Kalka-River

Το  μαρτύριο  των  Κιεβανών  αιχμαλώτων  μετά  την  αιχμαλώτιση  τους  στον  ποταμό  Κάλκα,  σε  συγχρονο πίνακα.

.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ  ΑΠΟ  ΤΟ  Α΄ ΜΕΡΟΣ

            Η  κύρια  διαφωνία  των  Ρώσων  πριγκήπων  έγγυτο  στο  αν  θα  έπρεπε  να  περάσουν  στην  αριστερή  όχθη  του  Δνείπερου,  δηλαδή  να  βαδίσουν  στην  ανοικτή  στέπα.  Αρκετοί  πίστευαν  ότι  δεν  έπρεπε  να  το  πράξουν  προκειμένου  να  μη  δώσουν  τη  μάχη  σε  πεδίο  άριστο  για  τη  δράση  του  μογγολικού  ιππικού.  Παρότι  επικράτησε  η  αντίθετη  άποψη,  οι  πρώτοι  αποδείχθηκαν  οι  πιο  συνετοί.  Πράγματι,  ο  Σουμποτάι  και  ο  Τζεμπε  σκόπευαν  να  παρασύρουν  τον  ρωσικό  στρατό  βαθιά  στη  στέπα,  να  τον  περικυκλώσουν  εκεί  και  να  τον  καταστρέψουν.  Όταν  οι  Ρώσο-Κουμάνοι  είχαν  βαδίσει  αρκετά  στη  στέπα,  οι  Μογγόλοι  άρχισαν  να  φθείρουν  τον  ογκώδη  στρατό  τους  με  αιφνίδιες  φονικές  επιθέσεις  μικρών  τμημάτων  τους.

            Στις  31  Μαϊου  του  1223,  ο  συμμαχικός  στρατός  έφθασε  στην  περιοχή  του  ποταμού  Καλκα,  του  οποίου  η  θέση  παραμενει  άγνωστη.  Ωστόσο  πιστεύεται  ότι  πρόκειται  για  τον  σύγχρονο  μικρό  ποταμό  Καλτσίκ  της  ανατολικής  Ουκρανίας,  ο  οποίος  χύνεται  στην  Αζοφική  θάλασσα.  Οι  Μογγόλοι  βρίσκονταν  πλέον  πολύ  κοντά  και  οι  Ρώσοι  συγκρούσθηκαν  με  την  εμπροσθοφυλακή  τους  την  οποία  απώθησαν.  Μετά  από  αυτήν  την  πρώτη  επιτυχία,  οι  σύμμαχοι  πρίγκηπες  συσκέφθηκαν  σε  πολεμικό  συμβούλιο  σχετικά  με  το  αν  έπρεπε  να  προχωρήσουν  περισσότερο  ή  να  παραμείνουν  εκεί  και  να  ετοιμασθούν  για  άμυνα.  Ηταν  το  πλέον  θυελλώδες  συμβούλιο,  με  έντονες  διαφωνίες  και  αντιπαραθέσεις.  Τελικά  οι  πρίγκηπες  δεν  συμφώνησαν.  Ο  επιθετικός  Μστισλαβ  της  Γαλικίας  διέβη  με  το  σώμα  του  τον  ποταμό  Κάλκα,  μαζί  με  τον  υποτελή  του  Ντανίλο  της  Βολυνίας,  αποφασισμένοι  να  συνεχίσουν  μόνοι  τους  την  προέλαση.  Σύντομα  τους  ακολούθησε  ο  Μστισλαβ  του  Τσερνίγκοφ  με  το  δικό  του  στράτευμα.  Μπροστά  από  το  Γαλικιανό-Βολυνιανό  στράτευμα  προήλαυναν  οι  Κουμάνοι  ιππείς  οι  οποίοι  επίσης  επέμεναν  υπέρ  της  προέλασης,  θέλοντας  να  απαλλάξουν  την  πατρίδα  τους  από  την  παρουσία  των  Μογγόλων  εισβολέων.  Οι  Κουμάνοι  δρούσαν  ως  εμπροσθοφυλακή  του  συμμαχικού  στρατού.

            Ωστόσο  ο  συμμαχικός  στρατός  είχε  διασπασθεί,  με  το  πολυάριθμο  σώμα  του  Κιέβου  να  έχει  μείνει  πίσω  αφού  ο  δικός  του  πρίγκηπας  Μστισλαβ  είχε  αρνηθεί  να  ακολουθήσει  την  προέλαση.  Όμως  και  ανάμεσα  στα  προελαύοντα  σώματα  είχαν  δημιουργηθεί  μεγάλα  κενά.  Αυτή  ήταν  η  ευκαιρία  που  ανέμενε  υπομονετικά  ο  Σουμποτάι.  Διέταξε  αμέσως  την  επίθεση  των  φονικών  ιππέων  του,  οι  οποίοι  έως  τότε  υποχωρούσαν  προσποιητά  προκειμένου  να  παρασύρουν  τους  σύμμαχους  στην  παγίδα  τους.

battle kalka

Χάρτης  της  μάχης. 

Υπόμνημα:  γκρίζο  χρώμα:  Μογγόλοι.  Κόκκινο  χρώμα:  Σύμμαχοι.  1=  Κιεβανοί,  2=  Τσερνιγκοφιανοί & Σμολενσκιανοί,  3=Βολυνιανοί  και  Γαλικιανοί,  4=  Κιπτσάκ/Κουμάνοι.

Ο  Σουμποτάι  Μπαχατούρ  διοικούσε  το  δεξιό  μογγολικό  κέρας  υπερκέρασης  και  ο  Τζέμπε  Νογιόν  το  αριστερό.

.

            Οι  Κιπτσάκ  που  τους  ακολουθούσαν  κατά  πόδας  ήταν  τα  πρώτα  θύματα  τους.  Οι  Μογγόλοι  έκαναν  αιφνίδια  μεταβολή  και  τους  επιτέθηκαν  εκμηδενίζοντας  τους  με  τοξεύματα  και  λόγχες.  Οι  Μογγόλοι  επιτέθηκαν  στους  συμμαχους  με  σχηματισμούς  υπερκέρασης: το  κεντρικό  τμήμα  της  παράταξης  τους  επιτέθηκε  στους  Κουμάνους  και  έπειτα  στους  Ρώσους  κατά  μετωπο,  ενώ  οι  δύο  πτέρυγες  εκετελούσαν ταυτόχρονα  πλευρικούς  ελιγμούς  υπερκέρασης.  στη  συγκεκριμένη  μάχη,  ο  Σουμποτάι  διοικούσε  το  δεξιό  κέρας  και  ο  Τζεμπε  το  αριστερό.  Ετσι  η  μογγολική  επίθεση  έμοιαζε  με  μία  τεράστια  λαβίδα  που  εναγκάλιζε  τον  εχθρό  και  κατάστρεφε  ένα  προς  ένα  τα  τμήματα  του.  Ελάχιστοι  εχθρικοί  στρατοί  γλύτωναν  από  τις  συγκεκριμένες  υψηλές  τακτικές  των  Μογγόλων.   Αφού  συνέτριψαν  τους  Κουμάνους,  οι  Ταταροι  κάλπασαν  ουρλιάζοντας  εναντίον  της  γαλικιανής-βολυνιανής  εμπροσθοφυλακής  που  αποτελείτο  από  τους  Βολυνιανούς  του  Ντανίλο.  Ο  γενναίος  Ντανίλο  κάλπασε  στην  πρώτη  γραμμή  μαζί  με  τους  βοεβόδες  Σεμεν  Ολύεβιτς  και  Βασίλκο  Γκαβρίλοβιτς  για  να  συγκρατήσει  τη  μογγολική  επίθεση.  Όμως  τραυματίσθηκε  στο  στήθος  ενώ  ο  Βασίλκο  σκοτώθηκε  από  λόγχη.  Ο  Μστισλαβ  Νεμόυ  που  ακολουθούσε  με  τους  υπόλοιπους  Βολυνιανούς,  ρίχθηκε  στη  μάχη  για  να  σώσει  τους  συντρόφους  του  αλλά  οι  άνδρες  του  σαρώθηκαν  από  τα  μογγολικά  βέλη.  Σύντομα  οι  επιζώντες  Βολυνιανοί  πλαγιοκοπήθηκαν  και  περικυκλώθηκαν.

            Όταν  ο  Μστισλαβ  ο  οποίος  ακολουθούσε  με  τους  δικούς  του  Γαλικιανούς,  αντιλήφθηκε  την  παγίδα,  έδωσε  εντολή  να  σταματήσει  η  προέλαση,  να  σηκωθούν  τα  λάβαρα  ψηλά  και  να  ετοιμασθούν  όλοι  για  μάχη.  Όμως  ήταν  πολύ  αργά.  Οι  επιζώντες  Κιπτσάκ  που  κάλπαζαν  για  να  γλυτώσουν  από  τη  σφαγή,  προκάλεσαν  σύγχυση  στους  Γαλικιανούς  οι  οποίοι  σε  κάθε  περίπτωση  δεν  προλάβαιναν  να  συνταχθούν.  Ο  Ολεγκ  του  Κουρσκ  ο  οποίος  οδηγούσε  την  εμπροσθοφυλακή  του  σώματος  του  Τσερνίγκοφ  το  οποίο  ακολουθούσε  σε  απόσταση,  έσπευσε  με  τους  άνδρες  του  για  να  ενισχύσει  τους  Γαλικιανούς-Βολυνιανούς.  Όμως  δεν  κατάφερε  να  ανατρέψει  την  κατάσταση.  Μετά  από  σύντομη  και  αιματηρή  σύρραξη,  οι  Βολυνιανοί,  Γαλικιανοί  και  Τσερνιγκοφιανοί  Ρώσοι  υπέκυψαν  στη  μογγολική  ορμητικότητα  και  άρχισαν  να  υποχωρούν  προς  τον  ποταμό  Κάλκα  έχοντας  βαρύτατες  απώλειες.  Ουσιαστικά  την  ίδια  διπλή  τακτική  της  προσποιητής  υποχώρησης  και  της  αστραπιαιας  αντεπίθεσης  υπερκέρασης  και  περικύκλωσης,  εφάρμοσαν  και  οι  Σελτζούκοι  Τούρκοι  σε  βάρος  των  Βυζαντινων  στη  μάχη  του  Ματζικερτ (1071).

            Οι  Κιεβανοί  υπό  τον  συνετό  ηγεμόνα  τους  Μστισλαβ  Ρομανόβιτς,  οι  οποίοι  δεν  είχαν  διαβεί  τον  ποταμό,  παρακολουθούσαν  με  αγωνία  τη  μάχη.  Πρόλαβαν  μόνο  να  οπλισθούν  και  να  ετοιμασθούν  για  μάχη  όταν  οι  Μογγόλοι  διάβηκαν  τον  Κάλκα  και  κάλπασαν  εναντίον  τους.  Ήταν  πολύ  αργά  πια  για  να  αντεπιτεθούν  στους  νικητές  και  το  μόνο  που  επιδίωξαν  ήταν  να  υποχωρήσουν  συντεταγμένα  υπό  την  αμυντική  κάλυψη  των  αμαξών  της  εφοδιοπομπής  τους.  Ο  Σουμποτάι  έστειλε  αμέσως  τους  υπαρχους  του  Τεσουκ  χαν  και  Τσιγκίρκ  χαν  να  αποκόψουν  την  υποχώρηση  τους,  ενώ  ο  ίδιος  και  ο  Τζεμπε  συνέχισαν  την  καταδίωξη  των  ηττημένων  Ρώσων.  Οι  επιζώντες  Γαλικιανοί-Βολυνιανοί  υποχωρούσαν  στα  δυτικά  προς  τον  Δνείπερο  όπου  βρίσκονταν  τα  πλοιάρια  τους  και  η  σωτηρία.  Αντίθετα  οι  Τσερνογκοφιανοί  προτίμησαν  να  υποχωρήσουν  στα  βόρεια  προς  τη  χώρα  τους  η  οποία  συνόρευε  απευθείας  με  τη  στέπα  των  Κουμάνων  όπου  βρίσκονταν.  Ωστόσο  δεν  τα  κατάφεραν.  Οι  Μογγόλοι  ανέκοψαν  την  υποχώρηση  τους  και  τους  σφαγίασαν  μαζί  με  τον  ηγεμόνα  τους  Μστισλαβ  και  τον  γιο  του.  Οι  μόνοι  επιζώντες  από  αυτό  το  ρωσικό  σώμα  ήταν  1.000  περίπου  άνδρες  του  Σμολένσκ  υπό  τον  ικανό  πρίγκηπα  τους  Βλαδίμηρο,  οι  οποίοι  υποχώρησαν  προς  τα  βορειοδυτικά  φθάνοντας  τελικά  εξουθενωμένοι  στον  Δνείπερο  όπου  κατόρθωσαν  να  αποκρούσουν  τους  διώκτες  τους.  Το  ίδιο  κατόρθωσαν  και  οι  επιζώντες  Γαλικιανοί-Βολυνιανοί  οι  οποίοι  διασώθηκαν  στα  πλοιάρια  τους.  Ο  πρίγκηπας  τους  Μστισλαβ  κινδύνεψε  μέχρι  την  τελευταία  στιγμή  να  σκοτωθεί  από  τους  Μογγόλους,  από  τους  οποίους  διέφυγε  κωπηλατώντας  στον  Δνείπερο.

Russian cataphracts

Ρώσοι  κατάφρακτοι (credit:  Osprey  publishing).

.

            Στο  μεταξύ  οι  πολιορκούμενοι  Κιεβανοί  προσπαθούσαν  να  διασπάσουν  τον  μογγολικό  κλοιό  με  γενναίες  αλλά  αποτυχημένες  εξόδους.  Μερικές  μικρές  ομάδες  που  προσπάθησαν  να  διαφύγουν  προσεκτικά,  σαρώθηκαν  από  τους  Μογγόλους  ακροβολιστές  τοξότες.  Ταυτόχρονα  οι  Μογγόλοι  έκαναν  κι  εκείνοι  εφόδους  για  να  συντρίψουν  τους  Κιεβανούς.  Τρεις  ημέρες  αργότερα,  ο  Σουμποτάι  ο  οποίος  επέστρεψε  από  τις  επιχειρήσεις  καταδίωξης,  πρότεινε  στον  Μστισλαβ  του  Κιέβου  να  τους  αφήσει  να  φύγουν  με  αντάλλαγμα  πλούσια  λύτρα.  Ο  Κιεβανός  ηγεμόνας  δεν  είχε  άλλη  επιλογή  καθώς  τα  απόθεματα  πόσιμου  νερού  είχαν  ήδη  τελειώσει.  Δέχθηκε  την  πρόταση  του  Μογγόλου  στρατηγού,  αλλά  όταν  οι  Κιεβανοί  βγήκαν  έξω  από  την  αμυντική  οχύρωση  τους,  ο  πρώτος  αθέτησε  την  υπόσχεση  του  και  οι  άνδρες  του  σκότωσαν  πολλούς  Ρώσους  και  αιχμαλώτισαν  τους  περισσότερους  επιζώντες.  Αυτή  ήταν  η  εκδίκηση  του  Σουμποτάι  για  τον  φόνο  των  Μογγόλων  απεσταλμένων  στα  νότια  του  Κιέβου.  Ο  στρατηγός  επιφύλαξε  άγρια  εκδίκηση  έναντι  του  Μστισλαβ  και  των  άλλων  Κιεβανών  πριγκηπων  που  είχε  αιχμαλωτίσει.  Οι  άνδρες  του  τους  έδεσαν,  τους  στοίβαξαν  σε  σωρό  και  τοποθέτησαν  πάνω  τους  μία  βαριά  εξέδρα  από  κορμούς  δένδρων.  Ο  Σουμποτάι,  ο  Τζεμπε  και  οι  άλλοι  Μογγόλοι  επιτελείς  γευμάτισαν  και  διασκέδασαν  πίνοντας  πάνω  στην  εξέδρα  ενώ  οι  Κιεβανοί  πρίγκηπες  πέθαιναν  ένας  προς  ένας  από  ασφυξία.

            Ωστόσο  και  οι  Μογόλοι  είχαν  αρκετούς  νεκρούς  λόγω  της  γενναίας  ρωσικής  αντίστασης.  Ετσι  ο  Σουμποτάι  ο  οποίος  δεν  σκόπευε  εξάλλου  να  επιτεθεί  ακόμη  στη  Ρωσία,  διέταξε  την  οπισθοχώρηση  του  στρατού  του  στην  ανατολική  όχθη  του  Βόλγα.  Από  εκεί  διέταξε  την  επιστροφή  του  στρατεύματος  του  στην  κεντρική  Ασία,  όπου  συνάντησε  τον  Τζένγκις  Χαν  και  το  μογγολικό  αυτοκρατορικό  επιτελείο  του  στις  όχθες  του  μεγάλου  ποταμού  Συρ  Νταρυά.  Εκεί  έδωσε  πλήρη  αναφορά  στον  Τζένγκις  για  τα  αποτελέσματα  της  εκστρατείας  του,  κερδίζοντας  τα  εύσημα  του  μεγάλου  Μογγόλου  κατακτητή.  Ο  Σουμποτάι  υπήρξε  ένας  από  τους  ικανότερους  Μογγόλους  στρατηγούς  όλων  των  εποχών.

            Σύμφωνα  με  τη  ρωσική  παράδοση,  το  90  %  των  Ρώσων  και  Κουμάνων  πολεμιστών  σκοτώθηκαν  στη  μάχη  του  Κάλκα  και  στις  επακόλουθες  καταδιώξεις  και  συγκρούσεις.  Αυτό  το  ποσοστό   είναι  μάλλον  πραγματικό  κυρίως  λόγω  της  συνήθειας  των Μογγόλων  να  εξοντώνουν  επιτόπου  ολόκληρο  τον  ηττημένο  εχθρικό  στρατό  και  να  μην  κρατούν  αιχμαλώτους (εκτός  από  τους  αριστοκράτες  που  ήθελαν  να  τους  εκμεταλλευθούν  για  να  εξασφαλίσουν  λύτρα).   Συνεπώς, οι  επιζώντες  Ρώσοι  δεν  υπερέβαιναν  τους  8.000.   Από  τους  τρεις  ηγεμόνες  Μστισλαβ,  οι  δύο  σκοτώθηκαν,  μαζί  με  δέκα  Ρώσους  πρίγκηπες.  Διασώθηκε  μόνο  ο  Μστισλαβ  ο  Γενναίος  της  Γαλικίας,  ο  οποίος  ήταν  ωστόσο  ο  κύριος  υπεύθυνος  για  την  ήττα.  Αντίθετα  ο  Κιεβανός  Μστισλαβ  ο  οποίος  επέμενε  σταθερά  υπέρ  μίας  προσεκτικής  στρατηγικής  έναντι  των  πανούργων  Μογγόλων,  έχασε  τη  ζωή  του.  Οι  Μογγόλοι  είχαν  ανεξακρίβωτο  αριθμό  νεκρών  αλλά  οπωσδήποτε  σημαντικό.

.

Περικλής  Δεληγιάννης

.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Fennell,  John:  The  Crisis  of  Medieval  Russia  1200-1304.  London  and  New  York,  1983.
  • Gabriel,  Richard:  Subotai  The  Valiant:  Genghis  Khan’s  Greatest  General,  2004.
  • Jackson,  Peter:  The  Mongols  and  the  West,  1221–1410.  Pearson  Education  Limited,  2005.