OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Σύγχρονη αποκατάσταση των οχυρώσεων της Νουμαντίας στην Ισπανία (Wikipedia)
.
ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ Α΄ ΜΕΡΟΣ
.
Ο Σκιπίων αντιλήφθηκε ότι η ρωμαϊκή πολεμική προσπάθεια έπρεπε να επικεντρωθεί στη Νουμαντία. Όταν είδε τα ισχυρά τείχη της, κατανόησε ότι η πόλη που είχε αποκρούσει τέσσερις ρωμαϊκούς στρατούς, δεν μπορούσε να κατακτηθεί με έφοδο και δυναμική πολιορκία. Για αυτόν τον λόγο την απέκλεισε από την υπόλοιπη Ισπανία, περικυκλώνοντας την με έναν πολιορκητικό οχυρωματικό δακτύλιο μήκους 9 Χμ. Η οχύρωση αποτελείτο από ξύλινο τείχος στο οποίο παρεμβάλλονταν πυργίσκοι με βαλλίστρες (ballistae) και καταπέλτες καθώς και έξι «ενσωματωμένα» στρατόπεδα για τους λεγεωνάριους. Συνολικά, 60-70.000 Ρωμαίοι θα αντιμετώπιζαν μόλις 3.500 Νουμαντίνους πολεμιστές οι οποίοι βρίσκονταν στην πόλη μαζί με 7.500 αμάχους, όπως υπολογίστηκε από τις ανασκαφές που διεξήχθησαν. Οι γειτονικοί Κελτίβηρες δεν βοήθησαν τη Νουμαντία από φθόνο για την ισχύ της. Για μια ακόμη φορά, η χαρακτηριστική κελτική διχόνοια υπήρξε το ισχυρότερο «όπλο» των Ρωμαίων.
Οι λίγοι Νουμαντίνοι προσπάθησαν μόνοι τους, με «εξόδους αυτοκτονίας», να διαρρήξουν το ρωμαϊκό τείχος και να διαφύγουν στην ενδοχώρα. Χρησιμοποίησαν φλεγόμενα ακόντια για να κάψουν τις πολιορκητικές οχυρώσεις, αλλά χωρίς επιτυχία. Σύντομα τα τρόφιμα εξαντλήθηκαν και οι πολιορκημένοι έφτασαν σε απόγνωση. Ένας γενναίος πολέμαρχος, ο Ρητογένης, κατάφερε να διαβεί τη νύκτα με μερικούς συντρόφους του το πολιορκητικό τείχος, σκοτώνοντας τους Ρωμαίους φρουρούς, και να φθάσει στους γειτονικούς Αρεβάκους συγγενείς της Νουμαντίας. Αλλά οι συγκεκριμένοι Αρεβάκοι αρνήθηκαν να βοηθήσουν τους πολιορκημένους, τρομοκρατημένοι από την παρουσία 60-70.000 Ρωμαίων στην περιοχή τους.


Ο λιμός και οι επιδημίες θέριζαν τους Νουμαντίνους οι οποίοι εξαναγκάστηκαν σε καννιβαλισμό, τρώγοντας τους νεκρούς τους. Όταν κατανόησαν ότι δεν υπήρχε σωτηρία, οι επιζώντες άνοιξαν τις πύλες και παραδόθηκαν στους Ρωμαίους. Πενήντα αρχηγοί τους στάλθηκαν στην Ρώμη όπου κόσμησαν τον Θρίαμβο του Σκιπίωνα και ακολούθως εκτελέστηκαν. Ο υπόλοιπος πληθυσμός εξανδραποδίσθηκε και η πόλη κάηκε (133 π.Χ.). Ήταν το τέλος του πολέμου, αν και η Θερμαντία, η άλλη ισχυρή κελτιβηρική πόλη, συνέχισε να αντιστέκεται για αρκετά χρόνια πριν συνθηκολογήσει. Τελικά και η Θερμαντία καταστράφηκε από τους Ρωμαίους περί το 92 πΧ.
Τα στατιστικά στοιχεία των ρωμαϊκών απωλειών αποδεικνύουν την αγριότητα του Β΄ Κελτιβηρικού πολέμου. Υπολογισμοί βασιζόμενοι στις απογραφές Ρωμαίων πολιτών και σε ανάλογες εκτιμήσεις για τους Ιταλούς συμμάχους τους (socii), έδειξαν ότι τα έτη 154-133 π.Χ. είδαν τις μεγαλύτερες απώλειες πολεμιστών της Ρώμης λόγω θανάτου, αιχμαλωσίας, λιποταξίας, κτλ., κατά την μακρόχρονη Ιστορία της. Περίπου 250-300.000 άνδρες της χάθηκαν στα διάφορα μέτωπα, από τους οποίους οι περισσότεροι, άνω των 200.000, απωλέσθησαν στην Ιβηρική χερσόνησο. Από τους τελευταίους, θεωρώ ότι οι 150-200.000 χάθηκαν κατά τον Β΄ Κελτιβηρικό πόλεμο, ενώ οι υπόλοιποι χάθηκαν πολεμώντας ταυτόχρονα εναντίον των Ιβήρων και Τουρδητανών αντιστασιακών. Συγκριτικά, σύμφωνα με υπολογισμούς του γράφοντος, οι Ρωμαίοι και οι Ιταλοί σύμμαχοι τους, είχαν περί τους 250.000 απωλεσθέντες κατά τον Α΄ Καρχηδονιακό πόλεμο (264-241 π.Χ.), οι περισσότεροι των οποίων πνίγηκαν σε ναυάγια, και περί τους 200.000 κατά τον Β΄ Καρχηδονιακό (218-201), κυρίως εξαιτίας των συντριπτικών νικών του Αννίβα.
Οι λαοί της Ιβηρικής κατάφεραν τρομακτικές απώλειες στους Ρωμαίους επειδή δεν έδωσαν καμία μάχη παράταξης εναντίον τους αλλά τους καταπονούσαν μέχρι εξάντλησης με συνεχή ανταρτοπόλεμο. Οι Ισπανοί ήταν από αιώνες φημισμένοι μισθοφόροι σε όλη τη Μεσόγειο και γνώριζαν καλά τις δυνατότητες των στρατών της περιοχής της. Ετσι κατανόησαν ότι δεν είχαν καμία τύχη απέναντι στις σιδηρόφρακτες λεγεώνες που είχαν εκπαιδευτεί άριστα για μάχες παράταξης, αλλά γνώριζαν πόσο ευάλωτοι ήταν οι εχθροί τους στον ανταρτοπόλεμο ακριβώς επειδή δεν ήταν συνηθισμένοι σε αυτόν. Στην περίπτωση του Β΄ Κελτιβηρικού πολέμου, οι Ρωμαίοι προσπαθούσαν να εξαναγκάσουν τους αντιπάλους τους στο να δώσουν μία αποφασιστική μάχη αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Οι λεγεώνες τους αντιμετώπιζαν έναν «εχθρό-φάντασμα».
Ετσι η Ρώμη χρησιμοποίησε μια από τις συνήθεις τακτικές της έναντι αήττητων εχθρών: τους συνέθλιβε με το βάρος των πολυπληθών στρατών της, «αναλώνοντας» αδίστακτα τους άνδρες της. Το τίμημα ήταν μεγαλύτερο για τους λαούς της χερσονήσου: κατά την άποψη μου λαμβάνοντας υπόψη ανάλογα στατιστικά στοιχεία από άλλους πολέμους της Ρώμης, τα θύματα των λαών της Ιβηρικής, νεκροί και εξανδραποδισμένοι, μπορούν να εκτιμηθούν στο διπλάσιο των Ρωμαίων, περί τους 400.000 ανθρώπους, άνδρες, γυναίκες και παιδιά (περί το 10 % του πληθυσμού της χερσονήσου ο οποίος αριθμούσε 3 έως 5 εκατομμύρια ανθρώπους). Από αυτούς οι περισσότεροι ήταν Κελτίβηρες και Λυσιτανοί, στους οποίους το ποσοστό των απωλειών προφανώς θα ξεπέρασε το 20 % του πληθυσμού τους. Ειδικά οι Αρεβάκοι οι οποίοι έχασαν και τις δύο μεγάλες πόλεις τους, τη Νουμαντία και τη Θερμαντία λόγω καταστροφής από τους Ρωμαίους, αλλά και αρκετές μικρότερες πόλεις, είχαν ακόμη μεγαλύτερες ανθρώπινες απώλειες. Ειδικά η καταστροφή της Νουμαντίας αποδείχθηκε το «κλειδί» για την τελική ρωμαϊκή νίκη.

Iberian warriors
Πολεμιστές της Ιβηρικής σε πίνακα της Ισπανίδος Sandra Delgado. Καθένας φέρει λόγχη, ακόντιο, ξίφος τύπου falcatα (το αντίστοιχο της ελληνικής κοπίδος), ιβηρικό εγχειρίδιο και τη μεγαλύτερη εκδοχή της καίτρας (caetra) της χαρακτηριστικής ιβηρικής ασπίδας. Ο πρώτος πολεμιστής, πιθανώς Κελτίβηρας, φέρει έναν τοπικό ισπανικό τύπο Υστερου Χαλκιδικού ή Αττικού ελληνικού κράνους με ιταλικό λοφιοστάτη. Ο δεύτερος πολεμιστής, πιθανώς Ιβηρας, φέρει μία κελτική περικεφαλαία τύπου Montefortino.
.
Σύγχρονοι ιστορικοί έχουν χαρακτηρίσει δικαίως την Ιβηρική ως το «Βιετνάμ των Ρωμαίων», παραλληλίζοντας το με τον ατυχή πόλεμο των Η.Π.Α. έναντι του συγκεκριμένου έθνους τον 20ο αιώνα. Πρέπει να γίνει ένας ακόμη παραλληλισμός ο οποίος αποδεικνύει την διατήρηση της μαχητικής επιμονής των Ισπανών, 2.000 χρόνια αργότερα. Το 1808 ο ισπανικός λαός ξεκίνησε έναν επικό αγώνα εναντίον των Γάλλων, Γερμανών κ.α. στρατιωτών του Ναπολέοντα, όταν ο τελευταίος έκανε το σφάλμα να συμπεριφερθεί ως κατακτητής του και όχι ως σύμμαχος όπως υποτίθετο ότι ήταν. Οι Ισπανοί και οι Πορτογάλοι χρησιμοποιώντας τις ίδιες τακτικές αμείλικτου ανταρτοπόλεμου με αυτές των Κελτιβήρων, Λυσιτανών και Ιβήρων προγόνων τους, επέφεραν στον γαλλικό στρατό απώλειες 300.000 ανδρών σε διάστημα έξι ετών (1808-1814). Επιπροσθέτως, ο Ναπολέων έπρεπε να διατηρεί περί τους 200-350.000 στρατιώτες στην Ισπανία, μία πραγματική «αιμορραγία» για το περιορισμένο πλέον στρατιωτικό δυναμικό του. Για αυτούς τους λόγους, η εμπλοκή του στην Ιβηρική χαρακτηρίστηκε ως η «ισπανική πληγή». Αναλόγως, οι Ρωμαίοι πέρα από τις απώλειες τους, διατηρούσαν μονίμως περί τους 100.000 μαχίμους στην Ιβηρική κατά την διάρκεια του Β΄ Κελτιβηρικού πολέμου.
Το 114 πΧ οι Λυσιτανοί επιχείρησαν να εισβάλουν στην επικράτεια των Κελτιβήρων αλλά αποκρούσθηκαν. Πιστεύω ότι ήταν μία απόπειρα τους να παρασύρουν τους Κελτίβηρες σε νέα εξέγερση εναντίον της Ρώμης.  Σε κάθε περίπτωση, οι Κελτίβηρες εξεγέρθηκαν το 99 πΧ εναντίον της Ρώμης η οποία έτσι εξαπέλυσε εναντίον τους τον Γ΄ Κελτιβηρικό πόλεμο, ο οποίος όμως ήταν απλά μια σειρά από περιορισμένες συγκρούσεις και όχι πραγματικός πόλεμος. Μετά το τέλος του Γ΄ πολέμου, οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν και τη Θερμαντία η οποία συνέχιζε να αποτελεί αντι-ρωμαϊκή εστία.
Το 83 π.Χ. ο Σερτώριος, φανατικός Ρωμαίος δημοκράτης, στάλθηκε στην Ισπανία ως έπαρχος. Όταν έμαθε ότι ο Σύλλας, ηγέτης των πατρικίων αριστοκρατών, έγινε δικτάτωρ της Ρώμης, επαναστάτησε εναντίον της εξουσίας του. Η επανάσταση του ένωσε Κελτίβηρες, Λυσιτανούς, Ίβηρες και Όσκους, Ετρούσκους και δημοκρατικούς Ρωμαίους αποίκους στην Ισπανία. Ο Σερτώριος κατόρθωσε να κρατήσει υπό τον έλεγχο του μεγάλο μέρος της χερσονήσου, αποκρούοντας τους στρατούς που έστελνε η Ρώμη εναντίον του, ώσπου το 73 δολοφονήθηκε από έναν Ετρούσκο συνεργάτη του. Τότε και οι τελευταίοι Κελτίβηρες και Λυσιτανοί επαναστάτες συνθηκολόγησαν.

Μόνο η βορειοδυτική περιοχή της Ιβηρικής παρέμενε ελεύθερη, κατοικημένη από τις φυλές των Ουασκόνων, των Κανταβρών, των Αστούρων και των Γαλλαικών. Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αύγουστος (Οκταβιανός) ανέλαβε προσωπικά την υποταγή τους το διάστημα 26-18 π.Χ., καθιστώντας ρωμαϊκή ολόκληρη την χερσόνησο.
.
Περικλής Δεληγιάννης
.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

(1) Πολύβιος: ΙΣΤΟΡΙΑ
(2) CAMBRIDGE ANCIENT HISTORY, First edition, Cambridge, 1925-1930
(3) CAMBRIDGE ANCIENT HISTORY, vol. VI, New edition, Cambridge, 1994
(4) Dixon P.: THE IBERIANS OF SPAIN, Oxford University Press, London, 1940
(5) Trevino R. and McBride An.: ROME’S ENEMIES 4: SPANISH ARMIES, Osprey Publishing, London, 1986
(6) Hubert Henry: THE GREATNESS AND DECLINE OF THE CELTS, Constable, London, 1987