχιλιετή ιστορία της αντιμετώπισε μία πλειάδα αντίπαλων κρατών, λαών και νομαδικών ορδών αναπτύσσοντας έτσι την ιδιαίτερη βυζαντινή πολεμική τέχνη, μία από τις πλέον εξελιγμένες της εποχής της αναφορικά με όλο τον πλανήτη. Η γεωγραφική της θέση στο «σταυροδρόμι των πολιτισμών», η «βαριά» κληρονομιά της από τον ρωμαϊκό αλλά και τους αρχαιοελληνικούς στρατούς και η αντιμετώπιση ιδιαίτερα επικίνδυνων εχθρών σε όλα τα σύνορα της, την οδήγησαν στο να διατηρεί πάντα έναν σφριγηλό, ετοιμοπόλεμο και άρτια οργανωμένο στρατό πραγματικά «αυτοκρατορικού» τύπου.

Ο συγγραφέας παρουσιάζει σε ένα γενικό πλαίσιο αλλά διανθισμένο βέβαια με πλούσιες λεπτομέρειες, τους πολέμους και τις κύριες μάχες που έδωσαν οι Βυζαντινοί κατά τη μακρόχρονη ιστορική πορεία τους. Η αντιμετώπιση εχθρών τόσο διαφορετικών όσο οι πρώιμες γερμανικές φυλές, οι Σασσανίδες, οι Ούννοι, οι Σλάβοι, οι Αραβες, οι Φράγκοι, οι Βούλγαροι, οι Λογγοβάρδοι, οι Αβαροι, οι Νορμανδοί, οι Σελτζούκοι, οι Σταυροφόροι και οι Οθωμανοί, απαιτούσαν φυσικά την ανάπτυξη και τη χρήση μίας πλειάδας στρατηγικών και τακτικών οι οποίες κατέστησαν τους Βυζαντινούς στρατούς της Πρώιμης, της Μέσης και της Υστερης Περιόδου της Αυτοκρατορίας, από τις πιο ευέλικτες και καινοτόμες στρατιωτικές δυνάμεις όλων των εποχών. Παράλληλα με την ανάλυση των πολέμων και των μαχών, ο συγγραφέας μελετά τις τακτικές και την οπλοσκευή του στρατού, τις τεχνολογικές και στρατηγικές πτυχές του, και το δίκτυο της επιμελητείας του, σημαντικό για κάθε στρατό αλλά πάντα παραμελημένο από τους σύγχρονους στρατιωτικούς ιστορικούς. Γίνεται αναφορά και στους μισθοφόρους του Βυζαντίου οι οποίοι ποικίλαν από τους Τουρανο-μογγόλους νομάδες ιππείς που στελέχωναν συχνά το ιππικό του, έως τους θηριώδεις Βίκινγκ πολεμιστές οι οποίοι στελέχωναν την αυτοκρατορική φρουρά και άλλα επίλεκτα σώματα πεζικού.

Στο πρώτο κεφάλαιο, ο συγγραφέας ασχολείται με την γεωγραφία των πολέμων του Βυζαντίου, μία πράγματι αναγκαία αναφορά για ένα τόσο περίπλοκο θέμα. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύει τους πολέμους του Ιουστινιανού εναντίον Γότθων, Βανδάλων και άλλων, με τους οποίους ανέκτησε μεγάλες και πλούσιες εκτάσεις της παλαιάς Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και περιόρισε άλλους εχθρούς σε άλλα σύνορα. Στο τρίτο κεφάλαιο ασχολείται με τους τραυματικούς για τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ύστερο έκτο και  έβδομο αιώνα και με την άνοδο του Ισλάμ. Σε αυτούς τους αιώνες, η αυτοκρατορία απώλεσε πάνω από τη μισή έκταση της και απειλήθηκε σοβαρά. Στο τέταρτο κεφάλαιο, ο συγγραφέας παρουσιάζει την ανάκαμψη της μέσα από σκληρούς πολέμους με Αραβες και Βούλγαρους οι οποίοι οδήγησαν στην εκ νέου σταθεροποίηση της και στη μεγάλη αντεπίθεση της. Αυτή η αντεπίθεση κατέληξε στη λαμπρή εποχή των ανακτήσεων αρκετών χαμένων εδαφών, η οποία παρουσιάζεται στο επόμενο (5ο) κεφάλαιο. Στο τελευταίο κεφάλαιο, αναλύεται η νέα στρατιωτική καθίζηση της αυτοκρατορίας και η νέα ανάκαμψη της μέσα από αναμετρήσεις με Τούρκους και Σταυροφόρους. Το έργο ολοκληρώνεται με τα αναγκαία συμπεράσματα του συγγραφέα.

Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα χρήσιμο έργο για τον μελετητή της Βυζαντινής στρατιωτικής ιστορίας.

.

Περικλής Δεληγιάννης