Lepanto 1571

Η  ναυμαχία  της  Ναυπάκτου (1571) ήταν  μία  μεγάλη  νίκη  των  Αψβούργων  σε  βάρος  των  Οθωμανών  Τούρκων.

Τελικά  η  Ιωάννα  έμεινε  η  μόνη  διάδοχος  του  ισπανικού  θρόνου  και  η  ίδια  και  ο  Φίλιππος  έμειναν  οι  ουσιαστικοί  κύριοι  της  Ισπανικής  Αυτοκρατορίας  μετά  τον  θάνατο  της  Ισαβέλλας  το  1504  (ο  πατέρας  της,  Φερδινάνδος  της  Αραγωνίας,  δεν  είχε  επίσημα  δικαιώματα  στον  θρόνο  της  Καστίλης, δηλαδή  του  μεγαλύτερου  βασιλείου).  Ο  γιος  τους,  Κάρολος  των  Αψβούργων,  ο  μετέπειτα  Κάρολος  Ε΄,  έμελε  να  συγκεντρώσει  τη  μεγαλύτερη  κληρονομιά  θρόνων  και  εδαφών  στην  Ευρώπη.  Το  1506  ο  Φίλιππος  ο  Ωραίος  πέθανε  ενώ  το  1507  η  Ιωάννα  κρίθηκε  ανίκανη  να  κυβερνήσει  λόγω  ψυχικής  ασθένειας  και  απομακρύνθηκε  από  τον  θρόνο.  Ο  πατέρας  της,  Φερδινάνδος,  κυβέρνησε  την  Καστίλη  και  τη  δική  του  Αραγωνία  ως  αντιβασιλέας,  ώσπου  να  ενηλικιωθεί  ο  εγγονός  του  Κάρολος.  Τα  δύο  ‘ομόσπονδα’  ισπανικά  βασίλεια  παρέμεναν  επίσημα  διαχωρισμένα  ώσπου  ο  Κάρολος  τα  ένωσε  αργότερα  στο  βασίλειο  της  Ισπανίας  (1516).  Ετσι  οι  Αψβούργοι  απορρόφησαν  και  την  καστιλιανικη  δυναστεία  Τρασταμαρα  (τόσο  ο  Φερδινάνδος  όσο  και  η  Ισαβέλλα  ήταν  Καστιλιάνοι)  όπως  είχε  συμβεί  με  τη  δυναστεία  της  Βουργουνδίας.

Harquebusiers

Σύγχρονη  αναπαράσταση  αρκεβουζιοφόρων  του  πρώτου  μισού  του  17ου  αι.  (source:  Adrian G Vzon)

Ο  Κάρολος  είχε  κληρονομήσει  από  τον  πατέρα  του  Φίλιππο  και  τις  Κάτω  Χώρες  τις  οποίες  ο  Μαξιμιλιανός  Α΄  διατήρησε  για  τον  εγγονό  του  δια  μέσου  της  αντιβασίλισσας  κόρης  του,  Μαργαρίτας.  Το  1515  ο  Κάρολος  ενηλικιώθηκε  και  οι  Κάτω  Χώρες  ήταν  οι  πρώτες  που  πέρασαν  υπό  την  εξουσία  του.  Τον  επόμενο  χρόνο  πέθανε  ο  παππούς  του  Φερδινάνδος  και  έτσι  η  Αραγωνία-Καστίλη  αλλά  και  οι  υπερπόντιες  ισπανικές  αποικίες  πέρασαν  επίσης  υπό  την  άμεση  εξουσία  του.  Όπως  είδαμε,  τότε  ο  Κάρολος  ένωσε  επίσημα  τα  δύο  βασίλεια.  Στην  Ισπανία  έμεινε  γνωστός  ως  Κάρολος  Α΄  ενώ  γενικά  είναι  γνωστός  με  τον  γερμανικό-αυστριακό  αυτοκρατορικό  όνομα  του:  Κάρολος  Ε΄.  Μαζί  με  την  Αραγωνία  κληρονόμησε  τις  ιταλικές  κτήσεις  της,  ενώ  μία  παλαιότερη  επιγαμία  είχε  φέρει  υπό  Αψβουργικό  έλεγχο  και  το  ιταλικό  δουκάτο  του  Μιλάνου,  στη  βόρεια  Ιταλία.

Το  1580  ο  Φίλιππος  Β΄  της  Ισπανίας,  γιος  του  Καρόλου  Ε,  προσάρτησε  και  την  Πορτογαλία μαζί με την αποικιακή Αυτοκρατορία της  λόγω  των  δικαιωμάτων  του  στον  θρόνο  της  από  τη  μητέρα  του,  Ισαβέλλα  της  Πορτογαλίας.  Η  αγγλική  άποψη  ότι  οι  Πορτογάλοι  μισούσαν  τον  Αψβούργο  βασιλιά  τους,  δεν  ισχύει  επειδή  όταν  το  1589  ο  γνωστός  Αγγλος  κουρσάρος-πειρατής  Φρανσις  Ντρέηκ  επιχείρησε  με  μία  ναυτική  εκστρατεία  να  εγκαταστήσει  στον  πορτογαλικό  θρόνο  τον  δον  Αντόνιο,  έναν  γόνο  της  πορτογαλικής  δυναστείας  και  διεκδικητή  του  θρόνου,  ο  πορτογαλικός  λαός  δεν  τον  υποστήριξε  μένοντας  πιστός  στον  Φίλιππο.  Τελικά  ο  αγγλικός  στόλος  υποχώρησε  με  τρομακτικές  απώλειες  και  ο  Ντρέηκ  ο  οποίος  είχε  επιμείνει  για  την  εκστρατεία,  τιμωρήθηκε  από  την  Αγγλίδα  βασίλισσα  Ελισάβετ. Οι  εκτεταμένες  πορτογαλικές  αποικίες  ανά  τον  πλανήτη  προστέθηκαν  σε  αυτές  της  Ισπανίας,  όμως  τα  δύο  βασίλεια  δεν  ενώθηκαν  ποτέ επίσημα  και  το  1640  η  Πορτογαλία  ανέκτησε  την  αυτοτέλεια  της.  Περί  το  1590-1640 ο  ανεπίσημος  όρος  «Βασίλειο  της  Ιβηρίας» χρησιμοποιείτο  για  το ηνωμένο  βασίλειο  Ισπανίας-Πορτογαλίας.  Όμως  το  1640  χάθηκε  η  ευκαιρία  να  επιτευχθεί  η  πολιτική  ένωση  όλης  της  Ιβηρικής  σε  ένα  κράτος.  Αν  δεν  είχε  χαθεί,  σήμερα  δεν  θα  υπήρχαν  ‘Ισπανοί’  και ‘Πορτογάλοι’  αλλά  μόνο  ‘Ιβηρες’.

charles  v

Ο  Αψβούργος  αυτοκράτορας  Κάρολος  Ε΄  έφιππος  κατά  τη  διάρκεια  μιας  μάχης. Η  πανοπλία  αφορούσε  μάλλον  εικαστικές  αναπαραστάσεις  και  επίσημες  τελετές  και  όχι  ουσιαστική  χρήση.  Αντίθετα  η  πιστολοθήκη  στη  σέλα  ήταν  ‘ουσιαστική’  παρότι  ο  Κάρολος  και  οποιοσδήποτε  άλλος  μονάρχης  της  εποχής  δεν  πολεμούσε  ο  ίδιος.

Αγία  Ρωμαϊκή  Αυτοκρατορία

            Ο  Αψβούργος  Μαξιμιλιανός  Α΄,  αυτοκράτορας  της  Αγίας  Ρωμαϊκής  Αυτοκρατορίας,  πέθανε  το  1519  και  έτσι  ο  πιθανότερος  και  «άτυπα  δικαιωματικός»  διάδοχος  στον  θρόνο  της  εν  λόγω  γερμανικής  αυτοκρατορίας  ήταν  ο  εγγονός  του,  Κάρολος  της  Ισπανίας.  Ωστόσο  η  διαδοχή  δεν  ήταν  καθόλου  βέβαιη,  επειδή  ο  αυτοκράτορας  εκλεγόταν  από  τη  Συνέλευση  των  Εκλεκτόρων  της  Αυτοκρατορικής  Δίαιτας  (Βουλής)  το  οποίο  αποτελείτο  από  τρεις  κληρικούς  εκλέκτορες  (τους  Αρχιεπισκόπους  του  Μάιντς,  των  Τρεβήρων  και  της  Κολωνίας)  και  τέσσερις  προσωρινούς  κοσμικούς  Πρίγκηπες  εκλέκτορες  (τους  Δούκα  της  Σαξονίας,  Κόμη  του  Παλατινάτου  Ρηνανίας,  και  βασιλιά  της  Βοημίας).  Η  Συνέλευση  των  Εκλεκτόρων  αποφάσιζε  μαζί  με  τον  αυτοκράτορα  για  τη  διαδοχή.  Το  1519  ο  Μαξιμιλιανός  είχε  αρχίσει  τις  διαπραγματεύσεις  με  τους  εκλέκτορες  για  τη  διαδοχή  του  από  τον  εγγονό  του  Κάρολο,  έτσι  ώστε  αυτός  να  γίνει  αυτοκράτορας  μετά  τον  θάνατο  του  και  ταυτόχρονα  ο  γερμανικός  αυτοκρατορικός  θρόνος  να  παραμείνει  στους  Αψβούργους  οι  οποίοι  τον  κατείχαν  ήδη  80  χρόνια.

Όμως  ο  Μαξιμιλιανός  δεν  τους  είχε  πείσει  και  ο  αιφνίδιος  θάνατος  του  τον  επόμενο  χρόνο  έφερε  τον  Κάρολο  της  Ισπανίας  σε  πολύ  δύσκολη  θέση  επειδή  δύο  από  τους  επίδοξους  ανταγωνιστές  του  για  τον  θρόνο  ήταν  οι  βασιλείς  Φραγκίσκος  Α΄  της  Γαλλίας  και  Ερρίκος  Η΄  της  Αγγλίας.  Αυτό  συνέβαινε  επειδή  οποιοσδήποτε  καθολικός  βασιλιάς  μπορούσε  να  διεκδικήσει  τον  θρόνο  της  Αγίας  Ρωμαϊκής  Αυτοκρατορίας  επειδή  παρότι  ήταν  ουσιαστικά  γερμανική  αυτοκρατορία,  επίσημα  θεωρείτο  ότι  ήταν  η  συνέχεια  της  αρχαίας  Ρωμαϊκής  επειδή  είχε  ιδρυθεί  ακριβώς  ως  αντίβαρο  στην  πραγματική  συνέχεια  της  τελευταίας,  δηλαδή  την  Ανατολική  Ρωμαϊκή/Βυζαντινή  η  οποία  δεν  υπήρχε  πλέον  από  το  1453.  Μετά  από  μεγάλους  κόπους,  έξοδα  και  παλινδρομήσεις,  ο  Κάρολος  τελικά  κατάφερε  να  κερδίσει  την  εκλογή  του  στον  θρόνο  το  1519,  κυρίως  χάρη  στη  δωροδοκία  των  εκλεκτόρων  και  στην  ευρεία  προπαγάνδα  του.  Εξαγόρασε  αρκετούς  εκλέκτορες  με  μεγάλα  ποσά,  αρκετά  από  τα  οποία  δανείσθηκε  από  την  περίφημη  οικογένεια  τραπεζιτών  Φούγγερ  του  Αουγκσμπουργκ  (στη  συγκεκριμένη  περίπτωση  από  τον  Γιακομπ  Φούγγερ).  Ετσι  ο  Κάρολος  κατέστη  ο  αυτοκράτορας  Κάρολος  Ε΄  με  την  οποία  ονομασία  έμεινε  γνωστός  στην  Ιστορία.

mounted-harquebuzier-and-lancer1

Τύποι  ιππέων  των  Αψβουργικών  στρατών  του  16ου  αι:  αρκεβουζιοφόρος  (αριστερά)  και  λογχοφόρος (δεξιά) ως  μετεξέλιξη  του  μεσαιωνικού  ιππότη. Σύντομα  ο  λογχοφόρος  εγκατέλειψε  την  πανοπλία  (πίνακας  των  Φ. και Λ.  Φουνκεν).

Αμερική

Αυτό  που  οι  ιστορικοί  ξεχνούν  σχεδόν  πάντα  είναι  ότι  το  1550,  ο  Κάρολος  Ε  των  Αψβούργων  δεν  ήταν  μόνο  ο  κάτοχος  αρκετών  από  τους  σημαντικότερους  ευρωπαϊκούς  θρόνους,  αλλά  και  ο  εν  δυνάμει  αυτοκράτορας  των  Αζτέκων  και  των  Ινκας  και  επικυρίαρχος  των  Μάγιας,  των  Τλαξκαλανών,  των  Τσίμπτσα  και  άλλων  πολιτισμένων  Ινδιάνων.  Το  1521,  δύο  χρόνια  μετά  την  ανάληψη  του  Γερμανικού  Αυτοκρατορικού  θρόνου  από  τον  Κάρολο,  ο  Κορτές  κατέστρεψε  οριστικά  την  Αζτεκική  Αυτοκρατορία  και  σύντομα  τα  25.000.000  κατοίκων  του  Οροπέδιου  του  Μεξικού  πέρασαν  στον  ισπανικό  αψβουργικό  έλεγχο,  αν  και  τις  επόμενες  δεκαετίες  οι  περισσότεροι  πέθαναν  από  τις  ασθένειες  που  έφεραν  οι  Ευρωπαίοι.  Εως  το  1540  οι  Πιθαρρο  και  Αλμάγκρο  κατέστρεψαν  σταδιακά  την  Αυτοκρατορία  των  Ινκας  φέρνοντας  τα  15-20.000.000  κατοίκους  της  επίσης  υπό  την  ισπανική  αψβουργική  εξουσία.  Προηγουμένως,  οι  Ισπανοί  είχαν  προσαρτήσει  και  το  βασίλειο  των  Τσιμτσα  (Μουίσκα)  στην  Κολομβία.  Επίσης  έως  το  1550  οι  Ισπανοί  Κονκισταδόρες  είχαν  προσαρτήσει  τις  περισσότερες  πόλεις-κράτη  των  Μάγιας  με  τα  επίσης  πολλά  εκατομμύρια  κατοίκων  τους.  Τα  θύματα  των  Ινδιάνων  των  Ανδεων  και  των  Μάγιας  λόγω  των  ευρωπαϊκών  ασθενειών  ήταν  ομοίως  αμέτρητα  κατά  τις  επόμενες  δεκαετίες.

Προκειμένου  να  κατανοήσουμε  τους  πληθυσμούς  που  πέρασαν  υπό  την  Αψβουργική  εξουσία  στην  Αμερική  το  1521-1550  (συνολικά  άνω  των  50.000.000  σύμφωνα  με  τους  υπολογισμούς  του  τμήματος  Ανθρωπολογίας  του  Πανεπιστημίου  της  Πόλης  του  Μεξικού  και  του  Ιστορικού  τμήματος  του  Πανεπιστημίου  Λίμα),  αρκεί  να  αναφερθεί  ότι  ο  πληθυσμός  της  μητροπολιτικής  Ισπανίας  της  εποχής  ήταν  περίπου  10.000.000.  Και  μετά  τη  βασιλεία  του  Καρόλου,  οι  αδίστακτοι  Κονκισταδόρες  συνέχισαν  να  προσαρτούν  τεράστιες  εκτάσεις  της  Αμερικής  επεκτείνοντας  ακόμη  περισσότερο  την  τριηπειρωτική  αυτοκρατορία  των  Αψβούργων.

Επίλογος 

Το  1556  ο  Κάρολος  Ε  επέλεξε  να  παραιτηθεί  από  κάθε  εξουσία  που  κατείχε.  Στον  θρόνο  της  Ισπανίας  τον  διαδέχθηκε  ο  γιος  του  και  στους  θρόνους  της  Αυστρίας  και  της  Αγίας  Ρωμαϊκής  Αυτοκρατορίας  ο  αδελφός  του,  διατηρώντας  αυτές  τις  αυτοκρατορίες  για  τους  Αψβούργους.  Το  1558,  ο  καταπονημένος  Κάρολος  πέθανε  από  ελονοσία  στην  Ισπανία.

Ετσι  οι  Αψβούργοι  από  μάλλον  ασήμαντοι  αριστοκράτες  της  Βόρειας  Ελβετίας  εξελίχθηκαν  σε  μία  από  τις  ισχυρότερες  οικογένειες  μοναρχών  της  Παγκόσμιας  Ιστορίας.  Λίγες  δυναστείες  είχαν  ανάλογη  πορεία,  όπως  για  παράδειγμα  η  Μογγολική  δυναστεία  που  ίδρυσε  ο  Τζένγκις  Χαν  (και  σε  πολύ  μικρότερο  χρονικό  διάστημα).

Όμως  η  επιτυχία  των  Αψβούργων  επέφερε  τον  φθόνο  και  τον  φόβο  των  γειτόνων  τους,  περισσότερο  της  Γαλλίας.  Η  τελευταία  φαινόταν  γεωπολιτικά  και  γεωστρατηγικά  περικυκλωμένη  από  τις  αψβουργικές  κτήσεις,  όμως  δεν  ήταν  τόσο  εύκολος  αντίπαλος  όσο  φαίνεται  στον  χάρτη,  λόγω  του  μεγάλου  πληθυσμού  της.  Εως  τους  πρόσφατους  αιώνες,  η  Γαλλία  ήταν  η  πιο  πυκνοκατοικημένη  χώρα  της  Ευρώπης,  και  αυτό  το  χαρακτηριστικό  της  κατά  τον  16ο  αιώνα  την  καθιστούσε  ικανή  όχι  μόνο  να  ανταπεξέρχεται  στην  περικύκλωση  των  Αψβούργων  αλλά  να  είναι  εκείνη  η  οποία  τους  ασκούσε  πίεση.  Το  δεύτερο  μισό  του  επόμενου  αιώνα  (17ου)  η  Γαλλία  υποσκέλισε  την  Ισπανία  ως  το  ισχυρότερο  ευρωπαϊκό  κράτος.  Επίσης  η  Αγγλία  από  τα  μέσα  περίπου  του  16ου  αιώνα  προκάλεσε  σοβαρά  προβλήματα  στην  Ισπανία  με  τη  δράση  των  «γενναίων  κουρσάρων»  της  (Ντρέηκ,  Φρόμπισερ,  Χώκινς  κ.α.)  οι  οποίοι  στην  πραγματικότητα  δεν  ήταν  τίποτα  άλλο  από  κοινοί  πειρατές.  Αργότερα  οι  Αγγλοι  δήλωναν  υπερήφανοι  για  την  καταστροφή  της  Ισπανικής  Αρμάδας  το  1588  –  η  οποία  στην  πραγματικότητα  καταστράφηκε  όχι  από  αυτούς  αλλά  από  τις    καιρικές  συνθήκες  –,  χωρίς  βέβαια  να  παρατηρούν  ότι  οι  συνολικές  απώλειες  για  τους  ίδιους  το  ίδιο  έτος  και  κατά  την  αγγλική  επίθεση  αντιποίνων  στην  Ιβηρική  το  1589  ήταν  μεγαλύτερες  από  εκείνες  των  Ισπανών.

Ενας  άλλος  επίμονος  εχθρός  των  Αψβούργων  ήταν  μία  μουσουλμανική  αυτοκρατορία,  η  οθωμανική.  Η  σύγκρουση  των  Αψβουργικών  αυτοκρατοριών  με  τους  Τούρκους  υπήρξε  παροιμιώδης,  διενεργούμενη  σε  κολοσσιαία  κλίμακα  και  καταλήγοντας  στη  μεγαλύτερη  ναυμαχία  της  Παγκόσμιας  ιστορίας  (Ναυμαχία  της  Ναυπάκτου  1571)  και  στις  δύο  οθωμανικές  επιθέσεις  στην  Αψβουργική  μητρόπολη  Βιέννη  (1529  και  1683)  –  δύο  από  τις  μεγαλύτερες  επιχειρήσεις  της  Παγκόσμιας  Ιστορίας.  Και  στις  τρεις  αυτές  μεγάλες  μάχες,  οι  Αψβούργοι  (Ισπανοί  και  Αυστριακοί)  βγήκαν  νικητές  συντρίβοντας  μαζί  με  τους  άλλους  χριστιανούς  συμμάχους  τους  τον  τουρκικό  στρατό  και  στόλο  και  σώζοντας  την  Ευρώπη  από  την  τουρκική  λαίλαπα.

Περικλής  Δεληγιάννης

Alatriste movie

Σκηνή  μάχης  μεταξύ  λογχοφόρων  του  1ου  μισού του  17ου  αι.