45

Tυπικό κράνος τύπου Νegau. Ο τύπος έλαβε την ονομασία του από την ομώνυμη τοποθεσία όπου ανακαλύφθηκαν πολλά τέτοια κράνη σε αρχαίο κοιμητήριο.

etruscan visor mask.Vulci, V c B.C.

Ετρουσκικη ημι-προσωπιδα για την προστασία της γνάθου και περιγναθιακής περιοχής (Βούλκοι, 5ος αι πΧ).

.
Το ετρουσκικό οπλοστάσιο διέθετε ενδεχομένως την μεγαλύτερη ποικιλία όπλων στον αρχαίο κόσμο. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι Τυρρηνοί λάτρευαν την οπλοσκευή τους, φροντίζοντας να είναι ισχυρή, αποτελεσματική αλλά και προσεγμένη. Έχει εκτιμηθεί ότι οι στρατοί τους είχαν εντυπωσιακή όψη. Μεταχειρίζονταν όπλα και θωρακίσεις μικρασιατικής προέλευσης, εγχώρια ιταλικά, ελληνικά όπλα νοτιοελλαδικού, μακεδονικού και αργότερα ελληνιστικού τύπου, ασσυριακά-μεσανατολικά, ιβηρικά, αργότερα και κελτικά του πολιτισμού Λα Τεν. Θα ήταν, όμως, λάθος να θεωρηθούν απλοί αντιγραφείς. Παρότι «δανείστηκαν» μεγάλο μέρος του εξοπλισμού τους, το εξέλιξαν δημιουργώντας δικούς τους ιδιαίτερους τύπους και εξομαλύνοντας τις διαφορές των αρχικών δανείων, αφομοιώνοντας τα σε ένα λειτουργικό και αισθητικά προσεγμένο σύνολο.

ggggg

Ετρουσκική περικεφαλαία τύπου «καπέλου» ιταλικής ή ιλλυρικής τεχνοτροπίας.

Etruscan montefortino

Ετρουσκική περικεφαλαία τύπου Μοντεφορτίνο (copyright: Christie’s).
.
Tα κράνη των Τυρρηνών κάλυπταν μεγάλη ποικιλία. Οι εγχώριοι ιταλικοί τύποι κρανών περιελάμβαναν τα είδη «Negau», «Negau-Βετουλονίας», δοχειοειδή, «calotta» (που σημαίνει «καπάκι»), τύπου «καπέλου», δισκοειδή κ.α. Αυτά φέρονταν συνήθως από την Δεύτερη και την Τρίτη ετρουσκική Τάξη, και από τους πελεκυφόρους. Τα είδη αυτά ήταν διαδεδομένα στο μεγαλύτερο μέρος της Ιταλίας, αλλά και στις περιοχές της Παννονίας και Δαλματίας, στις οποίες επινοήθηκαν μερικά. Μετά το 400 π.Χ. οι Ετρούσκοι υιοθέτησαν επιπλέον τα κράνη τύπου «Μοντεφορτίνο» (Montefortino, από την ονομασία της ομώνυμης τοποθεσίας όπου ανακαλύφθηκαν πολλά τέτοια κράνη) συνήθως με τρίλοβες παραγναθίδες, τα οποία παρέλαβαν από τους Σένονες Γαλάτες εισβολείς. Επίσης υιοθέτησαν και τον κελτικό πιλόσχημο τύπο ο οποίος έμοιαζε με τον ελληνικό αντίστοιχο αλλά ήταν υψηλότερος.

aaaaaaa
κράνος «δισκοειδούς» τύπου από τη σημερινή Σλοβενία. Ο τύπος αυτός ήταν διαδεδομένος και στην Βόρεια και Κεντρική Ιταλία. Ηταν συνηθες στους Τυρρηνους της Παδανιας.

Pilos type helmet,4th-3rd centBC
Πιλοσχημος τύπος από την Ιταλία (4ος-3ος αι πΧ)
.
Χρησιμοποιούντο επίσης όλοι οι ελληνικοί τύποι: κορινθιακός, χαλκιδικός, αττικός, βοιωτικός (για τους ιππείς), πιλόσχημος (λακωνικός ή βοιωτικός), και αργότερα ο «θρακικός», ο «φρυγικός» και όλοι οι ελληνιστικοί τύποι. Ιδιαίτερη ήταν η προτίμηση των Ετρούσκων στους τρεις πρώτους τύπους. Πρέπει να αναφέρουμε περισσότερα για δύο είδη ελληνογενών κρανών, του ιταλο-κορινθιακού και του αττικού.
Το ιταλο-κορινθιακό κράνος (γνωστό και ως απουλο-κορινθιακό ή ετρουσκο-κορινθιακό) γεννήθηκε από την συνήθεια των μαχίμων της Ιταλίας να φορούν το κορινθιακό κράνος ανασηκωμένο, ακόμη και όταν ξεκινούσε η μάχη. Λόγω αυτού, η προστατευτική προσωπίδα του εξελίχθηκε σε μια διακοσμητική «ψευδο-προσωπίδα» ενώ το κράνος κατασκευαζόταν πλέον με τρόπο που να μην καλύπτει το πρόσωπο. Αργότερα προστέθηκαν και παραγναθίδες αττικού τύπου. Παλαιότερα θεωρείτο ότι οι Ετρούσκοι ανέπτυξαν το ιταλο-κορινθιακό κράνος. Τελευταία πιστεύεται ότι δημιουργοί του ήταν οι Άπουλοι (Ιάπυγες) της νοτιοανατολικής Ιταλίας.

Italo-Attic
Ιταλοαττική περικεφαλαία (copyright: Christie’s).

Italo-Corinthian

Ιταλοκορινθιακό κράνος.
.
Το αττικό κράνος ήταν εξίσου αγαπητό στους Ετρούσκους που το φορούσαν συχνά με ανασηκωμένες τις παραγναθίδες. Αυτό το είδος περικεφαλαίας έχει μια πορεία άνω των χιλίων ετών, η οποία, παραδόξως, αφορά περισσότερο το ιταλικό-ρωμαϊκό οπλοστάσιο, παρά το ελληνικό από το οποίο προέρχεται. Ήταν ευρεσιτεχνία των Αθηναίων του 5ου αι π.Χ., και διαδόθηκε σε όλη την έκταση του ελληνιστικού και αργότερα του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Οι λαοί της Ιταλίας το υιοθέτησαν μαζικά. Έγινε αγαπητό στους Τυρρηνούς που ανέπτυξαν ιδιαίτερους ετρουσκο-αττικούς τύπους, στους Όσκους, οι οποίοι επίσης επινόησαν απλούστερους οσκο-αττικούς τύπους, στους Άπουλους, και σε άλλα έθνη μεταξύ των οποίων και οι Ρωμαίοι.

1

Τυρρηνοί οπλίτες της Ταρκυνίας με ελληνικό οπλισμό, 4ος αι π.Χ. Ο ένας φέρει γνησιο αττικό κράνος. Ο άλλος οπλίτης φέρει αττικό κράνος με «φρυγική» κορυφή.

69
Ετρουσκικό κράνος γνήσιου κορινθιακού τύπου.
.
Τα λοφία των κρανών ήταν είτε υπερυψωμένα (ιταλική τεχνοτροπία), είτε απευθείας προσαρμοσμένα στο κράνος (ελληνική τεχνοτροπία). Χρησιμοποιούνταν και τα εγκάρσια λοφία (επί της νοητής γραμμής των αυτιών) που συνήθιζαν οι Σπαρτιάτες. Η ύπαρξη αυτού του λοφίου στο κράνος, μάλλον υποδήλωνε βαθμό αξιωματικού και στους Τυρρηνούς. Οι τελευταίοι κληροδότησαν το εγκάρσιο λοφίο στους Ρωμαίους εκατόνταρχους.
.

Περικλής Δεληγιάννης

.