sassanian  cavalry

sassanian cavalry 2
Αναπαράσταση Σασσανίδη ιππέα μέσης κατηγορίας από τον Ardeshir Radpour. Φερει  αλυσοθωράκιση,  κράνος σύνθετης κατασκευής  το οποίο  υιοθέτησαν  και οι Ρωμαίοι, προστατευτικά  ελάσματα αντιβραχίονα, ελαφρά λόγχη, σύνθετο τόξο σακικού τύπου (κληρονομιά από τους Πάρθους προκατόχους) και σπάθη (Image courtesy of Ardeshir  Radpour).

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ Α΄ ΜΕΡΟΣ

Ως τμήματα του σασσανιδικού στρατού αναφέρονται τα σώματα των Καδισηνών και των «Αθανάτων». Οι πρώτοι αποτελούσαν τον αραβο-αραμαϊκό λαό της υποτελούς στους Πέρσες Καδισίας (Qadisiya στην αραβική γλώσσα), στο σημερινό δυτικό Ιράκ. Οι «Αθάνατοι» («Varhranigan khvaday» στην ιρανική) ήταν το επίλεκτο σώμα του περσικού στρατού, η ανακτορική φρουρά του Μεγάλου Βασιλέα. Αντιστοιχούσαν στην ομώνυμη προσωπική φρουρά των αρχαίων Αχαιμενιδών βασιλέων της Περσίας. Οι «Αθάνατοι» του Ξέρξη είχαν πολεμήσει εναντίον των Ελλήνων το 480-479 π.Χ., χωρίς επιτυχία. Οι Σασσανίδες, πιστοί στην πολιτική τους να διεκδικούν ολόκληρη την αχαιμενιδική κληρονομιά, είχαν ανασυστήσει αυτήν τη μονάδα. Άλλο σώμα υπό τις άμεσες διαταγές του Πέρση μονάρχη, ήταν οι αναφερόμενοι ως «αυτοθυσιαζόμενοι», των οποίων ένας από τους διοικητές ήταν Βυζαντινός. Αυτό, ενδεχομένως, δείχνει ότι επρόκειτο για μισθοφόρους ή ξένους φυγάδες, προστατευόμενους των Περσών.


Οι Σασσανίδες ακολούθησαν την περσική ‘αρνητική παράδοση’ της παραμέλησης του πεζικού. Όπως και οι Αχαιμενίδες, δεν διατηρούσαν αξιόμαχα σώματα πεζών. Εξαιρέσεις αποτελούσαν οι προαναφερόμενοι Δαϋλαμίτες και λίγοι ακόμη ορεινοί πληθυσμοί, όπως οι Κούρδοι και οι Λούροι. Όμως το πεζικό τους ήταν ανώτερο ποιοτικά και ποσοτικά από εκείνο των Πάρθων προκατόχων τους. Ο κύριος όγκος του σασσανιδικού πεζικού αποτελείτο από τους ιρανόφωνους και αραμαιόφωνους χωρικούς του κράτους, οι οποίοι επιστρατεύονταν και μάχονταν κυρίως ως τοξότες, όπως οι πεζοί των Αχαιμενιδών. Άλλα όπλα πέραν του τόξου ήταν τα ακόντια, οι σφενδόνες και οι λόγχες. Δεν έφεραν κανενός είδους θωράκιση. Μόνο λίγοι προστατεύονταν από ασπίδες μέτριας ποιότητας. Το πεζικό των Σασσανιδών σπάνια πολεμούσε εκ του συστάδην. Κατά κανόνα προσπαθούσε να πλήξει τον αντίπαλο στρατό από απόσταση, με μαζικές βολές βελών, ακοντίων και βλημάτων σφενδόνης, όπως έπραττε το πεζικό των Αχαιμενιδών και των Πάρθων. Γι’ αυτόν τον λόγο, το σασσανιδικό πεζικό ήταν κατώτερο του Βυζαντινού το οποίο περιελάμβανε πολλούς θωρακοφόρους και άλλους πεζούς οι οποίοι ήταν εκπαιδευμένοι στη μάχη εκ του συστάδην, μία κληρονομιά από τις ρωμαϊκές λεγεώνες. Αυτό ήταν και το σημαντικότερο στοιχείο που καθιστούσε τον Βυζαντινό στρατό συνολικά ανώτερο του σασσανιδικού. Το άριστο περσικό ιππικό  μπορούσε να αντιμετωπισθεί από το εξίσου ανεπτυγμένο βυζαντινό αλλά το περσικό πεζικό δεν μπορούσε να κάνει πολλά έναντι του βυζαντινού αντιστοίχου.

Οι καλύτεροι τοξότες και σφενδονήτες των Σασσανιδών ήταν οι Κούρδοι, οι Λούροι και οι λίγοι Σύριοι.
Ο σασσανιδικός στρατός διέθετε σώμα ελεφάντων, προερχόμενων από την Ινδία. Στην ράχη τους υπήρχαν αναρτημένοι πυργίσκοι με τοξότες και ακοντιστές, κατά το ελληνιστικό πρότυπο.

Sassanid helmet by Nickmard Khoey
Κράνος του Σασσανιδικού στρατού (photo by Nickmard Khoey)

Και στην οργάνωση του στρατού τους, Σασσανίδες και Βυζαντινοί, φρόντιζαν να «συμβαδίζουν». Το περσικό κράτος διαιρείτο σε διοικήσεις ανάλογες με τις βυζαντινές επαρχίες, οι οποίες διατηρούσαν ιδιαίτερα στρατιωτικά σώματα μέχρι την βασιλεία του Χοσρόη Α΄. Ο τελευταίος, στην προσπάθεια του να αποδυναμώσει τους τοπικούς διοικητές και να ενδυναμώσει την συνοριακή άμυνα του κράτους του, αφαίρεσε από αυτούς το μεγαλύτερο μέρος των στρατιωτικών τους δυνάμεων και το συγκέντρωσε σε τέσσερις περιφέρειες οι οποίες βρίσκονταν στις εσχατιές της αυτοκρατορίας. Σε αυτές συγκεντρώθηκε πλέον το μεγαλύτερο μέρος του στρατού: στην Μεσοποταμία (δυτικό σύνορο), στην Περσίδα (Φαρς, νότιο σύνορο), στην Αρεία-Μαργιανή (Χορασάν, ανατολικό σύνορο) και στην Ατροπατηνή Μηδία (βόρειο σύνορο). Επικεφαλής των περιφερειών τέθηκαν τέσσερις στρατιωτικοί κυβερνήτες, οι οποίοι προέρχονταν από το στενό περιβάλλον του Χοσρόη. Έτσι, ο ικανός Πέρσης βασιλέας αποδυνάμωσε ακόμη περισσότερο τους φεουδάρχες.

border conflicts 387-591

Το πολύπαθο  ρωμαιο-σασσανιδικό σύνορο κατά την Υστερη Αρχαιότητα, στο οποίο ο Σασσανιδικός στρατός έδωσε μερικές από τις φονικότερες μάχες του. Παρατηρείστε τη μονίμως διαμφισβητούμενη περιοχή της Αρμενίας.

Σχετικά με τους αριθμούς του στρατού, είναι βέβαιο ότι οι Σασσανίδες διατηρούσαν δυνάμεις ίσες με αυτές των Βυζαντινών για λόγους ισορροπίας, δηλαδή γύρω στους 300.000 άνδρες κατά τους 4ο-6ο αιώνες μ.Χ. Αυτό το γεγονός έπληττε το περσικό βασίλειο, επειδή οι πόροι και ο πληθυσμός του ήταν μικρότεροι από αυτούς του Βυζαντινού κράτους. Η στρατολόγηση στο σασσανιδικό κράτος ήταν αναγκαστικά μεγαλύτερη ποσοστιαία, γεγονός που καταπονούσε τον πληθυσμό και την οικονομία.
Το «Στρατηγικόν» (μεταγενέστερο βυζαντινό εγχειρίδιο τακτικής) μας πληροφορεί για την τάξη, την πειθαρχία και την φιλοπατρία που διέκρινε τους Πέρσες στρατιώτες.

Περικλής  Δεληγιάννης


ΠΗΓΕΣ

(1) Προκόπιος ο Καισαρεύς : ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ Ο ΛΟΓΟΣ (History of the Wars), with an English translation by H.B. Dewing, London 1914-1928.
(2) Μαυρίκιος: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΝ (Maurice’s Strategikon), transl. G.T. Dennis, Philadelphia 1984.
(3) THE CAMBRIDGE MEDIEVAL HISTORY, Volume IV-Part 1, 2nd edition, Cambridge 1966
(4) Wiesehöfer, Josef, ANCIENT PERSIA, New York 1996
(5) Edward Thomas, Early Sassanian inscriptions, seals and coins, London 1868.