8Γερμανοί στρατιώτες στην ΕΣΣΔ. Η απόφαση του Χίτλερ να εισβάλει στην ΕΣΣΔ το 1941, ήταν ένα από τα χειρότερα λάθη του.

.

Π. Δεληγιάννης

.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ  ΑΠΟ  ΤΟ  Α΄ ΜΕΡΟΣ

.

Σε  αυτή  την  κρίσιμη  στιγμή  για  τη  RAF,  ο  Χίτλερ  αποφάσισε  την  αλλαγή  του  στόχου  των  βομβαρδισμών  –  όπως  έχει  υποτεθεί,  με  αφορμή  την  εμφάνιση  βρετανικών  βομβαρδιστικών  πάνω  από  το  Βερολίνο.  Η  επιλογή  του  ήταν  πράγματι  εσφαλμένη,  όμως  λίγοι  έχουν  αναρωτηθεί  κατά  πόσο  ο  Χίτλερ  γνώριζε  την  τραγική  κατάσταση  της  βρετανικής  αεροπορίας.  Κατά  τον  Β΄  Παγκόσμιο  πόλεμο,  ανεξάρτητα  από  τη  σφοδρότητα  των  βομβαρδισμών,  ήταν  πολύ  δύσκολο  για  τους  αντιμαχόμενους  να  εξακριβώσουν  τις  βλάβες  που  κατάφεραν  στον  αντίπαλο  (ακόμη  και  αν  ήλεγχαν  τον  εναέριο  χώρο),  οι  οποίες  μπορούσαν  να  είναι  και  πολύ  μικρές.

Αυτό  που  γνώριζε  ο  Χίτλερ  ήταν  ότι  οι  γερμανικές  απώλειες  ήταν  τρομακτικές  και  δεν  μπορούσε  να  συνεχίσει  να  «αναλώνει»  αλόγιστα  τα  πολύτιμα  πληρώματα  και  αεροσκάφη  της  Luftwaffe,  χωρίς  να  εξακριβώνει  τις  ζημίες  που  κατάφερε  στις  εγκαταστάσεις  και  στο  δυναμικό  της  RAF.  Κανένας  εμπόλεμος  δεν  ανακοινώνει  στον  εχθρό  τις  απώλειες  του,  αντίθετα  προσπαθεί  να  τον  παραπλανήσει.  Εξάλλου  ο  Χίτλερ  ήταν  απογοητευμένος  από  την  έμπρακτη  διάψευση  στον  βρετανικό  εναέριο  χώρο,  της  αρχικής  πομπώδους  διαβεβαίωσης  του  Γκέρινγκ.

Σε  αυτή  τη  στιγμή  αμηχανίας  για  το  γερμανικό  επιτελείο,  πολλά  μέλη  του  εκτιμούσαν  ότι  θα  ήταν  προτιμότερο  η  Luftwaffe  να  πλήξει  το  βρετανικό  ηθικό  με  επιθέσεις  στις  πόλεις,  μία  θεώρηση  την  οποία  ο  Χίτλερ  εφάρμοσε.  Όμως  η  επιλογή  του  αποδείχθηκε  εσφαλμένη:  η  RAF  επιβίωσε  και  το  ηθικό  των  Αγγλων  πολιτών  δεν  πλήγηκε  σοβαρά,  όπως  δεν  πλήγηκε  και  το  ηθικό  των  Γερμανών  πολιτών  από  τους  πολύ  σφοδρότερους  βομβαρδισμούς  των  πόλεων  τους  από  βαρύτερα  συμμαχικά  βομβαρδιστικά  (1942-1945).  Η  αναμφίβολα  λανθασμένη  επιλογή  του  Χίτλερ  εφαρμόσθηκε  από  τους  ίδιους  τους  Σύμμαχους  σε  πολλαπλάσιο  βαθμό  κατά  το  1942-1945.

17

Ο Χίτλερ παρασημοφορεί παιδιά-μάχιμους, λίγο πριν το τέλος στο Βερολίνο (Μάρτιος 1945). Η ευθύνη του Χίτλερ για την εκατόμβη του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, επηρέασε αρνητικά την άποψη των ιστορικών για τις στρατηγικές ικανότητες του.

.

Άλλο  υποθετικό  «μοιραίο  λάθος»  του  Χίτλερ  συνέβη  κατά  την  προέλαση  των  δυνάμεων  του  προς  τη  Μόσχα  (Αύγουστος  1941).  Σύμφωνα  με  την  άποψη  πολλών  επικριτών  του,  ο  Χίτλερ  ανησύχησε  χωρίς  λόγο  για  την  καθυστέρηση  της  προέλασης  των  δύο  πτερύγων  του  γερμανικού  στρατού  (βόρεια  και  νότια),  ενώ  η  Ομάδα  Στρατιών  «Κέντρο»  προήλαυνε  ακάθεκτη  στη  Μόσχα  έχοντας  εκμηδενίσει  τις  αντίπαλες  στρατιές.  Προκειμένου  να  αντιμετωπίσει  τον  κίνδυνο,  απέσπασε  τα  περισσότερα  άρματα  του  γερμανικού  κέντρου  και  τα  έστειλε  να  ενισχύσουν  τις  Ομάδες  Στρατιών  «Βορράς»  και  «Νότος».  Ο  στρατηγός  Γκουντέριαν  οδήγησε  μία  ισχυρή  στρατιά  Πάντσερ  (Panzergruppe)  σε  τοξοειδή  ελιγμό  στα  ανατολικά  του  Κιέβου,  αιχμαλωτίζοντας  τον  Σεπτέμβριο  σχεδόν  το  σύνολο  τριών  σοβιετικών  στρατιών,  όταν  τις  έθεσε  ανάμεσα  σε  εκείνη  και  στη  νότια  γερμανική  Ομάδα  Στρατιών.

Οι  Γερμανοί  αιχμαλώτισαν  περίπου  670.000  Σοβιετικούς  σε αυτήν τη  μεγαλύτερη  περικύκλωση  και  εξουδετέρωση  στρατευμάτων  του  πολέμου,  όμως  μεταπολεμικά  μερικοί  Γερμανοί  στρατηγοί  ισχυρίσθηκαν  ότι  τότε  ο  Χίτλερ  διέπραξε  «μοιραίο  λάθος»,  επειδή  έχασε  την  ευκαιρία  να  κατάλαβει  τη  Μόσχα  προτιμώντας  τον  κυκλωτικό  ελιγμό.  Ισως  οι  γερμανικές  δυνάμεις  να  είχαν  κυριεύσει  τη  Μόσχα,  αν  και  αυτό δεν  είναι  βεβαιότητα  όπως  θεωρείται  συνήθως:  ο  Ναπολέων  και  οι  Γάλλοι  του  είχαν  «πικρή  πείρα»  από  τη  συντριβή  τους  το  1812,  εκστρατεύοντας  στη  Μόσχα.  Ο  Χίτλερ  δεν  λησμόνησε  τη  συντριβή  της  Ναπολεόντειας  γαλλογερμανικής  «Μεγάλης  Στρατιάς».  Οσο  για  το  «μοιραίο  λάθος»  του  κυκλωτικού  ελιγμού  στον  Νότο,  μπορεί  να  θεωρηθεί  λάθος  η  αιχμαλώτιση  670.000  εχθρών?  Αν  ο  Χίτλερ  δεν  τον  διενεργούσε,  θα  κατηγορείτο  μεταπολεμικά  ότι  έχασε  τον  πόλεμο  επειδή  επέτρεψε  σε  670.000  Σοβιετικούς  να  διασωθούν  ανενόχλητοι,  όπως  κατηγορήθηκε  για  τη  διαφυγή  των  Βρετανών  από  τη  Δουνκέρκη.

Είναι  αξιοσημείωτο  ότι  τον  Σεπτέμβριο  του  1941,  οι  Γερμανοί  είχαν  εξουδετερώσει  το  1/3  του  πολυάνθρωπου  Κόκκινου  Στρατού  κυρίως  με  τις  συγκεκριμένες  αποφάσεις του  Χίτλερ.  Επιπρόσθετα,  οι  θεωρητικοί  του  πολέμου  τονίζουν  πάντα  ότι  η  πρώτη  επιδίωξη  σε  έναν  πόλεμο  πρέπει  να  είναι  η  καταστροφή  του  εχθρικού  στρατού,  δηλαδή  ακριβώς  ό,τι  έπραξε  ο  τελευταίος.  Μετά  την  καταστροφή  του  εχθρού,  ο  νικητής  μπορεί  να  καταλάβει  όποια  περιοχή  ή  πόλη  επιθυμεί μεταξύ των οποίων και την εχθρική πρωτεύουσα.  Επίσης  η  προστασία  των  πλευρών  ενός  προελαύνοντος  στρατεύματος  (για  την  οποία  μερίμνησε  ο  Χίτλερ  στην  περίπτωση  της  Ομάδας  Στρατιών  «Κέντρο»),  είναι  ζωτική  προκειμένου  να  μην  καταστραφεί  από  πλευρικές  εχθρικές  αντεπιθέσεις  όπως  έχει  συμβεί  συχνά  στην  Παγκόσμια  Ιστορία.

Τέλος,  ο  Χίτλερ  έχει  λάβει  τα  εύσημα  των  περισσότερων  στρατιωτικών  ειδικών  για  την  εντολή  του  στις  δυνάμεις  του,  να  «μην  υποχωρήσουν  ούτε  σπιθαμή»  έναντι  της  Χειμερινής  Αντεπίθεσης  των  Σοβιετικών  ενώπιον  της  Μόσχας  (χειμώνας  1941-42).  Χάρη  σε  αυτήν  την  εντολή,  οι  Γερμανοί  απέφυγαν  την  τραγική  τύχη  της  Ναπολεόντειας  στρατιάς.

13

Επίθεση σοβιετικού πεζικού στις γερμανικές γραμμές. Η επιτυχής διαταγή του Χίτλερ στις δυνάμεις του να μην υποχωρήσουν ούτε σπιθαμή κατά τη σοβιετική Χειμερινή Αντεπίθεση (1941-42), έσωσε τη Βέρμαχτ από την τραγική τύχη της Στρατιάς του Ναπολέοντα (1812).

.

Η  έκταση  του  παρόντος  άρθρου  δεν  επιτρέπει  τη  διερεύνηση  όλων  των  «μοιραίων  στρατηγικών  λαθών»  που  έχουν  αποδοθεί  στον  Χίτλερ  και  εξάλλου  δεν  επιχειρείται  η  πλήρης  ανασκευή  αυτής  της  θεώρησης,  επειδή  μερικά  ήταν  πραγματικά  λάθη.  Όμως  δεν  ήταν  αποφασιστικά  για  την  απώλεια  του  πολέμου  –  μία  εμφανής  διαπίστωση  αν  συγκριθούν  με  τα  αντίστοιχα  «μοιραία  λάθη»  των  Συμμάχων,  οι  οποίοι  κέρδισαν  τον  πόλεμο.

Για  παράδειγμα,  η  απόφαση  του  Χίτλερ  να  μην  αποσύρει  τη  στρατιά  του  από  το  Στάλινγκραντ  η  οποία  κατέληξε  στην  αιχμαλώτιση  της,  ήταν  πραγματικό  λάθος.  Όμως  δεν  ήταν  μεγαλύτερο  λάθος  από  τις  «πρωτόγονες»  στρατηγικά  και  ασυντόνιστες  σοβιετικές  αντεπιθέσεις  κατά  τον  πρώτο  μήνα  της  επιχείρησης  Μπαρμπαρόσα,  και  τις  απαράδεκτες  απόψεις  του  Στάλιν  για  επίθεση  σε  όλο  το  μέτωπο  (αντί  να  επικεντρωθεί  σε  ένα  σημείο  του  για  τη  δημιουργία  ρήγματος),  οι  οποίες  κόστισαν  ανυπολόγιστες  σοβιετικές  απώλειες.  Ούτε  ήταν  μεγαλύτερο  λάθος  από  τη  σχεδόν  ανούσια  και  αναλογικά  πολυαίμακτη  Συμμαχική  εκστρατεία στην  Ιταλία  το  1943-45,  ή  νωρίτερα  μεγαλύτερο  λάθος από  τη  βρετανική  απόφαση  εδραίωσης  πολύτιμων  βρετανικών  στρατευμάτων  στη  Νορβηγία  και  την  Ελλάδα,  μεγάλο  μέρος  των  οποίων  εξουδετερώθηκε.

Ένα  άλλο  πραγματικό  σφάλμα  του  Χίτλερ  ήταν  η  βαθμιαία  αυξανόμενη  τάση  του  να  ασχολείται  με  λεπτομέρειες  οι  οποίες  αφορούσαν  τους  στρατηγούς  ή  και  κατώτερους  αξιωματικούς,  αποσπώντας  τον  από  τα  καθήκοντα  του  ανώτατου  αρχηγού.  Ωστόσο,  δεν  ήταν  ένα  ακόμη  «μοιραίο  λάθος»  του  επειδή  την  ίδια  τάση  είχαν  και  οι  Σύμμαχοι  ηγέτες  Στάλιν,  Τσώρτσιλ  και  Τσιάνγκ  Κάι-Σεκ.  Μόνο  ο  Αμερικανός  πρόεδρος  Ρούσβελτ  δεν  ασχολείτο  με  τέτοιες  λεπτομέρειες.

12

Ο Εριχ Φον Μανστάιν, ο ικανότερος στρατηγός του Χίτλερ κατά την άποψη αρκετών, εκπόνησε το σχέδιο εισβολής στη Γαλλία.

.

Ο  Χίτλερ  δεν  ήταν  η  ιδιοφυία  που  ο  ίδιος  θεωρούσε  ότι  ήταν  σε  οποιονδήποτε  τομέα  –  πολιτικό,  στρατιωτικό  ή  οργανωτικό  –,  όμως  με  την  ίδια  βεβαιότητα  δεν  ήταν  φρενοβλαβής  ή  ανόητος,  όπως  έχει  χαρακτηρισθεί  συχνά.  Ωστόσο  η  απόφαση  του  να  σύρει  τη  Γερμανία  σε  έναν  πόλεμο  τον  οποίο  δεν  ήταν  δυνατόν  να  κερδίσει,  ήταν  παρανοϊκή.

Οι  ορθές  στρατηγικές  και  ευρύτερες  στρατιωτικές  επιλογές  του  ήταν  περισσότερες  από  τα  σφάλματα  του,  όμως  το  μεγαλύτερο  λάθος  του  ως  πολιτικοστρατιωτικού  ηγέτη,  είχε  τρομακτική  έκταση:  η  απόφαση  του  εξαρχής  να  εξαπολύσει  τις  επιθέσεις  που  κατέληξαν  στον  Β΄  Παγκόσμιο  πόλεμο,  τον  πιο  ολέθριο  της  ανθρώπινης  Ιστορίας  ο  οποίος  κόστισε  τον  θάνατο  δεκάδων  εκατομμυρίων  αθώων  ανθρώπων,  ανυπολόγιστες  βλάβες  στο  φυσικό  περιβάλλον  και  αμέτρητα  δεινά  για  τον  γερμανικό  λαό,  για  την  ευημερία  του  οποίου  υποτίθεται  ότι  αγωνιζόταν  και  αγωνιούσε  ο  Χίτλερ.  Ο  Χίτλερ  παραμένει  η  εγκληματικότερη  μορφή  της  Παγκόσμιας  Ιστορίας,  υπεύθυνος  για  τη  μεγαλύτερη  εκατόμβη  της.

.

Περικλής  Δεληγιάννης

.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ  ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1]  Liddell-Hart,  Basil  Henry,  The  Other  Side  of  the  Hill:  Germany’s  Generals,  Their  Rise  and  Fall  with  Their  Own  Account  of  Military  Events,  1939-1945,  Cassell,  London,  1948.

2]  Rothbrust,  Florian  K.,  Guderian’s  XlXth  Panzer  Corps  and  the  Battle  of  France:  Breakthrough  in  the  Ardennes,  May  1940,  Praeger,  New  York,  1990.

3]  Lewin,  Ronald,  Hitler’s  Mistakes,  Leo  Cooper,  London,  1984.

4]  Wilt,  Alan  F.,  War  from  the  Top:  German  and  British  Military  Decision-making  during  World  War  IITauris,  London,  1990.

5]  Kershaw,  Ian,  Hitler,  Longman,  London,  1991.

6]  Germany  and  the  Second  World  War,  4  volumes,  Clarendon  Press,  Oxford,  1990-1998.

.