25

Πλάγια όψη κράνους το οποίο βρέθηκε στο κοιμητήριο Vendel στην Ταφή 1 (7ος αι.).
.

26

Σύγχρονη αποκατάσταση της περικεφαλαίας του κοιμητηριου Vendel, Ταφής 14 (βλ. παρακάτω), και ενός ξίφους και ασπίδας από το ίδιο. Αναπαράσταση από τον ιστορικό Σύλλογο Wulfheodenas (αυτό υποθέτω).
.
Η περίοδος Vendel (Φέντελ ή Βέντελ στα αγγλικά) της Ιστορίας της Σουηδίας, ουσιαστικά της ανατολικής Σκανδιναβίας, είναι η περίοδος μετά τη Μεγαλη Μεταναστευση των Λαών και πριν την εποχή των Βικινγκς. Διήρκεσε από τα μέσα του 6ου αιώνα μΧ έως το τέλος του 8ου αι και χαρακτηρίζεται από πλούσιες ταφές πολεμαρχων με εντυπωσιακά όπλα. Αυτή η περίοδος της Νορδικής (Σκανδιναβικής) Ιστορίας και ο ομώνυμος πολιτισμός (Vendel) έλαβαν την ονομασία τους από την τοποθεσία Vendel της ιστορικής περιοχής Ούπλαντ (Uppland) της ανατολικής Σουηδίας, όπου ανακαλύφθηκαν κοιμητήρια αυτού του τύπου. Όπως φαίνεται η Ούπλαντ στην οποία αναπτύχθηκαν αργότερα οι σημαντικές πόλεις της εποχής των Βικινγκς Ουψάλα (Uppsala) και Ζιγκτούνα (Sigtuna) ήταν πολύ σημαντική πολιτικά και κατά την περίοδο Vendel. Η περιοχή ήταν μάλλον το πολιτικό κέντρο της φυλής των Σβέαρ (Πρωτο-Σουηδοί) οι οποίοι επεκτάθηκαν σε αυτήν από τη Zβέαλαντ (Svealand), την κοιτίδα τους στα νότια.
Μία άλλη πολύ σημαντική αρχαιολογική τοποθεσία της περιόδου Βεντελ είναι η Valsgärde (Φάλσγέρντε), περίπου τρία Χλμ βορείως της Παλαιάς Ουψάλα, της αρχαίας πρωτεύουσας των Σβέαρ βασιλέων. Οι τύμβοι που ανασκάφηκαν στη Valsgärde είχαν ευρήματα του ίδιου τύπου με αυτά της τοποθεσίας Vendel.


Κατά την περίοδο Vendel δεν είχαν διαμορφωθεί ακόμη τα γνωστά μεταγενέστερα σκανδιναβικά βασίλεια ή έθνη. Η Σκανδιναβία κατοικείτο από πολυάριθμες φυλές και γένη που βρίσκονταν σε διαρκή πόλεμο μεταξύ τους. Ακόμη και τα γένη και οι υποφυλές των μεγαλύτερων φυλών είχαν πολιτική ανεξαρτησία. Κατά καιρούς ισχυροί πολέμαρχοι εμφανίζονταν οι οποίοι δημιουργούσαν εφήμερες ηγεμονίες. Πρόκειται για τον κόσμο τον οποίο περιγράφει το περίφημο αγγλοσαξονικό έπος Beowulf το οποίο έχει ωστόσο σκανδιναβική προέλευση. Σε αυτήν την περιοδο, οι μεγαλύτερες φυλές της ανατολικής και της νότιας Σκανδιναβίας (δηλαδή της σημερινής Σουηδίας και Δανίας) στην οποία ανθούσε ο πολιτισμός Vendel, ήταν οι Σβέαρ (Πρωτο-Σουηδοί) οι Γκοττ ή Γκόταρ (μάλλον συγγενείς των γνωστών Γότθων που συνετάραξαν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία), οι Ιούτοι, Ερουλοι, Πρωτο-Δανοί κ.α.

Πρόκειται για τους άμεσους προγόνους των Βικινγκς ενώ ο πολιτισμός και οι πολεμικές τεχνικές Vendel ήταν ουσιαστικά για τους Βικινγκς ότι ο πολιτισμός και η οπλιτική πολεμική τέχνη της Αρχαϊκής Ελλάδας για τα αντίστοιχα της Κλασσικής.
Οι ταφές στα κοιμητήρια του Vendel και του Valsgärde περιείχαν πλούσιο στρατιωτικό εξοπλισμό από τον οποίο ξεχωρίζουν οι περίφημες περικεφαλαίες που ανασκάφηκαν εκεί. Σε αυτό το άρθρο παρουσιάζω μία συλλογή εικόνων των γνήσιων κρανών μαζί με μερικές σύγχρονες αποκαταστάσεις τους.

2728

Πρόσοψη και πλάγια όψη περικεφαλαίας της Ταφής 14 του κοιμητηριου Βεντελ.
.

05
Χάρτης της ανατολικής και νότιας Σκανδιναβίας της περιόδου Vendel. Οι φυλές που σημειώνονται είναι αυτές που αναφέρονται κυρίως στο έπος Μπέογουλφ. Σημειώνεται επίσης οι κύριες αρχαιολογικές τοποθεσίες, συμπεριλαμβανομένων των Vendel, Valsgärde και Παλαιάς (Gamla) Ουψάλα στην Uppland.
.

30
Διακοσμητικό έλασμα της περιόδου Vendel με απεικόνιση ενός Σκανδιναβού πολεμιστή φέροντος κράνος του ομώνυμου πολιτισμού, και ενός μπερσεκερ (φανατισμένου πολεμιστή-«αρκούδας»). Και οι δύο φέρουν ξίφος και λόγχη.
.

31 Anglo-Saxon Helmet from Sutton Hoo
Η περίφημη αγγλοσαξονική περικεφαλαία και μία απεκατεστημένη ασπίδα της ταφής του Σάτον Χου στην Ανατολική Αγγλία. Τα στοιχεία τύπου Vendel είναι προφανή. Οι Αγγλοσάξονες εισβολείς ήταν φορείς πολλών στοιχείων του εν λόγω πολιτισμού, ίσως και του συνόλου του. Εξάλλου οι περισσότεροι κατάγονταν από τη σύγχρονη Δανία και το Σλέσβιγκ-Χόλσταϊν.
.

32 Sutton Hoo

Μία όμορφη σύγχρονη αναπαράσταση του προαναφερόμενου κράνους του Σάτον Χου.
.

33 Vendel
Αναπαράσταση περικεφαλαίας που ανασκάφηκε στο Vendel. Παρατηρείστε το επιρρίνιο σε σχήμα ράμφους κόρακα. Το κοράκι ήταν πολύ σημαντικό πτηνό για τη Σκανδιναβική κοσμολογία.
.

34
Περικεφαλαία από το κοιμητήριο του Valsgärde.
.

35

Σύγχρονη ακριβής αναπαράσταση περικεφαλαίας της Ταφής 6 στο Valsgärde. Αναπαράσταση από τον Ιστορικό Σύλλογο Wulfheodenas (πνευματικά δικαιώματα της εικόνας: A.J. Pilkington /Wulfheodenas).
.

Περισσότερες εικόνες των συγκεκριμένων περικεφαλαίων μπορείτε να μελετήσετε στα τρία πρόσφατα αγγλόγλωσσα άρθρα μου για το ίδιο θέμα.
.
Περικλής Δεληγιάννης
.