urumchi-china

Πολεμιστής ελληνιστικής τεχνοτροπίας μαζί με απεικόνιση κενταύρου σε μάλλινη ταπισερί τοίχου του 3ου ή του 2ου αιώνa π.Χ. από το βαθύπεδο του Ταρίμ. Πρόκειται για ένα από τα γνωστότερα έργα ελληνικής τεχνοτροπίας στην περιοχή, την εποχή που κατασκευαζόταν ο Πήλινος Στρατός (Sampul, Urumqi Xinjiang Museum, credit: Wikimedia commons).

.

Περικλής Δεληγιάννης

.

Το κύριο «σεισμικό» γεγονός των ημερών που πέρασαν για την Αρχαιολογία και την Ιστορία, ήταν η εκτίμηση σε εκπομπή του BBC και του National Geographic από κοινού, μιας ομάδας αρχαιολόγων οι οποίοι συνεχίζουν τις ανασκαφές στο Μαυσωλείο του Τσιν Σι Χουάνγκ Τι, του πρώτου αυτοκράτορα της ενωμένης Κίνας (βασιλεία 221-210 π.Χ.) με επικεφαλής αρχαιολόγο τη Δρ. Li Xiuzhen, ότι υπήρξε αρχαία ελληνική συμμετοχή στην κατασκευή των αγαλμάτων του περίφημου «Πήλινου στρατού» του πρώτου αυτοκράτορα. Η Li Xiuzhen δήλωσε τα εξής: «Εχουμε ενδείξεις ότι υπήρξαν στενές σχέσεις ανάμεσα στην Κίνα του Πρώτου Αυτοκράτορα και στη Δύση πριν από την επίσημη λειτουργία του Δρόμου του Μεταξιού. Πρόκειται για πολύ νωρίτερα από ότι νομίζαμε….  Τώρα πιστεύουμε ότι ο Πήλινος στρατός, οι ακροβάτες και τα ορειχάλκινα γλυπτά που βρέθηκαν στο μαυσωλείο, έχουν εμπνευσθεί από αρχαία ελληνικά γλυπτά και την αρχαία ελληνική τέχνη….»

Ο καθηγητής Ιστορίας της Ασιατικής Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης Lukas Nickel υποστηρίζει αυτή την θεωρία. Μάλιστα πρόσφατα μετέφρασε ένα αρχαίο κείμενο το οποίο αναφέρει την κατασκευή αγαλμάτων ανθρώπων φυσικού μεγέθους και εμφάνισης στη δυτική Κίνα κατά τη βασιλεία του Πρώτου Αυτοκράτορα. Ο Νίκελ ανέφερε: «Φαντάζομαι ότι κάποιος Ελληνας γλύπτης πιθανώς βρισκόταν στην τοποθεσία, ο οποίος εκπαίδευε τους εντόπιους καλλιτέχνες.»

Όπως παρατηρούν οι Κινέζοι και Ευρωπαίοι υποστηρικτές της θεωρίας του «Ελληνα ταξιδευτή» όπως ήδη αποκλήθηκε, πριν από την κατασκευή του Πήλινου στρατού οι Κινέζοι δεν είχαν καμμία παράδοση φιλοτεχνίας αγαλμάτων σε φυσικό μέγεθος ή καθαυτό φυσικής εμφάνισης. Και αυτό δεν ήταν κάτι που οι Ελληνες το έμαθαν μέσα σε μία νύκτα, αλλά χρειάστηκαν αιώνες για να το αναπτύξουν. Γενικά πιστεύουν ότι η ελληνική αγαλματοποιία πιθανώς έφθασε στην Κίνα στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., κάποια στιγμή μετά την εκστρατεία του Αλεξάνδρου έως τη Φεργκάνα.

Όπως ανακάλυψα ερευνώντας σε αμερικανο-βρετανικές εφημερίδες στο διαδίκτυο (δεν είδα ο ίδιος το ντοκυμανταίρ του BBC), υπάρχει επίσης το στοιχείο του μιτοχονδριακού DNA το οποίο λήφθηκε από σκελετούς περί το μαυσωλείο του Πρώτου Αυτοκράτορα, το οποίο θέτει τους Ευρωπαίους σε κατάσταση στενών σχέσεων με τον γηγενή πληθυσμό πολύ νωρίτερα από ότι πιστευόταν έως πρόσφατα. Αυτοί οι Ευρωπαίοι αναμείχθηκαν με ενδογαμία με τον γηγενή πληθυσμό την εποχή κατά την οποία δημιουργήθηκαν τα αγάλματα του Πήλινου Στρατού.

Επίσης δείγματα μιτοχονδριακού DNA το οποίο λήφθηκε από σκελετούς από την Αυτόνομη Περιοχή Σιντζιάνγκ-Ουιγκούρ (Xinjiang), τη δυτικότερη επαρχία της σημερινής Κίνας, δείχνουν όχι μόνο ότι υπήρχε ευρωπαϊκή παρουσία στην περιοχή νωρίτερα από ότι πιστευόταν, αλλά και ότι οι Ευρωπαίοι προηγήθηκαν των Κινέζων εκεί, σύμφωνα πάντα με τους δημιουργούς του ντοκυμανταίρ του BBC (αναφορές σε αμερικανο-βρετανικές εφημερίδες στο διαδίκτυο). Και συνεχίζουν: «Φαίνεται πιθανό Ευρωπαίοι να ζούσαν στη Σιντζιάνγκ κατά τη βασιλεία του Πρώτου Αυτοκράτορα».

Τέλος όπως αναφέρεται στις ίδιες εφημερίδες στο διαδίκτυο, υπάρχουν ήδη σκεπτικιστές οι οποίοι ζητούν περισσότερα στοιχεία υπέρ αυτής της θεωρίας, με το σκεπτικό ότι όπως συμβαίνει ενίοτε τέτοιες θεωρίες σύντομα καθίστανται αμφιλεγόμενες.

.

756767

58464383-2

Ανω: χάρτης της Ασίας του 2ου αιώνα π.Χ. στον οποίο σημειώνονται η Κίνα του Πρώτου Αυτοκράτορα, το βαθύπεδο του Ταρίμ (Tarim Basin), η χώρα Τα-Γιουάν (Ta-Yuan) στην κοιλάδα Φεργκάνα, και η Ελληνο-Βακτρία (Greco-Bactria) (credit: Wikimedia commons).

 

Κάτω: χάρτης του Ελληνο-Βακτριανού Βασιλείου στον οποίο σημειώνεται η Φεργκάνα και το δυτικό άκρο του βαθύπεδου του Ταρίμ (άγνωστος δημιουργός).

.

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΗΣ ΦΕΡΓΚΑΝΑ και ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

Οι αναγνώστες γνωρίζουν ποιος ήταν ο Πρώτος Αυτοκράτορας Τσιν της Κίνας και ο Πήλινος στρατός που τον συνόδευσε στην τελευταία κατοικία του, για αυτό θα περάσω χωρίς χρονοτριβή σε μία σύντομη εξέταση των δεδομένων, και κυρίως θα ασχοληθώ με την προέλευση των Ελλήνων καλλιτεχνών που μάλλον εμπλέχθηκαν στην κατασκευή του Πήλινου Στρατού.

Για την ακρίβεια, είναι σχεδόν βέβαιο πολύ πριν τη διατύπωση της παρούσας θεωρίας του «Ελληνα ταξιδευτή» ότι υπήρχε ελληνική παρουσία εντός των ορίων της σύγχρονης Κίνας, όχι ιδιαίτερα μακριά από την πρωτεύουσα και το μαυσωλείο του Πρώτου Αυτοκράτορα κοντά στην σύγχρονη κινεζική πόλη Xian (επαρχία Shaanxi), λαμβάνοντας υπόψιν όχι τόσο τις πράγματι μεγάλες αποστάσεις αλλά το γεγονός ότι οι Κινέζοι είχαν σταθερές επαφές με το βαθύπεδο του Ταρίμ. Η  Xian συνδέεται με το βαθύπεδο του Ταρίμ μέσω του «διαδρόμου» της επαρχίας Κανσού, και η ελληνική παρουσία στο βαθύπεδο, έστω και βραχύβια και περιορισμένη, είναι σχεδόν βεβαιότητα για την διεθνή επιστημονική κοινότητα. Σήμερα στο αρχαιολογικό μουσείο της Ουρουμτσι, πρωτεύουσας της προαναφερόμενης κινεζικής Περιοχής Σιντζιάνγκ-Ουιγκούρ (η οποία συμπεριλαμβάνει το βαθύπεδο του Ταρίμ), υπάρχουν διάφορα αγαλματίδια και αναπαραστάσεις μαχίμων και άλλων μορφών ελληνικής τεχνοτροπίας του μεταιχμίου των 3ου-2ου αιώνων π.Χ. (Boardman J.: “The diffusion of Classical art in Antiquity”, Princeton University Press, 1993).

Όμως από πού ήλθαν οι Ελληνες στην περιοχή της σύγχρονης κινεζικής Σιντζιάνγκ-Ουιγκούρ, οι οποίοι ίσως παρείχαν τους μέντορες για την κατασκευή του Πήλινου Στρατού; Ποιοι ήταν; Κατά την άποψη μου, δεν ήταν άλλοι από τους Ελληνες της κοιλάδας Φεργκάνα της κεντρικής Ασίας, δηλαδή τους Ελληνες της Τα-Γιουάν όπως την αποκαλούν οι Κινέζοι  χρονικογράφοι στα έργα τους «Χρονικά του Μεγάλου Ιστορικού» και «Βιβλίο των Χαν». Η Τα-Γιουάν αναφέρεται και από τον μεγάλο Κινέζο εξερευνητή Τσανγκ Τσιαν το 130 π.Χ. και από τις πολυάριθμες κινεζικές αποστολές στην κεντρική Ασία οι οποίες ακολούθησαν.

Οι Κινέζοι περιγράφουν τους κατοίκους της Τά-Γιουάν η οποία ταυτίζεται γενικά με τη σύγχρονη κοιλάδα Φεργκάνα, ως αστικούς πληθυσμούς με ευρωποειδή χαρακτηριστικά. Ωστόσο αυτές οι δύο αναφορές δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή και οι Τοχάριοι και Ιρανοί κάτοικοι της περιοχής είχαν αυτά τα χαρακτηριστικά. Το σημαντικό είναι ότι οι Κινέζοι αναφέρουν ότι οι Τά-Γιουάν ζούσαν σε οργανωμένες πόλεις και είχαν «έθιμα όμοια με τους Βακτρο-Ελληνες» δηλαδή τους Ελληνες που ζούσαν νοτιότερα στη Βακτρία. Επίσης τους αναφέρουν ως τεχνίτες και γενικά επιδέξιους κατασκευαστές, ικανούς εμπόρους και λάτρεις του οίνου. Επιπρόσθετα, οι γυναίκες είχαν σημαντικό ρόλο και έχαιραν σεβασμού στην κοινωνία των Τα-Γιουάν. Λόγω αυτών των αναφορών, οι Τά-Γιουάν έχουν θεωρηθεί ως οι απόγονοι των Ελλήνων αποίκων τους οποίους εγκατέστησαν στη Φεργκάνα οι Πέρσες βασιλείς των 5ου-4ου αιώνων π.Χ. και έπειτα ο Μέγας Αλέξανδρος. Αυτοί οι Ελληνες έζησαν και αναπτύχθηκαν κατά την περίοδο η οποία μας ενδιαφέρει, πρώτα υπό την εξουσία του Αλεξάνδρου και των Σελευκιδών και έπειτα υπό εκείνη των Βακτρο-Ελλήνων βασιλέων.

.

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

.

Περικλής Δεληγιάννης