armada1

Απεικόνιση της Ισπανικής Αρμάδας.
.

Neptune Spanish galleonΜία σύγχρονη ανακατασκευή ενός ισπανικού γαλιονιού.
.
Αυτό είναι ένα «ιστορικό σενάριο» που έχω γράψει σχετικά με το τι θα είχε συμβεί αν το 1588 η Ισπανική Αρμάδα είχε νικήσει τον Αγγλικό στόλο και κατακτούσε την Αγγλία. Το σενάριο επεκτείνεται στην αποφασιστική επίδραση που θα είχε αυτό τα γεγονός στη συνολική Ιστορία της Ευρώπης και του κόσμου. Παρότι είναι γραμμένο σε μορφή «ιστορικού αφηγήματος» (επειδή μου είχε ζητηθεί να το γράψω με αυτή τη μορφή) είναι βασισμένο σε πραγματικά και ελπίζω αδιάσειστα ιστορικά επιχειρήματα. Ελαβα κυρίως υπόψη κάποιους τυχαίους παράγοντες οι οποίοι στην πραγματική Ιστορία λειτούργησαν υπέρ των Αγγλων, ενώ στο παρόν σενάριο θεωρώ ότι αυτό δεν συνέβη, π.χ. οι καιρικές συνθήκες οι οποίες στην πραγματικότητα ευνόησαν πολύ τους Αγγλους.
Αρχικά παραθέτω μία εισαγωγή με τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα έως τον απόπλου της Αρμάδας. Έπειτα ακολουθεί μία δική μου σύνθεση του πως θα είχαν τα γεγονότα σε περίπτωση ισπανικής υπερίσχυσης.

.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κατά τον 16ο αιώνα η Προτεσταντική Μεταρρύθμιση των «Διαμαρτυρομένων» έναντι των αυθαιρεσιών του Παπισμού και της Ιεράς Εξέτασης είχε διαιρέσει τον Δυτικό χριστιανικό κόσμο. Περί το 1587, οι υποστηρικτές του Καθολικισμού είχαν συσπειρωθεί γύρω από τους Αψβούργους των οποίων οι δυναστείες κατείχαν τους δύο από τους τρεις ισχυρότερους ευρωπαϊκούς θρόνους, της Ισπανίας και της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας των Γερμανών. Επιπροσθέτως, στο ισπανικό κράτος είχαν προσαρτηθεί μεγάλες εκτάσεις της Ευρώπης (Πορτογαλία, Φλάνδρα, το ήμισυ της Ιταλίας, κ.α.) ενώ άλλες περιοχές (ιταλικά κράτη κ.α.) αποτελούσαν προτεκτοράτα του. Το τρίτο μεγάλο ευρωπαϊκό βασίλειο, η Γαλλία, βρισκόταν υπό τον έλεγχο της Καθολικής Λίγκας. O Γάλλος βασιλέας Ερρίκος Γ΄ ήταν ουσιαστικά «όμηρος» του ηγέτη της Λίγκας, Δούκα του Γκιζ (Guise) ο οποίος με την σειρά του ελεγχόταν από τον Ισπανό βασιλέα.
Οι επίμονοι Γάλλοι Προτεστάντες (Ουγενότοι), παρά την εκατόμβη της νύκτας του Αγίου Βαρθολομαίου, αριθμούσαν ακόμη σχεδόν 1.000.000 πιστούς, προκαλώντας αστάθεια στην Γαλλία και δίνοντας την ευκαιρία στην Καθολική Λίγκα να υποκαταστήσει την βασιλική εξουσία. Η Ισπανία είχε επιπλέον προσαρτήσει το εκτεταμένο δίκτυο των πορτογαλικών αποικιών. Η Ισπανική αυτοκρατορία ήλεγχε συνολικά τα παραγωγικότερα και πλουσιότερα τμήματα της Αμερικής και τις πολυάριθμες πορτογαλικές και ισπανικές αποικιακές βάσεις στον υπόλοιπο κόσμο. Ο άφθονος αμερικανικός χρυσός ο οποίος μεταφερόταν από τις ισπανικές νηοπομπές στα βασιλικά θησαυροφυλάκια της Μαδρίτης, εξασφάλιζε την υπεροχή του βασιλείου έναντι οποιουδήποτε άλλου στην Ευρώπη. Κατά την άποψη πολλών, η Ισπανική αυτοκρατορία ήταν η ισχυρότερη του πλανήτη, ισχυρότερη από τις σύγχρονες της των Οθωμανών, των Μουγκάλ (Mughal, «Μογγόλων») της Ινδίας ή των Μινγκ της Κίνας.
Από την άλλη πλευρά, ο Προτεσταντισμός είχε επικρατήσει επίσημα στα κράτη της Αγγλίας, της Σκωτίας, των σκανδιναβικών, των βορείων γερμανικών και των βαλτικών χωρών. Παρά ταύτα, μεγάλο μέρος των υπηκόων του Άγγλου βασιλέα παρέμενε καθολικό επειδή όλοι οι Ιρλανδοί και σημαντικό ποσοστό των Άγγλων και των Ουαλών παρέμενε πιστό στην παπική εκκλησία. Στην Σκωτία είχε επικρατήσει το προτεσταντικό δόγμα του Καλβίνου, ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος των Ορεσίβιων Σκώτων (Highlanders- Χάιλάντερς) και σημαντικό ποσοστό των Πεδινών (Lowlanders) παρέμεναν Καθολικοί. Οι Γερμανοί Προτεστάντες των Κάτω Χωρών είχαν επαναστατήσει από καιρό εναντίον των Ισπανών επικυρίαρχων τους. Ο αγώνας για την ελευθερία, σε συνδυασμό με άλλες παραμέτρους, οδήγησε στην βαθμιαία διαφοροποίηση τους από το υπόλοιπο γερμανικό έθνος. Έτσι διαμορφώθηκε κατά τους 16ο-17ο αιώνες το ολλανδικό έθνος.

Ο Φίλιππος Β΄ της Ισπανίας (1527-1598) ήταν ο ισχυρότερος Ευρωπαίος μονάρχης. Η σχολαστικότητα και η επιμονή του να ελέγχει τα πάντα γύρω του υπήρξαν παροιμιώδεις και έχουν γίνει αντικείμενο αρκετών αρνητικών σχολίων για το πρόσωπο του, προερχόμενα κυρίως από μεταγενέστερους Προτεστάντες. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Φίλιππος διόρθωνε ακόμη και τα ορθογραφικά και συντακτικά λάθη στις γραπτές αναφορές των αξιωματούχων του. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για μια ισχυρή, στιβαρή και πλήρως συγκροτημένη προσωπικότητα, ένας ακούραστος ηγέτης, αντάξιος των απαιτήσεων μιας υπερδύναμης όπως η Ισπανία του 16ου αιώνα. Πολλές φορές εργαζόταν δεκατέσσερις ή δεκαέξι ώρες το εικοσιτετράωρο, ασχολούμενος πάντοτε με την διακυβέρνηση της Ισπανικής αυτοκρατορίας, της πρώτης στην παγκόσμια Ιστορία στης οποίας τα εδάφη «ο ήλιος δεν έδυε ποτέ» (αργότερά αυτόν τον τίτλο τον οικειοποιήθηκαν οι Βρετανοί για τη δική τους αποικιακή αυτοκρατορία).
Από στρατιωτικής άποψης, ο ισπανικός στόλος ήταν ο μεγαλύτερος ευρωπαϊκός, ενισχυμένος από τις αραγωνικές, πορτογαλικές, ιταλικές, φλαμανδικές κ.α. μοίρες των περιοχών που ανήκαν απευθείας στο βασίλειο. Το ισπανικό πεζικό θεωρείτο από τους άλλους Ευρωπαίους ως το καλύτερο του κόσμου. Οκτώ αιώνες ατέρμονων πολέμων εναντίον των μουσουλμάνων κατακτητών της Ιβηρικής, των Γάλλων, των Τούρκων και έπειτα εναντίον των Αζτέκων, των Ίνκας και άλλων Αμερινδών είχαν σκληραγωγήσει τον Ισπανό στρατιώτη (ιππότη, αρκεβουζιέρο ή λογχοφόρο) σε υπέρμετρο βαθμό.
Οι Ολλανδοί και οι Άγγλοι είχαν εξελιχθεί στα μεγαλύτερα προβλήματα του Φιλίππου. Το 1587 οι πρώτοι αντιμετώπιζαν τον ικανότερο στρατηγό της Ισπανίας, τον Αλέξανδρο Φαρνέζε, Δούκα της Πάρμας, ο οποίος προσπαθούσε να τους καθυποτάξει με τους 35.000 στρατιώτες του, Ισπανούς και μισθοφόρους (Γερμανούς, Βαλλόνους, Ιταλούς κ.α.). Οι Άγγλοι αποτελούσαν δυσκολότερο αντίπαλο. Υπό τις ‘ευλογίες’ της βασίλισσας τους Ελισάβετ, αποφασιστικής και αδίστακτης προσωπικότητας, οι Άγγλοι κουρσάροι διενεργούσαν πραγματικό ακήρυκτο πόλεμο εναντίον της Ισπανίας ληστεύοντας τις νηοπομπές μεταφοράς χρυσού και τον αργυρού από την Αμερική. Το 1586 η πειρατική δράση τους είχε τέτοια έκταση ώστε δεν έφθασε ούτε μια ουγγιά χρυσού ή ένα δουβλόνι από το Μεξικό ή το Περού στην μητρόπολη. Επιπροσθέτως, οι Άγγλοι ενίσχυαν με κάθε τρόπο τους Ολλανδούς επαναστάτες. Το 1587 η Ελισάβετ εξάντλησε την υπομονή του Φιλίππου και των υπηκόων του, όταν διέταξε την εκτέλεση της Καθολικής βασίλισσας της Σκωτίας Μαρίας Στιούαρτ (Stewart). Η Ελισάβετ γνώριζε ότι ο Φίλιππος ετοίμαζε ναυτική εκστρατεία εναντίον της Αγγλίας με σκοπό την ανατροπή της και την επαναφορά της χώρας στο παπικό δόγμα. Για αυτό τον λόγο επέτρεψε στον Φράνσις Ντρέηκ (F. Drake), τον πιο φημισμένο κουρσάρο της, να επιτεθεί στο ισπανικό λιμάνι του Κάδιξ με σκοπό να καθυστερήσει τις προετοιμασίες που γίνονταν για τον απόπλου στην Αγγλία.

Marquis Santa Cruz

Αλβάρο ντε Μπαθάν, μαρκήσιος Σάντα Κρούζ
.
Η επιτυχής καταδρομική επιχείρηση του Ντρέηκ εξασφάλισε μερικούς μήνες για τις αμυντικές προετοιμασίες των Άγγλων. Τον Φεβρουάριο του 1588, ο έμπειρος και ικανός Ισπανός ναύαρχος Αλβάρο ντε Μπαθάν, μαρκήσιος Σάντα Κρούζ (Santa Cruz), ένας από τους μεγάλους νικητές της Ναυμαχίας της Ναυπάκτου (1571) και η επιλογή του Φιλίππου για την διοίκηση του ισπανικού στόλου, ασθένησε βαριά αλλά κατόρθωσε να ανανήψει σε μερικούς μήνες (στα πραγματικά γεγονότα ο Σάντα Κρουζ πέθανε και ναύαρχος της Αρμάδας ορίσθηκε ο δούκας Μεδίνα Σιντόνια). Η «αήττητη Αρμάδα» όπως αποκλήθηκε από τον ισπανικό λαό, αποτελούμενη από 126 πλοία στα οποία επέβαιναν 20.000 ναυτικοί και 7.000 στρατιώτες (πεζοναύτες), ξεκίνησε τελικά από την Λισσαβόνα για την Αγγλία στις 16 Ιουλίου. Οι οδηγίες του Φιλίππου προς τον Ισπανό ναύαρχο (στον Μεδίνα Σιντόνια στην πραγματικότητα) ήταν να αποφύγει την αχρείαστη αρχική σύγκρουση με τον αγγλικό στόλο και να διαφύγει γρήγορα από την επιτήρηση του, προκειμένου να προστατεύσει την αποβατική επιχείρηση του Δούκα της Πάρμας.
Ο Δούκας είχε λάβει εντολές από την Μαδρίτη να έχει σε ετοιμότητα χιλιάδες στρατιώτες του με σκοπό να αποβιβαστεί στην αντίπερα αγγλική ακτή και να καταλάβει το Λονδίνο. Ο αγγλικός στόλος, αποτελούμενος από 130 πλοία με 13.000 ναυτικούς και 4.000 στρατιώτες, διέθετε μερικά ταχύτερα σκάφη νέου σχεδιασμού και πυροβόλα νεότερου τύπου από τα αντίστοιχα ισπανικά, ωστόσο σε γενικές γραμμές δεν ήταν τόσο ισχυρός όσο η Αρμάδα (βλ. Παράρτημα, παρακάτω). Ο κύριος ναύσταθμος του ήταν το Πλύμουθ (Plymouth), ευρισκόμενο στην δυτική «είσοδο» του στενού της Μάγχης. Ναύαρχος του είχε ορισθεί ο Λόρδος Χάουαρντ (Howard) ενώ περιελάμβανε στις τάξεις του περίφημους θαλασσοπόρους όπως ο Φρόμπισερ (Frobisher), ο Ντρέηκ, ο Χώκινς (Hawkins) κ.α. Η Ελισάβετ είχε εγκαταστήσει 4.000 στρατιώτες υπό τον ευνοούμενο της, Λέστερ (Leicester) νοτίως του Λονδίνου, για την περίπτωση που οι στρατιώτες του Δούκα της Πάρμας κατόρθωναν να αποβιβαστούν στο Κεντ (Kent).
Σε αυτό το σημείο, πρέπει να κάνω μία προσωπική παρατήρηση πάνω στο γεγονός ότι η Ελισάβετ έχει κατακριθεί από σύγχρονους ιστορικούς για την επιλογή του Χάουαρντ ως ναυάρχου αντί του Ντρέηκ ή κάποιου άλλου Άγγλου θαλασσόλυκου, με το επιχείρημα ότι η βασίλισσα επέλεξε τον Λόρδο κυρίως λόγω της καταγωγής του και όχι των ικανοτήτων του. Κατά την άποψη μου η επιλογή του Χάουαρντ φαίνεται ορθή επειδή η διοίκηση ενός εθνικού στόλου ο οποίος επιπροσθέτως θα έδινε κανονική ναυμαχία, ήταν πολύ διαφορετική υπόθεση από τις πειρατικές επιδρομές και τις καταδρομικές επιχειρήσεις. Η σύνεση και η μεθοδικότητα του Λόρδου Χάουαρντ ήταν οπωσδήποτε προτιμότερες από την επικίνδυνη παρατολμία του Ντρέηκ ή όποιου άλλου πλοιάρχου «πειρατικής νοοτροπίας».

.
TO ΣΕΝΑΡΙΟ

Ο ευνοϊκός αρχικά άνεμος για τον πλου της Αρμάδας στράφηκε έξαφνα σε βόρειο, ο οποίος την απώθησε προς τα νοτιοανατολικά, στον ανοικτό Ωκεανό. Αλλά η μεταβολή των ανέμων δεν διήρκεσε πολύ. Αφού η Αρμάδα ανασυγκροτήθηκε ανοικτά του Οπόρτο (Oporto) και στις 19 Ιουλίου εισήλθε στον Βισκαϊκό κόλπο πλέοντας ταχέως προς τη Μάγχη, εκμεταλλευόμενη τον νότιο-νοτιοανατολικό άνεμο. Στις 25 Ιουλίου ο ισπανικός στόλος προσπέρασε την χερσόνησο της Βρετάνης και μπήκε στα νερά της Μάγχης χωρίς να γίνει αντιληπτός από τα αγγλικά σκάφη. Λίγο πριν το ακρωτήριο Αγκ της Νορμανδίας (Cap de la Hague) τον αντιλήφθηκαν τα ανιχνευτικά σκάφη της αγγλικής μοίρας του Μπόουρνμουθ (Bournemouth), τα οποία σήμαναν συναγερμό στον στόλο του Χάουαρντ. Για κακή τύχη των Ισπανών, ο άνεμος έγινε ανατολικός λίγο μετά τον παράπλου του νορμανδικού ακρωτηρίου, ακινητοποιώντας την Αρμάδα σχεδόν στο κέντρο της Μάγχης, πολύ κοντά στην αγγλική ακτή. Ο αγγλικός στόλος κινήθηκε εναντίον της από το Πλύμουθ με υπερπροσπάθεια. Αντιμετώπιζε και αυτός τον αντίθετο άνεμο αλλά εκμεταλλεύθηκε τα θαλάσσια ρεύματα που οδηγούσαν από την Μάγχη στην Βόρεια Θάλασσα, τα οποία οι Άγγλοι ναυτικοί γνώριζαν καλά. Οι δύο στόλοι συναντήθηκαν στα ανοικτά του κόλπου του Σουωνγουιτς (Swanwich, σύγχρονο Swanage) στη Νότια Αγγλία κοντά στο ακρωτηριο Σαιντ Ωλμπανς (St. Albans) και συγκρούστηκαν.

Manche
Η ναυμαχία του Σουωνγουιτς υπήρξε πολύωρη χωρίς ωστόσο να υπάρξουν σοβαρές απώλειες για τις δύο πλευρές. Τα αγγλικά σκάφη κινούνταν περιμετρικά της παράταξης της Αρμάδας κανονιοβολώντας την χωρίς να τολμούν να πλησιάσουν τα «πλωτά φρούρια» της. Οι Ισπανοί απαντούσαν με βολές των πυροβόλων τους χωρίς να πετύχουν και αυτοί κάτι ουσιαστικό. Εντούτοις, ο κίνδυνος για την Αρμάδα δεν προερχόταν από τα αγγλικά πλοία αλλά από τα επικίνδυνα ρεύματα της Μάγχης. Ο έμπειρος Σάντα Κρούζ γνώριζε πως όταν ο άνεμος θα στρεφόταν πάλι προς την ανατολή, η ισχύς του και αυτή των ρευμάτων δεν θα οδηγούσαν την Αρμάδα στον προορισμό της, την Φλάνδρα, αλλά στην επικίνδυνη για τους Καθολικούς Βόρεια θάλασσα. Η μόνη επιλογή του στο σημείο όπου είχε «παγιδευτεί» ήταν να οδηγήσει τον στόλο του στην προστασία του πορθμού μεταξύ της νήσου Γουάιτ (White) και της αγγλικής ακτής. Στην ανατολική «έξοδο» του στενού υπήρχε ο ισχυρός αγγλικός ναύσταθμος του Πόρτσμουθ ο οποίος μπορούσε να αποκλείσει την Αρμάδα αλλά ο Ισπανός ναύαρχος είχε εμπιστοσύνη στα πλοία και τους στρατιώτες του.
Όταν ο άνεμος έγινε νοτιοδυτικός-δυτικός, ο Σάντα Κρούζ οδήγησε αμέσως τον στόλο του στον πορθμό της Γουάιτ. Ο αγγλικός στόλος επιτέθηκε πάλι, με μεγαλύτερη ορμή προκειμένου να αποτρέψει την είσοδο της Αρμάδας στο στενό. Τα αγγλικά σκάφη δεν πέτυχαν τον στόχο τους επειδή οι πλοίαρχοι τους απέφευγαν να πλησιάσουν αρκετά τα ισπανικά γαλιόνια, φοβούμενοι το επικίνδυνο ‘ρεσάλτο’ των Ισπανών στρατιωτών στα καταστρώματα τους λόγω της στενότητας του πορθμού. Οι Άγγλοι κατόρθωσαν να βυθίσουν έξι πλοία της Αρμάδας, η οποία είχε στρέψει τα νώτα της μπαίνοντας στον πορθμό, χάνοντας και αυτοί τρία σκάφη που βυθίσθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν από τους Ισπανούς όταν εγκλωβίστηκαν ανάμεσα τους.
Η Αρμάδα έπλεε στο στενό της νήσου Γουάιτ με τον αγγλικό στόλο να την ακολουθεί κατά πόδας. Ο Χάουαρντ διέταξε νέα επίθεση εναντίον των ισπανικών σκαφών στον στενό χώρο του πορθμού ο οποίος δεν εξυπηρετούσε τις νέες αγγλικές τακτικές ναυμαχίας που απαιτούσαν ανοικτό χώρο. Η αγωνία του Άγγλου ναυάρχου κίνησε τις υποψίες του Σάντα Κρούζ. Που οφειλόταν αυτή η αψυχολόγητη κίνηση του συνετού κατά τα άλλα Χάουαρντ; Η ναυμαχία του στενού της Γουάιτ συνεχίστηκε ολόκληρη την ημέρα καθώς η Αρμάδα έπλεε αργά στα νερά του. Τη νύκτα, οι Ισπανοί είδαν τα φώτα του λιμένα του Πόρτσμουθ. Την ίδια χρονική στιγμή ο Ντρέηκ και άλλοι Άγγλοι θαλασσομάχοι προσπάθησαν να κάψουν την Αρμάδα χρησιμοποιώντας πυρπολικά, παρότι οι άνεμοι και τα ρεύματα δεν βοηθούσαν το εγχείρημα τους. Τα αγγλικά πυρπολικά απομακρύνθηκαν από ελαφρά ισπανικά πλοία και εξόκειλαν, εκτός από ένα το οποίο προσκολλήθηκε επιτυχώς στο βαρύ ισπανικό γαλιόνι «Άγιος Σωτήρ» (San Salvador), κατορθώνοντας να το πυρπολήσει. Ωστόσο, οι ισπανικές απώλειες ήταν μικρές επειδή σχεδόν ολόκληρο το πλήρωμα του διασώθηκε. Οι Άγγλοι αναθάρρησαν από αυτήν την επιτυχία και οι ιαχές τους ακούστηκαν έως τα πλοία της Αρμάδας.

.

ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΠΟΡΤΣΜΟΥΘ

Ο Σάντα Κρούζ αναρωτήθηκε πάλι για ποιον λόγο οι Άγγλοι πλοίαρχοι προέβαιναν σε παράτολμες ενέργειες με πενιχρά αποτελέσματα. Τα μάτια του έπεσαν στο λιμάνι του Πόρτσμουθ και τότε κατάλαβε γιατί ενεργούσαν με αυτόν τρόπο. Οι Άγγλοι είχαν αντλήσει όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις τους σε πλοία και στρατιώτες, έχοντας συγκεντρώσει το μεγαλύτερο μέρος τους στο Πλύμουθ επειδή ήταν βέβαιοι ότι θα αντιλαμβάνονταν εγκαίρως την είσοδο των Ισπανών στην Μάγχη. Ο ταχύς πλους της Αρμάδας έως τον πορθμό της νήσου Γουάιτ τους είχε αιφνιδιάσει. Επομένως, το Πόρτσμουθ θα προστατευόταν ενδεχομένως από λίγους άνδρες. Ο Σάντα Κρούζ δεν έχασε χρόνο. Η επίθεση εναντίον του Πόρτσμουθ θα κόστιζε σίγουρα πολλές απώλειες αλλά τα οφέλη θα ήταν μεγαλύτερα. Εξάλλου, πολλοί στρατιώτες της Αρμάδας ήταν «αναλώσιμοι» Γερμανοί, Φλαμανδοί και άλλοι μισθοφόροι. Ο Ισπανός ναύαρχος παρέταξε τις δυνάμεις του εν πλω, θέτοντας τα πλοία με πυροβόλα μεγάλου βεληνεκούς στην εμπροσθοφυλακή ενώ ο υπόλοιπος στόλος ακολουθούσε αργά, έχοντας αποστολή να αναχαιτίζει τις απανωτές επιθέσεις των αγγλικών σκαφών στα νώτα του.
Τα πρώτα ισπανικά σκάφη πλησίασαν το Πόρτσμουθ βάλλοντας με όλη την δύναμη πυρός τους εναντίον των οχυρώσεων του ενώ τα αγγλικά πυροβολεία του λιμανιού απαντούσαν με την ίδια θέρμη. Ταυτοχρόνως, τα ισπανικά σκάφη του μέσου της νηοπομπής κατέβαζαν στο νερό βάρκες με Ισπανούς και μισθοφόρους στρατιώτες, οι οποίοι άρχισαν να κωπηλατούν με κατεύθυνση την γειτονική ακτή. Δύο γαλέρες της Αρμάδας, η μεγάλη «Άγιος Χριστόφορος» (San Cristobal) και μια ναπολιτάνικη βυθίστηκαν από τα πυροβόλα του Πόρτσμουθ. Αλλά όταν η εμπροσθοφυλακή της Αρμάδας πλησίασε αρκετά, σάρωσε με τα πυρά της τις οχυρώσεις και τα πυροβολεία του αγγλικού λιμανιού. Συγχρόνως γινόταν σκληρή ναυμαχία στα νώτα του ισπανικού στόλου όπου ο κύριος όγκος του είχε εμπλακεί με τον αγγλικό στόλο ο οποίος προσπαθούσε απεγνωσμένα να αποτρέψει την άλωση του Πόρτσμουθ.
Σε λίγο τα πυροβόλα της εμπροσθοφυλακής της Αρμάδας σίγησαν. Είχε έρθει η ώρα του ισπανικού πεζικού, του «καλύτερου στον κόσμο», το οποίο είχε αποβιβαστεί στην γειτονική ακτή και διενεργούσε τώρα θυελλώδη επίθεση εναντίον των οχυρώσεων του Πόρτσμουθ. Με το χάραγμα της αυγής, τα λάβαρα της Καστίλλης, της Αραγόνας και της Πορτογαλίας κυμάτιζαν στις επάλξεις και τις αποβάθρες του λιμανιού. Η ναυμαχία με τον στόλο του Χάουαρντ συνεχιζόταν. Η Αρμάδα είχε πληρώσει πράγματι ακριβά την κατάκτηση του Πόρτσμουθ. Εικοσιοκτώ πλοία της είχαν βυθιστεί ή αχρηστευθεί έναντι δώδεκα αγγλικών και εννιακόσιοι άνδρες της είχαν σκοτωθεί κατά την επιχείρηση. Ωστόσο, όταν οι Άγγλοι είδαν ότι ο ναύσταθμος τους είχε πέσει στους Ισπανούς, υποχώρησαν απογοητευμένοι και εξουθενωμένοι.

spanish armada leaving ferrollΠλοία της Ισπανικής Αρμάδας.
.
Οι ιαχές των Ισπανών για την επιτυχία τους ακούγονταν έως το γειτονικό μικρό λιμάνι Γκόσπορτ (Gosport) όπου αγκυροβόλησε η εμπροσθοφυλακή του αγγλικού στόλου. Τα υπόλοιπα πλοία του Χάουαρντ υποχώρησαν στην ασφάλεια του πορθμού. Η Ελισάβετ συγκλονίστηκε όταν έμαθε την είδηση της πτώσης του Πόρτσμουθ αλλά απαγόρευσε στον Λέστερ να κινηθεί προς ανακατάληψη της πόλης, φοβούμενη πιθανή αιφνιδιαστική απόβαση του Πάρμας. Ταυτόχρονα όμως διέταξε την κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων δυνάμεων η οποία έγινε ωστόσο με αργοπορία, επειδή οι Αγγλοι πίστευαν ότι αργά ή γρήγορα ο στόλος και οι τοπικές δυνάμεις θα ανακτούσαν το Πορτσμουθ.

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΦΡΑΝΣΙΣ ΝΤΡΕΗΚ

Η 29η Ιουλίου πέρασε χωρίς επιθετικές ενέργειες αλλά η νύκτα που ακολούθησε είδε την δεύτερη συμφορά για τους Άγγλους. Ο Ντρέηκ είχε επιτύχει να αποσπάσει την συγκατάθεση του ναυάρχου Χάουαρντ για καταδρομική επιχείρηση καταστροφής της Αρμάδας στο λιμάνι του Πόρτσμουθ όπου ναυλοχούσε. Λίγο μετά τα μεσάνυκτα, μερικά αγγλικά πολεμικά και πυρπολικά πλησίασαν τον ναύσταθμο. Αλλά οι Ισπανοί επαγρυπνούσαν. Γνώριζαν πλέον καλά τις μεθόδους του Άγγλου κουρσάρου και δεν δυσκολεύτηκαν να τον αποκρούσουν. Το «Ρηβέντζ» (Revenge), το γαλιόνι νέου τύπου του Ντρέηκ, είχε διεισδύσει βαθιά στο λιμάνι του Πόρτσμουθ και σύντομα περικυκλώθηκε από δύο ετοιμοπόλεμα πορτογαλικά και ένα καστιλλιάνικο γαλιόνι. Το «Ρηβέντζ» σαρώθηκε πρώτα από τις οβίδες και έπειτα καταλήφθηκε από τους Ισπανούς πεζοναύτες. Σε λίγο ο Ντρέηκ οδηγήθηκε σιδηροδέσμιος ενώπιον του Σάντα Κρούζ.
Η καταδρομική επιχείρηση είχε καταλήξει σε φιάσκο και το ηθικό των Άγγλων είχε πληγεί ανεπανόρθωτα. Επιπροσθέτως, ο Χώκινς, ένας από τους μεγάλους θαλασσόλυκους τους, χάθηκε μαζί το πλοίο του στον βυθό του στενού. Αλλά το σπαραξικάρδιο θέαμα που αντίκρισαν την αυγή ήταν ένα πλήγμα από το οποίο δεν ανένηψαν ποτέ. Ένα γρήγορο ισπανικό σκάφος είχε ρυμουλκήσει ένα αιχμαλωτισμένο αγγλικό αλιευτικό έως την είσοδο του Γκόσπορτ, όπου το εγκατέλειψε. Στο κατάρτι του αλιευτικού κτυπιόταν ανεμοδαρμένο, το πτώμα του Ντρέηκ, κρεμασμένο από το δέσιμο του κεντρικού ιστίου. Στο στήθος του υπήρχε μια ξύλινη πινακίδα με την λέξη «πειρατής» στα λατινικά. Οι Ισπανοί τον καταζητούσαν από χρόνια με την κατηγορία της πειρατείας και τον είχαν απαγχονίσει με συνοπτικές δικαστικές διαδικασίες την προηγούμενη νύκτα. Οι άλλοι Άγγλοι πλοίαρχοι, παρά την εσωτερική ανακούφιση τους που απαλλάχθηκαν από αυτόν τον ριψοκίνδυνο τυχοδιώκτη για τον οποίο πίστευαν ότι μια ημέρα θα προκαλούσε μεγάλο κακό στην Αγγλία με τις πράξεις του, κατανόησαν ότι ο θάνατος του την δεδομένη στιγμή ήταν ότι χειρότερο για το αγγλικό ηθικό.
.
Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ Β΄ ΜΕΡΟΣ
.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΕ ΜΕΡΙΚΑ ΤΕΧΝΙΚΑ, ΤΑΚΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Εννοείται ότι οι ακόλουθες παρατηρήσεις αφορούν τα πραγματικά γεγονότα. Τα αγγλικά γαλιόνια (γαλεόνια) υπερτερούσαν σε ταχύτητα και σε δύναμη πυρός, αλλά όχι κατά τον βαθμό ο οποίος παρουσιάζεται συχνά. Το εξελιγμένο υδροδυναμικό σχήμα τους τα καθιστούσε πράγματι ταχύτερα, ένα πλεονέκτημα το οποίο όμως φαίνεται ότι δεν τα βοήθησε σημαντικά έναντι των ισπανικών «πλωτών φρουρίων», γαλιονιών και γαλεασσών. Σχετικά με την ανώτερη δύναμη πυρός των αγγλικών πυροβόλων, αυτή δεν αποδείχθηκε ιδιαιτέρως «ανώτερη» κατά την εξέλιξη των πραγματικών γεγονότων. Μετά τις ναυμαχίες μεταξύ των δύο αντιπάλων στόλων και όταν η Αρμάδα παρασύρθηκε στην Βόρεια Θάλασσα από τα ισχυρά ρεύματα της Μάγχης, παρέμενε σχεδόν άθικτη. Σχετικά με τις αναφορές των αγγλικών ναυπηγείων –μετά την καταστροφή της Αρμάδας από τις καιρικές συνθήκες- για περιορισμένες φθορές του στόλου τους από τα ισπανικά πυροβόλα, αυτές οφείλονται στον περιορισμένο αριθμό βολών τους (βλ. παρακάτω) και όχι στην αναποτελεσματικότητα τους.
Άλλωστε τέτοιες αναφορές εντάσσονται στην μόνιμη προσπάθεια των Άγγλων εκείνης της περιόδου να «πείσουν» τους άλλους Ευρωπαίους για τη ‘μεγάλη νίκη τους’ επί του ισπανικού στόλου. Ένα άλλο επιχείρημα υπέρ της ανωτερότητας των αγγλικών σκαφών αφορά την ταχυβολία των πυροβόλων τους συγκριτικά με τα ισπανικά. Είναι αλήθεια ότι τα ισπανικά πολεμικά έριξαν αρκετά λιγότερες βολές συγκριτικά με τον αγγλικό στόλο, παρότι εκτιμάται ότι διέθεταν αρκετές οβίδες. Ωστόσο, αυτό είναι φυσικό επειδή οι Ισπανοί έπλεαν σε εχθρικά νερά και θα αντιμετώπιζαν προβλήματα ανεφοδιασμού σε πολεμοφόδια αν δεν χρησιμοποιούσαν με «οικονομικό» τρόπο τα πυροβόλα τους. Αντιθέτως, οι Άγγλοι μπορούσαν να εφοδιάζονται εύκολα με άφθονες οβίδες από τα γειτονικά λιμάνια τους (Πλύμουθ, Γουέιμουθ, Μπόουρνμουθ, Πόρτσμουθ, Ντόβερ, κ.α.).
Εξάλλου, ο διοικητής της Αρμάδας, Μεδίνα Σιντόνια, είχε εντολή από τον Φίλιππο να αποφύγει τη ναυμαχία με τον αγγλικό στόλο αν δεν ήταν απαραίτητη επειδή η βασική αποστολή του ήταν να καλύψει την αποβατική επιχείρηση του στρατού του Δούκα της Πάρμας από την Φλάνδρα στην Αγγλία. Οι Ισπανοί δεν είχαν λόγο να συγκρουστούν πλήρως με τον αγγλικό στόλο επειδή αυτός θα εξουδετερωνόταν εύκολα αν ο στρατός του Πάρμας κατόρθωνε να αποβιβαστεί στην Αγγλία και να καταλάβει έναν προς έναν τους ναυστάθμους του από ξηράς.
Το ίδιο έπραξε ο Μέγας Αλέξανδρος με τον επίφοβο στόλο των Περσών (αποτελούμενο από κιλικιακά, φοινικικά, αιγυπτιακά κ.α. σκάφη) κατά την εκστρατεία του. Παρότι ο ελληνικός στόλος μπορούσε να αντιμετωπίσει τον περσικό σε ναυμαχία, τήρησε στάση επιτήρησης του έως ότου o Αλέξανδρος κατακτήσει από ξηράς τα λιμάνια της Κιλικίας, της Φοινίκης και της Αιγύπτου, «κατακτώντας» με αυτόν τον τρόπο και τους επί μέρους στόλους τους χωρίς ναυμαχία. Ομοίως, μια «επίσημη» ναυμαχία του ισπανικού στόλου με τον αγγλικό (όπως η μεγαλειώδης στη Ναύπακτο, 17 χρόνια πριν) θα ήταν ανούσια για τον πρώτο ο οποίος είχε την αποστολή της επιτήρησης των αγγλικών και των ολλανδικών πολεμικών κατά τον πλου των αποβατικών σκαφών του Πάρμας.

English galleonΑγγλικό γαλεόνι.
.
Γενικά οι Ισπανοί γνώριζαν τα περισσότερα σχετικά με την κατασκευή των αγγλικών σκαφών και των πυροβόλων τους επειδή ο Φίλιππος Β΄ διέθετε το πιο εκτεταμένο και καλύτερα οργανωμένο δίκτυο κατασκόπων στην Ευρώπη. Επιπροσθέτως, είχε στην διάθεση του το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου κάθε είδους πληροφοριών που συνέλλεγε το Βατικανό σχετικά με τους «αιρετικούς» Άγγλους, Ολλανδούς, Γερμανούς κ.α. Οι Ισπανοί μπορούσαν να ακολουθήσουν από νωρίς τους αγγλικούς νεωτερισμούς στη ναυπηγική και τις τακτικές ναυμαχίας αλλά δεν το έπραξαν επειδή τα σκάφη τους έπρεπε να είναι ευρύχωρα και ογκώδη προκειμένου να είναι κατάλληλα για το είδος ναυμαχίας στο οποίο έμειναν πιστοί, μια κληρονομιά από τους Ρωμαίους πολιτισμικούς προγόνους τους. Οι μεσογειακοί ναυτικοί λαοί αντιλαμβάνονταν τη ναυμαχία περισσότερο ως σύρραξη πεζοναυτών οι οποίοι διενεργούσαν έφοδο («ρεσάλτο») στο εχθρικό κατάστρωμα.
.
Περικλής Δεληγιάννης
.
Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ Β΄ ΜΕΡΟΣ

.