Π. Δεληγιάννης

.

Εδώ και αρκετές εβδομάδες παρακολουθούμε το θέμα της Καταλωνίας* και την εξέλιξη του. Αναμέναμε βέβαια από καιρό το τοπικό δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Καταλανίας αλλά προσωπικά (και νομίζω και αρκετοί αναγνώστες) δεν περίμενα ότι το ζήτημα θα έπαιρνε τόση έκταση με αξιοσημείωτες διακυμάνσεις και εξελίξεις. Το τελευταίο έως τώρα «επεισόδιο» ήταν η καταφυγή του έκπτωτου προέδρου της Καταλανίας και πέντε υπουργών του στις Βρυξέλλες – υποπτεύομαι μετά από μυστική συνδιαλλαγή και τελικά συναίνεση μεταξύ Μαδρίτης, Βαρκελώνης, ΕΕ και Βελγίου. Μερικοί μιλούν ήδη για «καταλανική κυβέρνηση σε εξορία» αλλά το θεωρώ υπερβολή. Απλά η ΕΕ και το ήπιων τόνων Βέλγιο έδωσαν μία προσωρινή λύση στο πρόβλημα προκειμένου από τη μία να μην εκτεθεί η κυβέρνηση Ραχόι και από την άλλη να μην υπάρξουν μη-αναστρέψιμες συνέπειες για την ηγεσία των αυτονομιστών.

Το τελευταίο το αναφέρω λόγω της διεθνούς θέσης της Ισπανίας: μπορεί από το 1826 περίπου, η Ισπανία να μην είναι πια «υπερδύναμη» αλλά στη συνείδηση μου και πιστεύω στη συνείδηση πολλών ακόμη, παραμένει μία «ιστορική υπερδύναμη». Η Ισπανική Αυτοκρατορία ήταν η πρώτη στον πλανήτη όπου «ο ήλιος δεν έδυε ποτέ», έναν ‘τίτλο’ τον οποίο αργότερα οι Βρετανοί οικειοποιήθηκαν για την δική τους αυτοκρατορία αλλά αρχικά δεν αφορούσε τη δική τους. Είναι λοιπόν φυσικό η σημερινή ισπανική κυβέρνηση να τηρεί μία «σκληρή γραμμή» της οποίας οι καταβολές μπορεί να μην γίνονται άμεσα κατανοητές στους διεθνείς παρατηρητές και αναλυτές, επειδή κατά την άποψη μου αυτές οι καταβολές έχουν καθαρά ιστορική προέλευση. Ένα σημαντικό λάθος που γίνεται διεθνώς, αλλά και στην Ελλάδα, σχετικά με αυτή τη «σκληρή γραμμή» της ισπανικής κυβέρνησης είναι ότι αρκετοί υπαινίσσονται ότι συνδέεται με τη δικτατορία του Φρανθίσκο Φράνκο η οποία ήταν πράγματι αμείλικτη με τις εθνικές μειονότητες. Στην πραγματικότητα, αυτή η γραμμή έχει να κάνει μόνο με την εικόνα της Ισπανίας ως παγκόσμιας αυτοκρατορίας το διάστημα 1530-1826 και όχι με μία φασιστική δικτατορία του 20ου αιώνα.

Δεν θα κάνω κάποια μεγάλη αναδρομή στις ιστορικο-πολιτικές και άλλες σχέσεις Καταλανών-Καστιλλιάνων-Αραγωνίων, ωστόσο θα επισημάνω όσα ακολουθούν.

Οι Καταλωνοί ήταν ήδη ενωμένοι με τους Αραγώνιους σε ένα κοινό βασίλειο της Αραγώνος (που συμπεριελάμβανε το δουκάτο της Καταλωνίας) όταν το 1469 το εν λόγω βασίλειο ενώθηκε με τη σειρά του με εκείνο της Καστίλλης-Λεώνης με επιγαμία: ο βασιλιάς Φερδινάρδος της δυναστείας Τρασταμάρα της Αραγώνος νυμφεύθηκε τη βασίλισσα Ισαβέλλα της Καστίλλης. Ετσι γεννήθηκε το Βασίλειο της Καστίλλης και Αραγώνος, το οποίο αργότερα ονομάσθηκε επίσημα «Βασίλειο της Ισπανίας», ήτοι η σύγχρονη Ισπανία. Μάλιστα το 1492 ήταν μία λαμπρή χρονιά για το νέο βασίλειο: οι Ισπανοί κατέλαβαν το Εμιράτο της Γρανάδας εκδιώκοντας έτσι και τους τελευταίους Αραβο-Βέρβερους από την Ιβηρική χερσόνησο, και το ίδιο έτος ο απεσταλμένος τους Χρ. Κολόμβος ανακάλυψε με την αποστολή του την Αμερική. Η συνέχεια είναι γνωστή: έως το 1600 οι Ισπανοί – και οι Καταλανοί ανάμεσα τους – είχαν κατακτήσει τεράστιες εκτάσεις της νέας ηπείρου αλλά και τις Φιλιππίνες στον Ειρηνικό Ωκεανό και άλλες κτήσεις ανά τον πλανήτη σχηματίζοντας μία από τις σημαντικότερες αποικιακές αυτοκρατορίες όλων των εποχών. Ταυτόχρονα στο Ισπανικό Βασίλειο ανήκε η Νότια Ιταλία, η Σικελία, η Σαρδηνία, το Μιλάνο, οι Κάτω Χώρες, για 60 έτη και η Πορτογαλία, και άλλες κτήσεις στην Ευρώπη.

Μετά από μία μακρόχρονη ιστορική πορεία, η εν λόγω αυτοκρατορία διαλύθηκε έως το 1826 λόγω μίας σειράς ατυχών πολέμων στην Ευρώπη, λόγω της δράσης του Ναπολέοντα και τελικά με την εξέγερση από το 1811 και την τελική ανεξαρτητοποίηση έως το 1830 των χωρών της Λατινικής Αμερικής εκτός της Κούβας και του Πουέρτο Ρίκο. Αυτά τα δύο νησιά και οι Φιλιππίνες διατηρήθηκαν από την Ισπανία έως το 1899 όταν ηττήθηκε κατά τον πόλεμο της με τις ΗΠΑ. Το 1900 ελάχιστες κτήσεις της παλαιάς  Ισπανικής Αυτοκρατορίας είχαν απομείνει, κυρίως στην Αφρική.

Οι Καταλανοί είχαν σημαντική συμβολή στον σχηματισμό και στη διατήρηση αυτής της αυτοκρατορίας το διάστημα 1530-1826, κυρίως ως έμποροι και ναυτικοί. Οι Καστιλλιάνοι, οι Βάσκοι και οι Γαλλικιανοί ήταν οι συνήθεις «πολεμιστές» (και κονκισταδόρες) της αυτοκρατορίας, ενώ οι Καταλανοί και οι Ανδαλούσιοι έδιναν μεγάλο μέρος των ναυτίλων και εμπόρων της. Ειδικά οι Καταλανοί είχαν επιφορτισθεί κυρίως με τη διατήρηση της ισπανικής ισχύος στη Μεσόγειο, με κύριες βάσεις της τα λιμάνια της Καταλανίας, τις Βαλεαρίδες, τη Νότια Ιταλία, τη Σικελία και το Μιλάνο. Μάλιστα για ένα σημαντικό διάστημα, η Μεθώνη, η Κορώνη και το Ναύπλιο στην Πελοπόννησο ελέγχονταν από ισπανικές φρουρές.

Αυτή η πολιτικο-οικονομική επέκταση ωφέλησε πολύ τις δύο κύριες πόλεις των Καταλανών: τη Βαρκελώνη και την Βαλένθια, οι οποίες σταδιακά κατέστησαν από τις πλουσιότερες της Ισπανίας, αν όχι οι πλουσιότερες πλέον σήμερα. Οι Καταλανοί πάντα διατηρούσαν ιδιαίτερη εθνική συνείδηση από τους άλλους Ισπανούς αλλά η τάση τους για αυτονομία και τελικά ανεξαρτητοποίηση εκδηλώθηκε εντονότερα μετά το 1826, δηλαδή μετά την ουσιαστική διάλυση της Ισπανικής Αυτοκρατορίας δηλαδή όταν τα κοινωνικο-οικονομικά οφέλη της παραμονής στο Ισπανικό βασίλειο εξανεμίσθηκαν. Το αυτονομιστικό κίνημα τους εκδηλώθηκε δυναμικά κυρίως κατά τα τρία τελευταία τέταρτα του 19ου αιώνα, τον 20ο αιώνα (κυρίως κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο του 1936 κ.ε. όταν η Καταλανία ήταν εν δυνάμει ανεξάρτητη για λίγα χρόνια) και έως σήμερα.

.

Η συνέχεια στο Β΄ Μέρος

.

* Μία παρατήρηση σχετικά με την απόδοση του ονόματος της Καταλωνίας στα ελληνικά: η παλαιότερη ελληνική και λατινική ονομασία της εν λόγω περιοχής είναι «Καταλαυνία» (Catalaunia στα λατινικά, Catalunia στα ισπανικά) το οποίο έτσι μετατρέπεται σε «Καταλωνία» με τη σύμπτυξη του «αυ» σε «ω». Αλλά ορθός είναι και ο νεότερος απλοποιημένος τύπος «Καταλανία /Καταλανοί» ο οποίος φαίνεται να επικρατεί.

.

Περικλής Δεληγιάννης

.

 

Advertisements