Αναδημοσίευση από Το καραβάκι της ιστορίας

ΗΤΑΝ (ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΚΙ ΕΝΑΝ ΚΑΙΡΟ) ΜΙΑ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΚΟΣΜΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΗ ΠΟΛΗ. Η ΣΜΥΡΝΗ ΤΟ 1900

smyrna-cosmopolitan-tolerantΟ ασφαλέστερος δρόμος για την διαμόρφωση του μέλλοντος είναι η διαμόρφωση του παρελθόντος. Η διαμόρφωση μιας ατομικής και συλλογικής συνείδησης διευκολύνει τα μέγιστα στην υποδοχή και αποδοχή των πολιτικών εξελίξεων. Μιλάμε, βέβαια, για ένα -προσχεδιασμένο- ζοφερό μέλλον που προετοιμάζεται μέσα από ένα -αναγκαστικά- ψευδές παρελθόν. Με την ευκαιρία του ξαναζεσταμένου εκπαιδευτικού πιάτου «συνωστισμός-όχι γενοκτονία» που πρόσφατα σέρβιρε ο υπουργός Παιδείας, είναι ευκαιρία να δούμε ένα ακόμα επεισόδιο της σειράς «η σύμμαχος Δύση και οι ευθύνες του ελληνισμού» που το 2013 διαπέρασε την παιδεία, αλλά δεν έτυχε μιας δημοσιότητας τόσο ευρείας, όσο η νομικώς ελεγχόμενη δήλωση του υπουργού Παιδείας. Είναι το ιστορικό ντοκιμαντέρ της Μαρίας Ηλιού με τίτλο «Σμύρνη, η καταστροφή μιας κοσμοπολίτικης πόλης, 1900-1922» και στα αγγλικά «Smyrna, the destruction of a cosmopolitan city, 1900-1922». Η γλώσσα του 90λεπτου ντοκιμαντέρ είναι η αγγλική και η παραγωγή του έγινε το 2011.

smyrna-yppthΤο δικαίωμα στην πολιτική άποψη είναι απόλυτο και το ότι το ντοκιμαντέρ αν και ιστορικό, έχει άμεσο πολιτικό στόχο, θα φανεί σύντομα. Άρα, αρχικά πρέπει να εξηγήσουμε γιατί εντάσσουμε το ντοκιμαντέρ στην διαρκή σειρά για το ελληνικό σχολείο «φταίνε οι Έλληνες για τα ελληνικά δεινά» ή, για την ακρίβεια, «φταίνε κάποιοι Έλληνες με συγκεκριμένες απόψεις». Δεν το εντάσσουμε εμείς, αλλά το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων. Άρα, το ντοκιμαντέρ αυτό αφορούσε επίσημα στην παιδεία, όπως και το βιβλίο της ομάδας Ρεπούση, όπως και οι «προσωπικές» δηλώσεις του υπουργού Φίλη. Όλα εντάσσονταν στο ιστορικό κεφάλαιο «Ελληνική Γενοκτονία-Μικρασιατική καταστροφή-Ανταλλαγή πληθυσμών». Το πρώτο σημαντικό ζήτημα προκύπτει πριν δούμε το ντοκιμαντέρ: Υπό την αιγίδα του ΠτΔ Κ. Παπούλια ο «παραδοσιακός» τίτλος της σχολικής ιστορίας «Μικρασιατική καταστροφή» καταργείται και αντικαθίσταται από τον τίτλο «Κοσμοπολιτική καταστροφή«. Το 1922 δεν ξεριζώθηκε ο ελληνισμός στην Σμύρνη (για την ακρίβεια, ο χριστιανισμός), αλλά καταστράφηκε ο κοσμοπολιτισμός. Είναι περιττό να εξηγήσουμε σε ποια διεθνώς προωθούμενη γενική πολιτική εντάσσεται αυτή η φούρια ανάδειξης των πλεονεκτημάτων ενός συγκεκριμένου κρατικού πολυπολιτισμού.

Πέρα από την πλάγια, εξωθεσμική προσπάθεια επανακαθορισμού του ιστορικού περιεχομένου της παιδείας, υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα που προκύπτει από το περιεχόμενο του ντοκιμαντέρ. Είναι επιστημονικά σωστή η νέα άποψη; «Πριν το δούμε, να αναρωτηθούμε: μήπως ήταν επιστημονικά σωστή η παλιά; Το ζήτημα αυτό λέγεται «Βενιζέλος«. Σύμφωνα με την παλιά άποψη ουδεμία ευθύνη της καταστροφής ανήκει στον Βενιζέλο, αφού ήταν απών στις δραματικές εξελίξεις. Παρών ήταν μόνον στους προηγούμενους θριάμβους. Η ίδια, παλιά άποψη ρίχνει έμμεσα την ευθύνη στον λαό, που -πλανεμένος- έκανε το λάθος να απομακρύνει δια της ψήφου του τον Βενιζέλο και να επαναφέρει τον αντίπαλό του με την αντίθετη πολιτική. Πρόκειται για μια απλοποίηση και μια επιλεκτικότητα στην αναφορά των γεγονότων, που λίγες γνώσεις λογικής και ιστορίας απαιτεί, για να φανεί η προσπάθεια παραπλάνησης όσων την επινόησαν. Τουλάχιστον, η κύρια ευθύνη της καταστροφής δεν αποδίδεται στους έξι (εκτελεσθέντες). Και τώρα η «νέα» άποψη. Το ντοκιμαντέρ αυτοδιαφημίζεται ως κομιστής «άγνωστου υλικού από τα αρχεία της Αμερικής και της Ευρώπης«. Τι λένε λοιπόν μέσα στο ντοκιμαντέρ ο Αλέξανδρος Κιτροέφ (επίσημη ιστορική άποψη), ο Giles Milton (δημοσιογραφική/ερευνητική άποψη) και οι λοιποί συντελεστές; Μιλάνε μόνο για τον «κοσμοπολιτισμό» ή δίνουν και ερμηνεία της καταστροφής της Σμύρνης; Σαφώς το δεύτερο. Και μάλιστα η ερμηνεία δεν απέχει ιδιαίτερα από την παραδοσιακή της σχολικής ιστορίας, άρα, ο θρήνος για τον χαμένο κοσμοπολιτισμό της Σμύρνης έρχεται να επανασυσκευάσει και να επεκτείνει την παλιά περί ευθύνης άποψη για την μικρασιατική τραγωδία. Αν εκείνη ήταν ήδη προβληματική, τότε η νέα θα είναι προβληματικότερη. Και πώς να μην είναι, αφού η δηλωμένη πρόθεση των συντελεστών να μιλήσουν για ένα ζήτημα, τον κοσμοπολιτισμό, αναιρείται άμεσα από τους ίδιους, που παραδέχονται ότι θα μιλήσουν για την ιστορία. Ας δούμε λοιπόν πώς το νέο στοιχείο επεκτείνει την παλιά άποψη.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

Advertisements