sassanian
Αναπαράσταση Σασσανίδη ιππέα από τον Ardeshir Radpour. Παρατηρείστε τα κοινά στοιχεία του κράνους του με το υστερορωμαϊκό κράνος της περσικής ομάδας του άρθρου ΟΙ ΠΕΡΙΚΕΦΑΛΑΙΕΣ ΤΟΥ ΥΣΤΕΡΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΙΠΠΙΚΟΥ , κυρίως τα ενισχυμένα υπερόφρυα τόξα και τη σύνθετη κατασκευή. Οι Ρωμαίοι πρόσθεσαν παραγναθίδες στον αρχικό περσικό τύπο (Image courtesy of   Ardeshir  Radpour).

Οι Σασσανίδες υπήρξαν ένα περσικό ιερατικό γένος του Φαρς (Περσίδος) το οποίο το 224-226 μΧ ανέτρεψε τη δυναστεία των Πάρθων και κατέλαβε όλο το Παρθικό Βασίλειο μετατρέποντας το έτσι σε Σασσανιδικό. Η αυτοκρατορία των Σασσανιδών ήταν ισχυρότερη από την παρθική, στηριζόμενη σε έναν ισχυρό και πολυάριθμο στρατό. Με αυτόν τον τρόπο, οι Σασσανίδες αντιμετώπισαν με επιτυχία αρκετούς ισχυρούς εχθρούς στα σύνορα τους, κυρίως τους Κουσανούς, τους Ρωμαίους/Βυζαντινούς και τις Ουννικές φυλές, κυρίως τους επικίνδυνους Εφθαλίτες. Η αυτοκρατορία τους διατηρήθηκε έως τις αρχές του 7ου αιώνα, όταν ένας αυτοκαταστροφικός πόλεμος του βασιλιά Χοσρόη Β΄ εναντίον των Βυζαντινών επέφερε την εξάντληση της. Ετσι όταν οι στρατοί του Ισλάμ εμφανίσθηκαν στα δυτικά σύνορα του Σασσανιδικού Βασιλείου, αυτό ήταν σχεδόν ανίκανο να αποκρούσει τους εισβολείς. Εως το 649 μΧ, όλα τα σασσανιδικά εδάφη, εκτός της μικρής Δαϋλαμιτικής χώρας, κατέστησαν μουσουλμανικά και ο τελευταίος Σασσανίδης πρίγκηπας βρήκε καταφύγιο στην Κίνα της Δυναστείας Τανγκ. Εκεί η λαμπρή περσική δυναστεία έσβησε μακριά από την πατρίδα της. Αργότερα και οι Δαϋλαμίτες εξισλαμίσθηκαν.
Όπως και οι Πάρθοι προκάτοχοι τους, οι Σασσανίδες Πέρσες στηρίζονταν κυρίως στο ιππικό τους. Εντούτοις, δεν υπέπεσαν στο σφάλμα των πρώτων να εκμηδενίσουν τον ρόλο του πεζικού. Γενικά ο στρατός τους ήταν πιο επιθετικός και πιο αξιόμαχος από τον παρθικό.

sassanid empireΣασσανιδική  αυτοκρατορία


Την αιχμή του δόρατος αποτελούσε το βαρύ ιππικό (asavaran), στρατολογημένο από τους ανώτερους γαιοκτήμονες και δευτερευόντως από τους κατώτερους ευγενείς των επαρχιών (dekhan). Οι υπηρετούντες σε αυτό το σώμα υποχρεούνταν να εξοπλίζονται με δικά τους έξοδα και να εκστρατεύουν μαζί με τους εξαρτημένους ακολούθους τους. Ήταν στην πλειοψηφία τους ιππείς του κατάφρακτου τύπου ή «κλιβανάριοι» (Clibanarii) όπως τους αποκαλούσαν οι Ρωμαίοι μαζί με τον όρο «κατάφρακτοι». Ωστόσο ο όρος «κλιβανάριος» είναι ιρανικής προέλευσης ο οποίος πέρασε στους Ρωμαίους. Οι θώρακες των ιδίων και των αλόγων τους αποτελούνταν από πλάκες, φολίδες, αλυσοθωράκιση ή ενισχυμένο ύφασμα. Τα εξαιρετικά ιρανικά άλογα ήταν αρκετά δυνατά για να αντέχουν το βάρος της συνολικής θωράκισης (και αυτής του αναβάτη). Κύριο επιθετικό όπλο των κλιβαναρίων ήταν η μακριά λόγχη ιππικού kontos. Επικουρικά ήταν το ξίφος, το τόξο και το ρόπαλο. Κάθε φεουδάρχης έπρεπε να παρέχει από την περιοχή του έναν σταθερό αριθμό ιππέων στον στρατό. Ο κληρονόμος του, αν ήθελε να διατηρήσει τον πατρογονικό κλήρο, έπρεπε να υπηρετήσει και αυτός και οι ακόλουθοι του στο ιππικό. Ο Χοσρόης Α΄ προκειμένου να περιορίσει την δύναμη των μεγάλων γαιοκτημόνων οι οποίοι ήταν επικίνδυνοι για την εξουσία του, κατήργησε το παλαιό σύστημα δίνοντας στους κατώτερους αριστοκράτες (dekhan) τον κύριο ρόλο στο βαρύ ιππικό. Στο εξής, αυτοί στρατολογούντο ανεξάρτητα από τους φεουδάρχες και πληρώνονταν για τη στρατιωτική υπηρεσία τους. Έτσι ο Χοσρόης κατάφερε να ενισχύσει σημαντικά τον σασσανιδικό στρατό, ο οποίος περνούσε έως τότε φάση παρακμής.

rostam

Το 260 μΧ, ο σασσανιδικός στρατός  του  βασιλιά  Σαπωρ  πέτυχε μεγάλη νίκη κοντά στην Εδεσσα επί των λεγεώνων, αιχμαλωτίζοντας τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Βαλεριανό και 70.000 στρατιώτες του (αν και ο αριθμός τους παραδίδεται διογκωμένος). Ο Σαπώρ εγκατέστησε τους αιχμαλώτους στην Ελυμαϊδα και τη Σουσιανή (Χουζιστάν). Τίποτε δεν είναι γνωστό για την τύχη του Βαλεριανού ο οποίος μάλλον πέθανε στην αιχμαλωσία. Ο,τι απέμεινε είναι η μορφή του αιχμαλωτισμένου αυτοκράτορα που υποκλίνεται στον Σαπώρ, όπως απεικονίζεται στα ανάγλυφα στις βραχώδεις κλιτύες της Περσίδος, τα οποία σκαλίσθηκαν προς τιμήν των πολεμικών επιτευγμάτων του Σασσανίδη βασιλιά.

Το ελαφρύ ιππικό αποτελείτο κυρίως από ιπποτοξότες και λιγότερο από λογχοφόρους. Αντιστοιχούσαν δέκα ελαφροί ιππείς σε κάθε κλιβανάριο/κατάφρακτο. Τα άλογα τους δεν ήταν θωρακισμένα, αν και μερικοί ιπποτοξότες πολεμούσαν πάνω σε άλογα με θωράκιση, κατά αναλογία με την αντίστοιχη μονάδα του βυζαντινού ιππικού (Equites Sagittarii Clibanarii). Εκτός από τους Ιρανούς, το ελαφρύ ιππικό περιελάμβανε μεγάλες ομάδες συμμάχων και μισθοφόρων ιππέων από διάφορα έθνη εντός και πέριξ των σασσανιδικών συνόρων: Άραβες, Ούννους, Χιρανούς, Αρμενίους, Αλβανούς (του Καυκάσου). Περιελάμβανε επίσης Ιρανούς νομάδες οι οποίοι ήταν οι τελευταίοι απόγονοι των αρχαίων Σακών και Μασσαγετών. Πολλοί Άραβες προέρχονταν από το φύλο των Λαχμιδών το οποίο ζούσε στα δυτικά του σημερινού Ιράκ. Οι Σασσανίδες χρησιμοποιούσαν τους Λαχμίδες συμμάχους τους ως αντίβαρο στους γειτονικούς τους Γασσανίδες Άραβες της Συρίας, οι οποίοι ήταν υποστηρικτές των Βυζαντινών. Οι Ούννοι προέρχονταν από τα φύλα των Εφθαλιτών, Σαβείρων και Χιονιτών. Οι Αλβανοί ήταν έθνος της Παλαιοκαυκάσιας ομάδας και ζούσαν χονδρικά στο σημερινό Αζερμπαϊτζάν (στην ίδια εθνογλωσσική ομάδα ανήκαν οι Λαζοί και οι Ίβηρες που ζούσαν στην σύγχρονη Γεωργία).

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Αναπαράσταση Σασσανίδη καταφράκτου ιππέα (Source: Wikipedia).

Ιδιαίτερος λόγος πρέπει να γίνει για τους πολεμοχαρείς Δαϋλαμίτες (Daylami), ιθαγενή εξιρανισμένο λαό ο οποίος ζούσε στα όρη νότια της Κασπίας θάλασσας και αποτελούσε ένα ακαταμάχητο πεζικό στην υπηρεσία των Σασσανιδών. Αργότερα έγιναν οι σωματοφύλακες του Πέρση βασιλέα, υποκαθιστώντας τους «Αθανάτους» (βλ. στη συνέχεια). Μετά την κατάκτηση του Ιράν από τους Μουσουλμάνους, οι Δαϋλαμίτες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη Μέση Ανατολή και την Ινδία, δίνοντας συνεχώς άντρες για τις στρατιές του Ισλάμ, εν τέλει και δυναστείες.

Περικλής  Δεληγιάννης


ΣΥΝΕΧIZETAI ΣΤΟ Β΄ ΜΕΡΟΣ