tercio

Ένα  ισπανικό  τέρσιο  του  17ου αι  (σχηματισμός  μάχης)  σε  σύγχρονη  απεικόνιση  (copyright:  Desperta    Ferro).  Ο  Ισπανικός  στρατός  ήταν  ο  ισχυρότερος  ευρωπαϊκός  στρατός  του  16ου  αιώνα έως τα  μέσα  του  17ου αι,  ανήκοντας  στους  Αψβούργους.

.

Ο  Κάρολος  ο  Ε΄  των  Αψβούργων  υπήρξε  ο  ισχυρότερος  Ευρωπαίος  μονάρχης  του  πρώτου  μισού  του  16ου  αιώνα.  Η  οικογένεια/δυναστεία  των  Αψβούργων  κατόρθωσε  να  επεκτείνει  ραγδαία  τα  εδάφη  της  και  να  εξελιχθεί  ενδεχομένως  στην  ισχυρότερη  δυναστεία  που  πέρασε  ποτέ  από  τους  θρόνους  της  Ευρώπης  με  ένα  μοναδικό  τρόπο:  όχι  τόσο  χάριν  σε  πολέμους  και  κατακτήσεις  αλλά  κυρίως  μέσω  δυναστικών  γάμων  και  επιλογής  συζύγων  για  τους  γόνους  της,  οι  οποίες  θα  χαρακτηρίζονταν  σήμερα  ως  «πολύφερνοι  νύφες».  Μόνο  που  η  προίκα  τους  δεν  αφορούσε  απλά  οικονομική  ισχύ  αλλά  θρόνους,  βασίλεια  και  τους  θησαυρούς  που  τα  συνόδευαν.  Αυτή  όμως  η  τακτική  και  πολιτική  της  Αψβουργικής  δυναστείας  δεν  μειώνει  ούτε  στο  ελάχιστο  την  ισχύ  του  Αυστριακού-Αψβουργικού  στρατού  της  αυτοκρατορίας  της,  ο  οποίος  ήταν  ένας  από  τους  ισχυρότερους  που  γνώρισε  η  Ευρωπαϊκή  Ιστορία.  Προκειμένου  να  διατηρηθεί  αυτή  η  αχανής  αυτοκρατορία,  έπρεπε  να  υποστηρίζεται  από  στρατιωτικές  δυνάμεις  ανάλογου  επιπέδου.  Κατά  την  εποχή  στην  οποία  αναφέρεται  το  παρόν  άρθρο,  οι  Αψβούργοι  δεν  ήλεγχαν  μόνο  τον  Αυστριακό  στρατό,  αλλά  μία  «πλειάδα»  στρατιωτικών  δυνάμεων  της  Ευρώπης  και  έναν  αυτοκρατορικό  στρατό  ισχυρότερο  από  τον  Αυστριακό:  τον  Ισπανικό,  όπως  θα  δούμε  στη  συνέχεια.

Harquebusier by Francisco Galiano

Σύγχρονη  αναπαράσταση  αρκεβουζιοφόρου  του  πρώτου  μισού  του  17ου  αι.  (copyright Francisco Galiano).

            Το  1550  ο  Αψβούργος  μονάρχης  Κάρολος  Ε΄  είχε  υπό  την  άμεση  εξουσία  του  την  Ισπανία,  την  Αυστρία  και  τις  εξαρτήσεις  της  (περιαυστριακά  δουκάτα,  Βοημία,  Σιλεσία,  Τρανσυλβανία,  Βανάτο  και  το  υπόλοιπο  της  Ουγγαρίας  και  Κροατίας),  τις  Κάτω  Χώρες,  την  Κομητεία  της  Βουργουνδίας,  σχεδόν  όλα  τα  μεγάλα  νησιά  της  Δυτικής  Μεσογείου,  τη  Νότια  Ιταλία,  το  Μιλάνο,  τις  Φιλιππίνες,  τις  Αυτοκρατορίες  των  Ινκας  και  των  Αζτέκων,  τις  περισσότερες  πόλεις-κράτη  των  Μάγιας,  τα  πλούσια  βασίλεια  των  Τσίμπτσα  και  της  Τλαξκάλα  και  όλες  τις  μικρότερες  κτήσεις  της  Ισπανίας  ανά  τον  κόσμο.  Επίσης  ήταν  ο  αυτοκράτορας  της  Αγίας  Ρωμαϊκής  Αυτοκρατορίας  της  Γερμανίας.

Ουσιαστικά  η  αυτοκρατορία  του  δημιουργήθηκε  από  τη  συγκέντρωση  των  κληρονομιών  των  βασιλικών  δυναστειών  των  Αψβούργων,  Βαλουά-Βουργουνδίας  και  Τρασταμαρα  (Αραγωνιας-Καστίλης).  Όπως  έχει  ειπωθεί  σωστά  από  έναν  ποιητή  για  τη  συγκεκριμένη  πολιτική  των  Αψβούργων  και  της  κοιτίδας  τους,  Αυστρίας:  «Αφησε  άλλους  να  κάνουν  τους  πολέμους/  εσύ  ευτυχισμένη  Αυστρία  κάνε  γάμους/  επειδή  ότι  ο  Αρης  παρέχει  στους  άλλους  (μονάρχες)/  εσένα  σου  το  παρέχει  η  Αφροδίτη».

Παρότι  ο  Κάρολος  Ε΄  δέχθηκε  ισχυρές  πιέσεις  από  άλλους  ζηλόφθονες  Ευρωπαίους  μονάρχες  κατόρθωσε  τελικά  να  μετατρέψει  την  ήδη  ισχυρή  Αψβουργική  μοναρχία  σε  μία  «παγκόσμια  αυτοκρατορία»  η  οποία  ήλεγχε  για  δεκαετίες  μεγάλο  τμήμα  της  Ευρώπης,  μερικές  από  τις  πλέον  πολιτισμένες  περιοχές  της,  και  τις  ισπανικές  αποικίες  ανά  τον  πλανήτη,  όντας  μία  αυτοκρατορία  όπου  ο  ήλιος  δεν  έδυε  ποτέ.

Habsburg_Map_1547

Χάρτης  των  κτήσεων  του  Αψβούργου  αυτοκράτορα  Καρόλου  Ε΄  στην  Ευρώπη  το  1547  (με  πράσινο  χρωμα).  Εκτός  από  αυτές,  του  ανήκαν  και  οι  κτήσεις  της  Ισπανίας  στην  Αμερική,  στις  Φιλιππίνες  κ.α.  Επίσης  ο  Κάρολος    ήταν  αυτοκράτορας  της  Αγίας  Ρωμαϊκής  Αυτοκρατορίας  η  οποία  δεν  σημειώνεται  εδώ  με  πράσινο  επειδή  δεν  ανήκε  στις  άμεσες  κτήσεις  του,  όντας  στην  ουσία  μία  συνομοσπονδία  ανεξάρτητων  κρατών.  Όμως  ήταν  ο  επικεφαλής  τους  και  επηρέαζε  την  εξωτερική  πολιτική  τους.

ΤΑ    ΣΤΑΔΙΑ    ΤΗΣ  ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ

Ο  Αυστριακός  πυρήνας  και  η  Γερμανία

Οι  πρώτοι  Αψβούργοι  του  11ου  αι  μ.Χ.  ήταν  Σουήβοι  Γερμανοί  αριστοκράτες  από  τη  σύγχρονη  Βόρεια  Ελβετία.  Το  φρούριο  Αψμπουργκ  από  το  οποίο  πήραν  το  όνομα  τους,  κτίστηκε  το  1020.  Μεταγενέστεροι  ισχυρισμοί  ότι  σχετίζονταν  γενεαλογικά  με  τη  βασιλική  οικογένεια  ή  αριστοκράτες  των  Οστρογότθων  που  κατέφυγαν  στην  περιοχή  βόρεια  των  Αλπεων  όταν  ο  Βυζαντινός  στρατός  του  Ιουστινιανού  κατέστρεψε  το  βασίλειο  τους  στην  Ιταλία  (6ος  αι.  μ.Χ.)  δεν  έχουν  ιστορική  βάση  (αν  και  αυτός  ο  ισχυρισμός  φαίνεται  να  ισχύει  για  μερικές  άλλες  αυστριακές  οικογένειες).  Κατά  τους  13ο-14ο  αιώνες,  οι  Αψβούργοι  απέκτησαν  με  αυτοκρατορικές  παραχωρήσεις,  επιγαμίες  και  επέκταση  σε  βάρος  των  Σλάβων,  μία  μεγάλη  επικράτεια  στα  ΝΑ  της  ‘Αγίας  Ρωμαϊκής  Αυτοκρατορίας  του  Γερμανικού  έθνους’,  αποκτώντας  το  Αρχιδουκάτο  της  Αυστρίας  («Ανατολικό  Κράτος»  όπως  είναι  η  έννοια  της  λέξης,  σε  σχέση  με  την  υπόλοιπη  Γερμανία).  Η  Βιέννη  κατέστη  το  ορμητήριο  τους.  Ετσι  οι  (Πρωτο-)Ελβετοί  Αψβούργοι  κατέστησαν  οι  ιδρυτές  του  Αυστριακού  έθνους.  Ταυτόχρονα  ή  λίγο  αργότερα  απέκτησαν  ή  ίδρυσαν  και  τα  δουκάτα  της  Καρινθίας,  της  Στυρίας,  του  Τυρόλο  και  της  Καρνιόλης  τα  οποία  μαζί  με  το  Αρχιδουκάτο  κατέστησαν  ο  Αψβουργικός  εδαφικός  πυρήνας.

Λόγω  της  δυνατότητας  επέκτασης  τους  προς  τα  ΝΑ,  οι  Αψβούργοι  απέκτησαν  πλούτο  και  ισχύ  επηρεάζοντας  όλο  και  περισσότερο  τα  πολιτικά  πράγματα  στην  Αγία  Ρωμαϊκή  Αυτοκρατορία.  Τελικά  το  1438  ο  Αψβούργος  Αρχιδούκας  πέτυχε  την  εκλογή  του  στον  θρόνο  της.  Οι  Αψβούργοι  δεν  τον  αφήσαν  ουσιαστικά  ποτέ  έως  την  κατάργηση  της  Αυτοκρατορίας  από  τον  Ναπολέοντα  το  1806,  εκτός  από  ένα  μικρό  διάλειμμα  κατά  τα  έτη  1740-45.

Βουργουνδία

Το  έτος  1369  ο  Γάλλος  βασιλιάς  Κάρολος  πάντρεψε  τον  αδελφό  του  Φίλιππο  τον  Τολμηρό  με  τη  Μαργαρίτα  Νταμπιέρ,  μοναχοκόρη  και  κληρονόμο  του  Λουδοβίκου,  Κόμη  της  Φλάνδρας,  της  Αρτεσίας  και  της  Παλατίνης  Βουργουνδίας  (γνωστής  και  ως  Franche  Comté).  Με  αυτό  το  γάμο,  οι  Γάλλοι  ήλπιζαν  στην  πολυπόθητη  επέκταση  των  συνόρων  τους  προς  τα  δυτικά,  έως  τον  Ρήνο  όπως  ήταν  το  απώτερο  σχέδιο  τους.  Πράγματι,  όταν  ο  Λουδοβίκος  των  Βουργουνδών  πέθανε  το  1384,  τα  εδάφη  του  πέρασαν  στην  εξουσία  του  γαμβρού  του,  Φιλίππου.  Ο  Γάλλος  βασιλιάς  Κάρολος  είχε  επίσης  προικίσει  τον  αδελφό  του  παραχωρώντας  του  νωρίτερα  τη  Γαλλική  Βουργουνδία,  όμως  είχε  υποπέσει  σε  σφάλμα.  Ο  αδελφός  του  αντί  να  συμπλεύσει  με  τη  Γαλλία,  ένωσε  τις  δύο  Βουργουνδίες  και  ίδρυσε  μία  νέα  Βουργουνδική  δυναστεία,  ανταγωνιστική  της  γαλλικής.

pikemen

Οι  λογχοφόροι  συνιστούσαν  τον  μαχητικό  πυρήνα  ενός  τέρσιο (σύγχρονη  αναπαράσταση).

Εδώ  πρέπει  να  τονισθεί  ότι  οι  ισχυρισμοί  των  Γάλλων  ότι  η  Βουργουνδία  θα  έπρεπε  δικαιωματικά  να  ανήκει  στη  Γαλλία  δεν  έχουν  βάση:  οι  πολιτειακές  απαρχές  της  Γαλλίας/Φραγκίας  (France)  βρίσκονται  στο  γερμανικό  φύλο  των  Φράγκων  οι  οποίοι  κατέκτησαν  μεγάλο  μέρος  της  Ρωμαϊκής  Γαλατίας,  ενώ  οι  απαρχές  της  Βουργουνδίας  βρίσκονται  στο  επίσης  γερμανικό  φύλο  των  Βουργουνδών  οι  οποίοι  κατέκτησαν  σχεδόν  ταυτόχρονα  ένα  μέρος  της  ίδιας  περιοχής.  Αργότερα  οι  Φράγκοι  προσάρτησαν  βίαια  το  βασίλειο  των  Βουργουνδών  αλλά  η  Βουργουνδία  δεν  έχασε  την  ιδιαίτερη  ταυτότητα  της,  σαφώς  διαχωρισμένη  από  τη  φραγκική/γαλλική,  παρά  μόνο  κατά  τους  τελευταίους  αιώνες.

Η  νέα  Βουργουνδία  του  Φιλίππου  και  του  γιου  του,  Φιλίππου  του  Καλού,  γνώρισε  σημαντική  εδαφική  επέκταση  χάρη  στους  δυναστικούς  γάμους  και  τις  πολιτικές  συγκυρίες.  Ο  Φίλιππος  ο  Καλός  κληρονόμησε  από  τον  πατέρα  του  και  τη  μητέρα  του  την  ενωμένη  πλέον  Βουργουνδία  και  τα  δουκάτα  της  Φλάνδρας,  Ρετέλ  Αρτουά  και  Νεβέρ,  ενώ  ο  ίδιος  προσάρτησε  τα  δουκάτα  της  Βραβάντης,  του  Λουξεμβούργου,  του  Λιμβούργου  και  τις  κομητείες  της  Ζηλανδίας,  της  Ολλανδίας,  του  Αινώ  και  του  Ναμύρ.  Ο  γιος  του,  Κάρολος  ο  Τολμηρός,  υπήρξε  ο  πιο  δραστήριος  Βουργουνδός  δούκας  διενεργώντας  πλέον  επεκτατικούς  πολέμους.  Αφού  ανακατέλαβε  το  δουκάτο  του  Λιμβούργου,  έπειτα  κατέκτησε  την  Επισκοπή-Πριγκηπάτο  της  Λιέγης,  και  την  πλούσια  Λωρραίνη  το  1475.  Ετσι  ο  Κάρολος  δημιούργησε  ένα  Βουργουνδικό  βασίλειο  πραγματικά  ανταγωνιστικό  της  Γαλλίας  η  οποία  ανησυχούσε  από  τις  εξελίξεις.  Ωστόσο  ο  θάνατος  του  ικανότατου  Καρόλου  κατά  την  πολιορκία  της  Νανσύ  το  1477  υπήρξε  ένα  σωτήριο  γεγονός  για  τους  Γάλλους  οι  οποίοι  έσπευσαν  αμέσως  να  καταλάβουν  το  Δουκάτο  της  Βουργουνδίας  (Γαλλική  Βουργουνδία)  το  οποίο  ο  βασιλιάς  τους  Κάρολος  είχε  παραχωρήσει  στον  αδελφό  του  Φίλιππο  τον  Τολμηρό,  και  ταυτόχρονα  να  εισβάλλουν  στις  βουργουνδικές  Κάτω  Χώρες.  Ταυτόχρονα  η  Λιέγη  και  το  Δουκάτο  της  Ζελρ  επαναστάτησαν  και  εκδίωξαν  τις  βουργουνδικές  φρουρές.

Η  διάδοχος  του  νεκρού  Καρόλου,  Μαρία,  βλέποντας  το  ασταθές  Βουργουνδικό  κράτος  της  να  διαλύεται,  δεν  είχε  άλλη  επιλογή  από  να  νυμφευθεί  τον  Αύγουστο  του  1477  έναν  γόνο  των  μεγάλων  ανταγωνιστών  της  Γαλλίας,  των  Αψβούργων.  Νυμφεύθηκε  τον  Μαξιμιλιανό,  ο  οποίος  έμελε  αργότερα  να  καταστεί  ο  Αυστριακός  Αρχιδούκας  και  κυρίως  Γερμανός  αυτοκράτορας  Μαξιμιλιανός  Α΄.  Ετσι  οι  Αψβούργοι  απορρόφησαν  τη  Βουργουνδική  δυναστεία  και  έθεσαν  υπό  τον  έλεγχο  τους  τις  πλούσιες  κτήσεις  της,  τις  οποίες  ο  Μαξιμιλιανός  κατόρθωσε  να  διατηρήσει  κυρίως  μέσω  της  διπλωματίας.  Όμως  δεν  κατάφερε  να  ανακτήσει  το  Δουκάτο  της  Βουργουνδίας  παρότι  ο  στρατός  του  νίκησε  τον  γαλλικό  στρατό  κατά  τον  αψβουργο-γαλλικό  πόλεμο  ο  οποίος  ακολούθησε.  Από  τότε  η  Γαλλία  κατέστη  ο  μεγαλύτερος  εχθρός  των  Αψβούργων  για  αιώνες.  Ο  παροιμιώδης  ανταγωνισμός  τους  επέφερε  αρκετούς  μεγάλους  πολέμους.

jacob_de_gheyn_-_wapenhandelinge_4_thumb

Οι  αρκεβουζιοφόροι  συνιστούσαν  σημαντικό  σώμα  των  Αψβουργικών  στρατών  του  16ου  αιώνα.

Ιβηρική    χερσόνησος

Εως  το  1469,  η  Ιβηρική    χερσόνησος  διαιρείτο  στα  εξής  βασίλεια:  το  μεγάλο  βασίλειο  της  Καστίλης  στο  κέντρο,  εκείνο  της  Πορτογαλίας  στα  δυτικά  και  εκείνο  της  Αραγωνίας  (Αραγώνος)  στα  ανατολικά.  Το  τελευταίο  περιελάμβανε  επίσης  και  τη  Βαλένθια,  τις  Βαλεαρίδες,  τη  Μάλτα  αλλά  και  τη  μισή  περίπου  έκταση  της  σύγχρονης  Ιταλίας:  τη  Σαρδηνία,  τη  Σικελία  και  την  Κάτω  Ιταλία.  Στα  ΒΑ  της  Ιβηρικής  υπήρχε  το  μικρό  βασίλειο  της  Ναβάρρας  ενώ  στα  ΝΑ  υπήρχε  το  Εμιράτο  της  Γρανάδας,  το  τελευταίο  υπόλειμμα  της  μουσουλμανικής  κυριαρχίας  στην  Ιβηρική.

Το  1469  η  Καστίλη  και  η  Αραγωνία  ενώθηκαν  δια  του  γάμου  των  μοναρχών  τους,  Ισαβέλλας  της  Καστιλης  και  Φερδινάνδου  Τρασταμάρα  της  Αραγωνίας,  ιδρύοντας  ουσιαστικά  τη  σύγχρονη  Ισπανία.  Το  συγκεκριμένο  βασιλικό  ζεύγος  υπήρξε  ένα  από  τα  πιο  επιτυχημένα  της  Παγκόσμιας  Ιστορίας,  με  την  Ισαβέλλα  να  έχει  όχι  μόνο  έναν  ισότιμο  ρόλο  με  τον  σύζυγο  της  (πράγμα  όχι  σύνηθες  για  την  εποχή)  αλλά  ουσιαστικά  πιο  ενεργό.  Το  σωτήριο  έτος  1492  ήταν  ίσως  το  σημαντικότερο  της  βασιλείας  τους,  επειδή  κατά  τη  διάρκεια  του  οι  Αραβοβέρβεροι  διώχτηκαν  οριστικά  από  την  Ιβηρική  με  την  ισπανική  προσάρτηση  της  Γρανάδας  το  1492  και  ο  σταλμένος  από  τους  δύο  βασιλείς  Κολόμβος  ανακάλυψε  την  Αμερική.  Τα  πλούτη  και  οι  πόροι  που  έρευσαν  από  τις  κατακτήσεις  στην  Αμερική  και  η  ενοποίηση  της  Ιβηρικής  (εκτός  από  την  Πορτογαλία  και  τη  Ναβάρρα)  κατέστησαν  σταδιακά  την  Αραγωνία-Καστίλη  (Ισπανία)  το  ισχυρότερο  βασίλειο  της  Ευρώπης.

Η  Γαλλία  λειτούργησε  και  πάλι  ως  μοχλός  για  την  επέκταση  των  Αψβούργων  στην  Ισπανία,  όταν  συγκρούσθηκε  με  τη  δεύτερη  για  τον  έλεγχο  του  βασιλείου  της  Νεάπολης  (Κάτω  Ιταλία)  επειδή  η  πρώτη  αμφισβητούσε  τα  Αραγωνικά  δικαιώματα  σε  αυτό.  Η  Ισπανία  βρήκε  πρόθυμο  σύμμαχο  στους  αντιγαλλικούς  Αψβούργους  και  μία  συμμαχία  συνήφθη  ανάμεσα  στα  δύο  μέρη  έτσι  ώστε  από  κοινού  να  απωθήσουν  τη  γαλλική  πίεση  στην  ισπανική  Ιταλία  και  στην  αψβουργική  Ολλανδία.  Ετσι  ο  Αψβούργος  Φίλιππος  ο  Ωραίος,  γιος  του  προαναφερόμενου  αυτοκράτορα  Μαξιμιλιανού  Α΄  νυμφεύθηκε  την  Ιωάννα  των  Τρασταμαρα  (κόρη  των  βασιλέων  Ισαβέλλας  και  Φερδινάνδου)  ενώ  ο  Ιωάννης  (Χουάν)  Τρασταμαρα  της  ισπανικής  δυναστείας  νυμφεύθηκε  την  κόρη  του  Μαξιμιλιανού,  Μαργαρίτα  της  Αυστρίας.  Η  προίκα  που  έλαβε  ο  Φίλιππος  από  τον  πατέρα  του  ήταν  οι  αψβουργικές  Κάτω  Χώρες  (περίπου  Ολλανδία,  Βέλγιο  καιΛουξεμβούργο).

.

Περικλής    Δεληγιάννης

.

Η    ΣΥΝΕΧΕΙΑ  ΣΤΟ  Β΄  ΜΕΡΟΣ (επόμενο  άρθρο)

.