Τη Μεγάλη Παρασκευή 14 Απριλίου για λίγο πίστεψα πως δεν άκουσα καλά αυτό που ειπώθηκε στο δελτίο ειδήσεων το οποίο παρακολουθούσα, όμως το «απίστευτο» το οποίο άκουσα ήταν πέρα για πέρα αληθινό: Ενας στενός συνεργάτης του Ρ.Τ. Ερντογάν είχε δηλώσει –για την ακρίβεια είχε ομολογήσει υποπίπτοντας σε πολιτική «γκάφα» – ότι ένας από τους στόχους του προέδρου ήταν να μετατρέψει την Τουρκία σε ομοσπονδιακό κράτος, αποτελούμενο από πολιτείες, προφανώς στα πρότυπα των ΗΠΑ, του Μεξικού, της Ρωσίας, της Γερμανίας κ.α. Μάλιστα αυτή η δήλωση του στελέχους του κυβερνώντος κόμματος επέφερε τη δυσαρέστηση του αρχηγού του εθνικιστικού κόμματος το οποίο στηρίζει τον Ερντογάν στο δημοψήφισμα και γενικά, ο οποίος απείλησε να τερματίσει τη συμμαχία μαζί του διαδηλώνοντας ότι η Τουρκία είναι και θα παραμείνει ένα αδιαίρετο κράτος και ότι δεν θα ανεχθεί ποτέ τη μετατροπή της σε ομοσπονδία πολιτειών. Το επεισόδιο πήρε τόση έκταση ώστε τελικά ο πρόεδρος Ερντογάν αναγκάστηκε να διαβεβαιώσει τον σύμμαχο του ότι αυτή η μετατροπή δεν θα συμβεί ποτέ διαψεύδοντας τον συνεργάτη του, και ότι η Τουρκία θα παραμείνει μία «συμπαγής» δημοκρατία.

Όταν στις 5 Ιανουαρίου έγραφα το άρθρο «Η ανανεωμένη εξ Ανατολής απειλή και η σοβαρότητα της» ειλικρινά δεν περίμενα ότι τα πράγματα όπως τα είχαμε εκτιμήσει στο συγκεκριμένο κείμενο, θα κινούντο τόσο γρήγορα. Όπως διαπιστώθηκε κατά τον Φεβρουάριο, υπήρχε πράγματι ένας τουρκικός σχεδιασμός για την κατάληψη κάποιου ελληνικού νησιού, μάλλον του Καστελλοριζου:  βλ. την προτελευταία παράγραφο του «Η ανανεωμένη εξ Ανατολής απειλή και η σοβαρότητα της», 5–1ου – 2017. Επιπρόσθετα, σημειώναμε σε μία παράγραφο πιο πάνω στο ίδιο άρθρο (προ-προτελευταία παράγρ.): «…Η εκτίμηση μου είναι ότι ο Ερντογάν και οι περισσότεροι άλλοι πολιτικοί αρχηγοί της Τουρκίας μάλλον έχουν κατανοήσει ότι ο συμβιβασμός με τους Κούρδους είναι αναπόφευκτος και η κατάκτηση της εσωτερικής αυτονομίας από αυτούς είναι επίσης αναπόφευκτη επειδή αυτό είναι το αντάλλαγμα που θα απαιτήσει η ηγεσία τους για κατάπαυση των εχθροπραξιών – πριν τις ξεκινήσει πάλι σε μερικά χρόνια για μεγαλύτερα ανταλλάγματα.» Ενδεχομένως λοιπόν η προαναφερόμενη δήλωση του κυβερνητικού στελέχους περί ομοσπονδιοποίησης της Τουρκίας, να είναι το προμήνυμα, η πρώτη ένδειξη ότι ο συμβιβασμός με τους Κούρδους έχει ξεκινήσει.

Και παρά την επίσημη διάψευση του Ρ. Τ. Ερντογάν, είναι προφανές ότι «όπου υπάρχει καπνός, υπάρχει και φωτιά»: το σχέδιο για ομοσπονδιοποίηση της Τουρκίας έχει προφανώς τεθεί επί τάπητος στο επιτελείο του κυβερνώντος κόμματος.

Δεν είναι εύκολο να κατανοήσουμε τους λόγους για τους οποίους ο Ερντογάν σκέπτεται να μετατρέψει την Τουρκία σε ομοσπονδιακή δημοκρατία. Θέλει άραγε να μιμηθεί τη δημοκρατία των ΗΠΑ σε κάθε πτυχή της μετατρέποντας την Τουρκία όχι μόνο σε προεδρική δημοκρατία αλλά και σε ομοσπονδιακή;  Ελάχιστα πιθανό, επειδή η Τουρκία δεν χρειάζεται την ομοσπονδιοποίηση που μόνο προβλήματα μπορεί να της επιφέρει. Οι ομοσπονδιακές δημοκρατίες ή τα «ομοσπονδιακά βασίλεια» (όπως το Ηνωμένο Βασίλειο) είτε ιδρύθηκαν ως τέτοιες (ΗΠΑ, Καναδάς, Μεξικό, Γερμανία, Βραζιλία, ΗΒ, κ.α.), είτε έπρεπε να παραμείνουν ομοσπονδιακές λόγω του μεγέθους τους (οι ίδιες χώρες εκτός του ΗΒ, αλλά και η Ρωσία), είτε συστάθηκαν επειδή αποτελούνται από περισσότερες από μία εθνικές ομάδες (πχ Ρωσική Ομοσπονδία,  Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο κ.α.).

Και επειδή η Τουρκία δεν ιδρύθηκε ως ομοσπονδιακή, ούτε το μέγεθος της απαιτεί την ομοσπονδιοποίηση της, προφανώς εμπίπτει στην τελευταία «προδιαγραφή»: πρέπει να ικανοποιηθούν κάποιες εθνικές ομάδες εκτός από τους Τούρκους, δηλαδή οι Κούρδοι και δευτερευόντως οι Αραβες και οι υπόλοιποι. Η ομοσπονδιοποίηση της Τουρκίας θα είναι πράγματι το καλύτερο «πρόσχημα» για την ουσιαστική παραχώρηση εσωτερικής αυτονομίας στους Κούρδους. Επειδή αν πράγματι η Τουρκία καταστεί ομοσπονδιακό κράτος, οι ανατολικές πολιτείες της στις οποίες οι Κούρδοι είναι η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού, θα συνιστούν de facto αυτόνομα κουρδικά κρατίδια μέσα στα πλαίσια της νέας «Τουρκικής Ομοσπονδίας». Εξάλλου οι γειτονικοί Κούρδοι του Ιράκ είναι από χρόνια πρακτικά ανεξάρτητοι και οι Συρο-Κούρδοι έχουν ιδρύσει επίσης τα δικά τους «κρατίδια».

Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι πριν λίγες ημέρες, ο σύμμαχος της Τουρκίας Μπαρζανί ενημέρωσε τόσο την Αγκυρα όσο και τη Διεθνή κοινότητα, προφανώς διερευνητικά, ότι σκοπεύει να οργανώσει δημοψήφισμα στο Ιρακινό Κουρδιστάν για την ανεξαρτητοποίηση του από το Ιράκ. Η Αγκυρα φυσικά θορυβήθηκε από την ενημέρωση του «συμμάχου» της, την οποία περίμενε εξάλλου από καιρό για αυτό υποστήριζε και υποστηρίζει την εδαφική ακεραιότητα τόσο του Ιράκ όσο και της Συρίας. Εξάλλου αναγκάστηκε να υποστηρίξει τον Μπαρζανί ο οποίος πολιτικά βρίσκεται στον αντίποδα του ΡΚΚ, προκειμένου να περιορίσει την επιρροή του τελευταίου στους Ιρακο-Κούρδους η οποία θα καθιστούσε το ΡΚΚ πανίσχυρο.

Η δήλωση του Μπαρζανί με ικανοποίησε πραγματικά επειδή όπως σημειώναμε στο άρθρο «Η ανανεωμένη εξ Ανατολής απειλή και η σοβαρότητα της» (5-1ου-2017,   4η παράγραφος): «…Τέλος, επισημαίνω και πάλι ότι η «φιλία» της Τουρκίας με τους Ιρακινούς Κούρδους κάθε άλλο παρά ως τέτοια πρέπει να εκλαμβάνεται ειδικά από την κουρδική πλευρά. Όπως έχω ξαναγράψει: κανείς Κούρδος δεν μπορεί να θεωρηθεί φίλος της Τουρκίας. Οι Ιρακο-Κούρδοι έχουν απλά επιδοθεί σε κάποιους παροδικούς διπλωματικούς τακτικισμούς λόγω της «περικύκλωσης» τους…».

            Μήπως λοιπόν η ομοσπονδιοποίηση της Τουρκίας που θα σημάνει την ουσιαστική αυτονομία για τους Κούρδους πολίτες της, είναι η λύση την οποία έχουν επιλέξει τόσο ο Ερντογάν και οι συνεργάτες του αλλά ίσως και κάποιοι από τους αντιπάλους του, προκειμένου να τερματιστεί ο φονικός εσωτερικός πόλεμος εναντίον του κουρδικού αντάρτικου και οι τρομοκρατικές επιθέσεις του τελευταίου; (βλ. και πάλι στο άρθρο της  5ης-1ου-2017 τις πραγματικές διαστάσεις αυτού του «κρυπτού» πολέμου). Μήπως το «πικρό ποτήρι» του συμβιβασμού με τους δικούς της Κούρδους, το οποίο η Τουρκία ‘εξόρκιζε’ εδώ και πολλά χρόνια, βρίσκεται πλέον εδώ και η γειτονική χώρα πρέπει να το «καταπιεί»; Ειδικά τώρα που και οι Κούρδοι του Ιράκ και της Συρίας είναι πιο ανεξάρτητοι από ποτέ …

Υπόψιν, ότι πριν λίγες ημέρες είχαμε και το εντυπωσιακό πλήγμα του ΡΚΚ στο Ντιγιαρμπακίρ αν θυμάμαι καλά, κατά το οποίο οι άνδρες του ανατίναξαν το αρχηγείο της αστυνομίας με μεγάλες ποσότητες εκρηκτικών τα οποία μετέφεραν υπογείως μέσω υπονόμων που είχαν σκάψει έως εκεί. (Κάτι το οποίο μου θυμίζει τα «λαγούμια» και «αντι-λαγούμια» που έσκαβαν οι Οθωμανοί και οι Βυζαντινοί κατά την πολιορκία της Πόλης το 1453.)

Από την άλλη πλευρά, η ομοσπονδιοποίηση της Τουρκίας μπορεί να ήταν ένα σχέδιο στο μυαλό του Ερντογάν για να σταματήσει το λουτρό αίματος που έχει προκαλέσει το Κουρδικό αντάρτικο τα τελευταία χρόνια, αλλά ίσως να υπαναχώρησε πράγματι ως προς αυτό όταν αντιλήφθηκε την αντίδραση που θα προκαλούσε όχι μόνο από τους εθνικιστές αλλά και από ένα μεγάλο ποσοστό του τουρκικού πληθυσμού. Ένα τέτοιο σχέδιο θα μπορούσε να κοστίσει την εξουσία στον Ερντογάν. Ειδικά οι κεμαλικοί/κοσμικοί της αντιπολίτευσης δεν θα δέχονταν ποτέ ένα τέτοιο σχέδιο που αντιτίθεται ευθέως στις αντιλήψεις του Κεμάλ περί ενός συμπαγούς, συγκεντρωτικού και κοσμικού κράτους.

Συμπερασματικά, ίσως δεν ξανακούσουμε πάλι για το σχέδιο περί ομοσπονδιοποίησης της Τουρκίας αλλά εξίσου πιθανό είναι αυτό το σχέδιο να επανέλθει μετά το δημοψήφισμα ή ίσως στα επόμενα χρόνια. Αν αυτό συμβεί, θα έχουμε την αρχή του χρονικού ενός «προαναγγελθέντος συμβιβασμού» για την πολυτάραχη γείτονα. Ο καιρός θα δείξει….

.

Περικλής Δεληγιάννης

.

Advertisements