Cimmerian  Bosporus

Χάρτης  του  βασιλείου  του  Κιμμέριου  Βοσπόρου  με  τα  στάδια  της  επέκτασης  του (αποχρώσεις  του  κόκκινου).  Στα  βόρεια  του  σημειώνονται  οι  Σκύθες (Scythes) ενώ  στα  ανατολικά  του  σημειώνονται  οι  Σίρακες  (Siraces). Ο  ποταμός  Θάτις  ήταν  παραπόταμος  του  Υπανιδος/Κουμπάν (Hypanis/Kouban  στον  χάρτη).

Ο  Παιρισάδης  Α΄ της  δυναστείας  των  Σπαρτοκιδών,  βασιλιάς  του  Κιμμέριου  Βοσπόρου (θα  παραθέσω  την  Ιστορία  του  συγκεκριμένου  ελληνικού  βασιλείου  σε  επόμενο  άρθρο  μου  σύντομα)  πέθανε  το  310  πΧ.  Ο  πρωτότοκος  γιος  του,  Σάτυρος,  ανακηρύχθηκε  βασιλιάς  αλλά  σε  λίγο  αντιμετώπισε  την  εξέγερση  του  νεότερου  αδελφού  του,  Ευμήλου,  ο  οποίος  διεκδίκησε  τον  θρόνο.  Ο  Εύμηλος  είχε  εξασφαλίσει  την  υποστήριξη  του  Αριφάρνους,  βασιλιά  των  Θαταίων  όπως  αναφέρει  ο  Διόδωρος  ο  Σικελιώτης,  δηλαδή  του  λαού  ο  οποίος  ζούσε  στην  περιοχή  του  ποταμού  Θάτη.  Ο  τελευταίος  ήταν  πιθανότατα  ένας  από  τους  παραποτάμους  του  Υπάνιδος  (Κουμπάν).  Θεωρείται  σχεδόν  βέβαιο  ότι  οι  «Θαταίοι»  (ονομασία  η  οποία  δεν  είναι  εθνική  αλλά  γεωγραφική)  ταυτίζονται  με  τους  Σίρακες,  έναν  σαρματικό  λαό  που  είχε  εγκατασταθεί  στην  περιοχή  του  Κουμπάν  κατά  τη  βασιλεία  του  Παιρισάδη  Α΄,  ο  οποίος  τους  κατέστησε  υποτελείς  του.  Οι  Σαρμάτες  αποτελούσαν  μια  ομάδα  νομαδικών  λαών  της  κεντρικής  Ασίας,  ανήκοντες  στον  βορειοϊρανικό  (σακικό)  κλάδο.  Από  τον  4ο  αι  πΧ  άρχισαν  να  κινούνται  προς  τις  στέπες  βορείως  του  Ευξείνου,  ενώ  άλλες  φυλές  τους  κινήθηκαν  προς  την  Κίνα.  Οι  διάφορες  σαρματικές  φυλές  (Σαυρομάτες,  Σίρακες,  Αόρσοι,  Ασπουργοι,  Βορανοί,  Ρωξολανοί,  «Βασιλικοί»  Σαρμάτες,  και  αργότερα  οι  Ιάζυγες,  οι  Αλανοί,  οι  σύγχρονοι  Οσσέτες  κ.ά.)  ήταν  ανεξάρτητες  και  συχνά  πολεμούσαν  μεταξύ  τους.  Οι  Σαρμάτες  μάχονταν  κυρίως  ως  ιππείς  με  μακριά  λόγχη  ιππικού.  Αλλα  όπλα  τους  ήταν  τα  ξίφη  και  ένα  είδος  σύνθετου  τόξου,  λιγότερο  ισχυρό  από  το  σκυθικό.  Σύμφωνα  με  μία  διαδεδομένη  άποψη,  οι  βορειοϊρανικοί  λαοί  (Σάκες  και  Σαρμάτες)  υιοθέτησαν  τη  μακρά  λόγχη  ιππικού  όταν  αντιμετώπισαν  τους  Μακεδόνες  και  Θεσσαλούς  ιππείς  του  Μεγάλου  Αλεξάνδρου  στην  κεντρική  Ασία  το  330/329  πΧ,  οι  οποίοι  μαχόταν  με  το  συγκεκριμένο  όπλο.

Ο  Αριφάρνης  έδωσε  άσυλο  στον  Εύμηλο  όταν  εγκατέλειψε  το  Παντικάπαιο (κοιτίδα  και  πρωτεύουσα  του  βασιλείου, παλαιά   αποικία  της  Μιλήτου),  με  απώτερο  σκοπό  να  ανεξαρτητοποιηθεί  από  τη  βοσπορανή  επικυριαρχία.  Γι’  αυτό  προσέφερε  στον  διεκδικητή  του  θρόνου  στρατιωτική  υποστήριξη,  αποσκοπώντας  στην  αποδυνάμωση  του  βασιλείου  του  Βοσπόρου  και  πιθανότατα  στην  επέκταση  της  επικράτειας  του  σε  βάρος  του.  Από  την  άλλη  πλευρά  οι  Σκύθες,  οι  οποίοι  ζούσαν  στα  βόρεια  του  βασιλείου,  προσέφεραν  στρατιωτική  βοήθεια  στον  βασιλιά  Σάτυρο,  επειδή  φοβούντο  τη  διαρκή  προώθηση  των  σαρματικών  φυλών  προς  τα  εδάφη  τους.  Ήδη  οι  Σίρακες  είχαν  εγκατασταθεί  σε  περιοχή  η  οποία  ανήκε  στους  Σκύθες.  Επιπρόσθετα  οι  τελευταίοι  θα  δελεάστηκαν  από  τους  μισθούς  που  προσέφερε  ο  Σάτυρος  και  από  την  προοπτική  λαφυραγώγησης  της  εχθρικής  χώρας.

Scythians

Νυχτερινή  έφοδος  Σκυθών  ιππέων  σε  οχυρωμένο  οικισμό  γηγενών  της  ανατολικής  Ευρώπης.  Κατατοπιστικός  αρχαιολογικά  πίνακας  από  το  Experiment (copyright: Experiment).

Σύντομα  ο  Σάτυρος  εμφανίσθηκε  στην  περιοχή  του  ποταμού  Θάτη  με  τον  στρατό  του,  επιζητώντας  τη  συντριβή  των  συμμάχων  επαναστατών.  Οι  δυνάμεις  του  αποτελούντο  από  30.000  Σκύθες  (10.000  ιππείς  και  20.000  πεζούς),  2.000  Ελληνες  μισθοφόρους  και  2.000  Θράκες  ομότεχνους  τους.  Οι  20.000  «Σκύθες»  πεζοί  ανήκαν  στην  πραγματικότητα  στον  τοπικό  προσκυθικό  πληθυσμό  της  σύγχρονης  Κριμαίας-Ουκρανίας  (λαός  παλαιού  πολιτισμού  Σρουμπνάγια,  βόρειοι  Θράκες [δηλαδή  της  σύγχρονης  δυτικής  Ουκρανίας],  Ταύροι  κ.α.)  και  δεν  ήταν  ιδιαίτερα  αξιόμαχοι.  Το  ίδιο  ισχύει  για  τους  πεζούς  των  Σιράκων  οι  οποίοι  είχαν  ανάλογη  καταγωγή  (κυρίως  Σρουμπνάγια  και  Παλαιοκαυκάσιοι).  Οι  πεζοί  των  Σκυθών  και  των  Σιράκων  ήταν  εξοπλισμένοι  με  τον  ίδιο  τρόπο  (ελαφρά  οπλισμένοι,  αλλά  σημαντικά  κατώτεροι  από  τους  Θράκες  πελταστές).  Οι  ελληνικές  πόλεις  του  Βοσπόρου  διέθεταν  χιλιάδες  οπλίτες  (πολίτες)  ενώ  η  αριστοκρατία  του  διέθετε  ισχυρό  ιππικό.  Ο  Διόδωρος  δεν  απαριθμεί  σημαντικές  Βοσπορανές  δυνάμεις  μεταξύ  των  στρατευμάτων  του  Σατύρου,  ο  οποίος  στηρίχθηκε  κυρίως  σε  μισθοφόρους  και  συμμάχους.  Προφανώς  αμφέβαλλε  για  τη  νομιμοφροσύνη  των  Βοσπορανών  υπηκόων  του  και  άφησε  τον  προσωπικό  του  στρατό  ως  τοποτηρητή  της  εξουσίας  του  στο  Παντικάπαιο  και  τις  άλλες  πόλεις,  βαδίζοντας  εναντίον  του  Ευμήλου  μόνο  με  μισθοφορικές-συμμαχικές  δυνάμεις.  Ωστόσο  είναι  πιθανό  ότι  πολλοί  ή  οι  περισσότεροι  από  τους  Ελληνες  μισθοφόρους  του  προέρχονταν  από  τις  Βοσπορανές  πόλεις.

Οι  περισσότεροι  μελετητές  έχουν  θεωρήσει  δικαιολογημένα  ότι  οι  Ελληνες  του  Σατύρου  ήταν  οπλίτες  και  οι  Θράκες  του  ήταν  πελταστές.  Οι  Σκύθες  ιππείς  διαιρούντο  σε  βαρέους,  με  θωράκιση,  και  σε  ελαφρούς  ιπποτοξότες.  Από  την  άλλη  πλευρά  ο  Εύμηλος  στηρίχθηκε  στον  στρατό  του  Αριφάρνους,  ο  οποίος  κινητοποίησε  20.000  ιππείς  και  22.000  πεζούς.  Όπως  αναφέρθηκε,  οι  τελευταίοι  ανήκαν  μάλλον  στον  προσαρματικό  πληθυσμό  που  υποτάχθηκε  στους  Σίρακες  και  δεν  ήταν  ιδιαίτερα  αξιόμαχοι.  Οι  μόνοι  εμπειροπόλεμοι  και  καλά  εξοπλισμένοι  πεζοί  αμφότερων  των  παρατάξεων  ήταν  οι  Ελληνοθράκες  του  Σατύρου.  Οι  ιππείς  του  Αριφάρνους,  καθαυτό  Σίρακες  και  άλλοι  Σαρμάτες,  είχαν  σε  μεγάλο  βαθμό  τον  ίδιο  εξοπλισμό  με  τους  Σκύθες  αντιπάλους  τους,  αλλά  διέθεταν  μάλλον  λιγότερους  θωρακισμένους  ιππείς  και  λιγότερους  ιπποτοξότες  (διαθέτοντας  περισσότερους  λογχοφόρους).

9a

Χάρτης  των  τριών  βασικών  φασεων  της  μάχης  του  Θάτη  κατά  τον  Ουκρανό  ιστορικό  E.V. Cernenko.  Μετάφραση  χάρτη: Thataeans: Σίρακες (Θαταίοι),  Aripharnes: Αριφάρνης, Eumeles:  Εύμηλος, Satyrus: Σάτυρος,  Greeks & Thracians: Μενίσκος> Ελληνες–Θράκες,  Scythians: Σκύθες,  Thatis River: ποταμός Θάτης.  Το  οχυρωμένο στρατόπεδο  του  Σατυρου  διακρίνεται  στον  χάρτη.

Η  ΣΥΝΕΧΕΙΑ  ΣΤΟ  Β΄  ΜΕΡΟΣ

Περικλής  Δεληγιάννης